ندیم: پخوا په پوهنتونونو کې د ډاروین نظریه تدریس کېده او اخلاقي فساد ته لمن وهل کېده

د بامیان والي عبدالله سرحدي د یکشنبې په ورځ (د وږي ۳۰مه) د دغه ولایت په دفتر کې په کابل کې د اندونیزیا له سفیر نندا اېوالېست سره په کتنه کې د یاد ولایت د اوسېدونکو اړتیاوو ته په اشارې سره له هغه وغوښتل: «د دغه ولایت پر کانونو او بنسټيزو پروژو د پانګونو په ګډون په بېلابېلو اقتصادي برخو کې د همکاریو زمینه برابره کړي.»

د دغه ولایت د خبرپاڼې له مخې، په دې کتنه کې په کابل کې د اندونیزیا سفارت شارژدافیر ډاډ ورکړی، چې په بامیان کې به د پانګونو د فرصتونو په تړاو له اندونیزیايي ملي پانګوالو سره خبرې وکړي.

هغه زیاته کړه: «زه به په بامیان کې د پانګونو د فرصتونو په تړاو د اندونیزیا له ملي پانګوالو سره خبرې وکړم او په خپله هم هڅې کوم چې په اقتصادي برخو او په ځانګړې توګه د کانونو د را اېستنې لپاره د همکاریو زمینه برابره کړم.»

د خبرپاڼې له مخې، عبدالله سرحدي د دغې کتنې په پای کې نندا اېوالېست ته بلنه ورکړه چې د دغه ولایت له لرغونو او تاریخي ځایونو له هغې ډلې د غلغلې او ضحاک، شش پل، بندیر امیر او له نورو طبیعي جاذبو لیدنه وکړي، خو په خبرپاڼه کې په دې اړه چې ایا د طالبانو له لوري د لومړي حاکمیت پر مهال د بودا د ویجاړو کړو پاتې شونې هم ورښودلي او که نه، څه نه دي ویل شوي.

100%

د یادونې وړ ده، چې طالبانو نږدې ۲۵ کاله مخکې په خپل لومړي دور حاکمیت کې د ۱۳۷۹ کال د کب پر ۲۱مه د ملا محمد عمر په فرمان سره په بامیان کې د بودا دوه مسجمې (صلصال او شهمامه) به بمونو سره والوزول.

په افغانستان کې د امریکایي بندیانو د خوشې کولو د پلاوي غړي زلمي خلیلزاد د یکشنبې په ورځ پر خپلې اېکس پاڼې په یوه یاداښت کې لیکلي: «د افغانستان او امریکا تر منځ د احتمالي امنیتي همکارۍ په اړه ډېر غلط او مغشوش کوونکي معلومات خپاره شوي، چې پکې د بګرام له اډې د ګډو ضد تروریزم عملیاتو لپاره د استفادې موضوع هم شامله ده.»

هغه زیاته کړه: «زما برداشت دا نه دی چې امریکا غواړي بګرام له افغانانو واخلي یا دا اډه خپلې خاورې ته ضمیمه کړي.»

زلمي خلیلزاد دا څرګندونې وروسته له هغې وکړې، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د شنبې په ورځ په «ټروټ سوشل» کې طالبانو ته ګواښ وکړ.

د امریکا ولسمشر وویل:«که افغانستان د بګرام هوايي اډه بېرته هغه کسانو ته چې دا اډه یې جوړه کړې، یعنې امریکا ته ونه سپاري، نو بدې پېښې به رامنځته شي.»

ټرمپ تېره پنجشنبه هم د برېتانیا له لومړي وزیر سره په یوه ګډ خبري کنفرانس کې ټینګار وکړ، چې حکومت یې هڅه کوي بېرته بګرام ته ستون شي. هغه وویل: «طالبان له موږ څخه یو شمېر غوښتنې لري، خو موږ هم دا اډه غواړو.»

د وال‌ سټریټ ژورنال ورځپاڼې راپور ورکړی، چې د ټرمپ اداره له طالبانو سره په خبرو بوخته ده تر څو د امریکا لپاره د بګرام په اډه کې د محدود پوځي حضور زمینه برابره کړي.

د باخبره سرچینو په وینا، د امریکا د ولسمشر ځانګړي استازي ادام بولر چې څو ورځې وړاندې له زلمي خلیلزاد سره افغانستان ته سفر کړی و، د دې خبرو اصلي مسول ګڼلی.

یادو سرچینو ویلي، دا خبرې اوس مهال په لومړیو پړاوونو کې دي.

خو طالبانو د یکشنبې په ورځ د امریکایي ځواکونو د حضور په اړه هر ډول توافق رد کړ.

په ورته وخت کې طالبانو په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې دوی چمتو دي څو له امریکا سره خپلې سیاسي او اقتصادي اړیکې پراخې کړي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ څو وارې له نورو هېوادونو سره په خبرو کې له ګواښ او خبرداري کار اخیستی؛ خو لا روښانه نه ده، چې که له طالبانو سره دا خبرې کومې پایلې ته و نه رسېږي، نو ټرمپ به څه ډول اقدام وکړي.

په دغه غبرګون کې د امیرخان متقي پخوانیو ویناوو ته په اشارې سره چې ویلي یې و: «د بهرنیو ځواکونو په هر نوم چې وي او په ځانګړې توګه بګرام ته بیا راستنېدنه، د افغانستان پر خپلواکۍ ښکاره تېری دی.»

«الاماره» زیاته کړې، بګرام د افغانانو لپاره د «اشغال نښه» ده او د بېرته ستنېدنې په تړاو یې بحث هم «ملي احساساتو ته له بې احترامۍ پرته بل څه» نه دي.

سرچینې زیاته کړې، د افغانستان نننی لومړیتوب «سوله، اقتصادي وده او د خلکو هوساینه» ده او که نړۍواله ټولنه د رغنده تعامل غوښتونکې وي، نو د نظامي حضور د طرحې پر ځای باید په سیاسي، اقتصادي او کلتوري برخو کې د همکاریو لارې چارې جوړې کړي.

د طالبانو دغې وېبپاڼې د دغې لیکنې په پای کې ویلي: «افغان خاوره به د هېڅ زبر ځواک د نظامي حضور کوربه نشي.»

دغه غبرګون په داسې حال کې دی، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ همدا څو ورځې مخکې څو ځلي د بګرام د بېرته نیونې په تړاو څرګندونې کړي او دغه اډه یې چین ته د نږدې والي له امله د امریکا لپاره ستراتیژیک موقعیت بللی دی. د ټرمپ دغو څرګندونو له طالبانو سربېره د چین غبرګون هم راپارولی دی.

د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند د بګرام هوايي اډې د بیا نیولو په تړاو د امریکا د ولسمشر د څرګندونو په غبرګون کې ویلي، چې بېجینګ د افغانستان ځمکنۍ بشپړتیا او حاکمیت ته درناوی لري او د بګرام هوايي اډې د کارونې یا بیا نیولو پرېکړه یوازې د افغانانو حق دی.

په دغه موټر کې د شهباز په نوم (مستعار نوم) د یوه عمر خوړلي کورنۍ او کډه له پاکستان څخه د یکشنبې په ورځ (د وږي ۳۰مه) د تورخم له لارې افغانستان ته لېږدول کېږي. دی وايي، له شاوخوا څلوېښتو کلونو راهیسې له خپلې کورنۍ سره په پاکستان کې له پي، او، ار کارټونو سره اوسېده، خو اوس د پاکستان د حکومت له لوري اړ شوی چې بېرته خپل هېواد ته ستون شي.

100%

د نوموړي په وینا، په افغانستان کې د ناستې ځای نه لري او هک حیران دی چې هلته به څه کوي. هغه د افغانستان انټرنشنل- پښتو خبریال ته په خبرو کې زیاته کړه: «زما بچیان لا څه کوې چې لمسیان مې هم همدلته پیدا شوي دي.»

هغه د دغې پوښتنې په ځواب کې چې په دغه موټر کې یې د کور دستکونه او ګاډر د څه لپاره بار کړي وویل: «دلته [پاکستان] کې یو خس هم نه پرېږدم، مجبور شوم چې د لسګونه کلونو په خپل لاس جوړه کړې جونګړه ورانه کړم او دستک او ګاډر یې یوسم، څو هلته [افغانستان] کې د اوسېدو ځای برابر کړم، دومره عیال چېرې وساتم پر سړک خو نه کېږي.»

د دغه عمر خوړلي کس په څېره کې له ورایه ستوماني او نا هیلي لیدل کېږي او د خپلو خولو په پاکولو سره یې همداراز زیاته کړه: «پاکستان پر موږ اباد شو اوس مو شړي.»

سره له دې چې په تورخم کې پاسپورټ لرونکو افغانانو او له پاسپورټ پرته افغانانو لپاره لارې جلا شوي، خو د ګڼې ګوڼې له امله سخته بې نظمي روانه ده. په دغه ځای کې د دومره ډېرو اېستل کېدونکو کډوالو لپاره هېڅ ډول امکانات نه دي برابر شوي.

له دې سربېره، ځايي پولیس له افغان کډوالو که پاسپورټ ولري او که یې ونه لري بد چلند کوي او د ځينو دغو افغانانو په وینا، په ډېریو مواردو کې پولیس په یوه پلمه نه په یوه پلمه له افغانانو د پیسو شکونې ته لاره جوړوي.

په تورخم کې ډېری افغانان له پاکستاني پولیسو په شکایت سره زیاتوي، سره له دې چې په سکنر کې یې ټول بیکونه سکن کېږي او هلته د وړلو اجازه ورکول کېږي، خو د موټرو تر تم ځایه دوه تر درېیو ځایونو پاکستاني پولیس ولاړ وي او د بیکونو د تلاشۍ غوښتنه کوي او «که د پیسو د شکونې لپاره بل څه ونه مومي نو وايي چې جامې مو نوې دي او د وړلو اجازه نه لرئ.»

د دوی په وینا: «دا ټول چل یې د پیسو شکونې ته جوړ کړی دی او که پیسې ورکړل شي، نو هر څه سم وي.»

له افغانستان څخه پاکستان او له پاکستان څخه افغانستان ته تلونکي افغانان وايي، په تورخم کې د مسافرو لپاره هېڅ ډول اسانتیاوې نشته او د ویزو د ټاپه کولو په ځای کې افغان مسافر په سره ګرمۍ کې درول کېږي او ان له ګرمۍ له وړانکو د پناه کېدو لپاره څه نشته.

د پاکستان د کډوالو ادارو د معلوماتو له مخې، د اګسټ له لومړۍ د سپټمبر تر ۲۰مې له پاکستان څخه ۱۱۷ زره او ۱۷۲ پي، او، ار کارټ لرونکي افغانان او همداراز ۵۰ زره او ۹۴۴ افغان سټیزن (اې، سي، سي) کارټ لرونکي افغانان بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي او دغه بهیر همداراز روان دی.

سرچینې زیاتوی، یوازې د شنبې په ورځ ۲ زره او ۲۵۱ پي، او، ار کارټ لرونکي افغانان، ۳۰۴ اې، سي، سي کارټ لرونکي افغانان او همداراز ۹۵۸ ناقانونه افغانان بېرته خپل هېواد ته شړل شوي دي.

د ملګرو ملتونو اړوندو بنسټونو او همداراز د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو له پاکستان او ایران څخه غوښتي، چې له خپلو هېوادونو په زوره د افغانانو د اېستنې بهیر ودروي، خو په ظاهره دغو دواړو هېوادونو د یادو بنسټونو او سازمانونو غوښتنو ته پام نه دی کړی.

سټاکر له (Ö1 Mittagsjournal) سره په خبرو کې وویل چې اتریش د اروپا لومړی هېواد و چې سوریې ته یې دایمي شړنې پیل کړې او پلان لري دا پروسه افغانستان ته هم وغځوي.

تېره اونۍ د طالبانو د استازو او د اتریش د کورنیو چارو وزارت چارواکو ترمنځ لیدنه وشوه، چې د ۱۹ مجرمو افغانانو د ایستنې امکان وڅیړي.

سټاکر ټینګار وکړ: «مساله دا نه ده، چې موږ هغوی تاییدوو». د هغه په وینا، خبرې په سیاسي نه، بلکې په «تخنیکي کچه» روانې دي.

سټاکر وویل چې په اوسط ډول هره ورځ ۳۵ کسان «ځینې په رضا، ځینې په جبر» ایستل کېږي، چې نږدې نیمایي هغو یې جرمونه کړي دي.

ډېری بشري حقونو سازمانونه او د کډوالو د همغږۍ ادارې سوریې او افغانستان ته د اخراج پلانونه د «تابو ماتولو» په معنا بولي، ځکه دا د جنیوا د کډوالو کنوانسیون له اصولو سره ټکر لري. خو سټاکر وايي: «موږ له سوریې سره یو ګام پورته کړی، او دا به دوام ولري».