په چین کې د افغانستان د باغدرې ۲۴۰ مېګاواټه بند د ډبرو څېړنې پیل شوې

د تایباد ولسوال حسین جمشیدي زیاته کړه چې په همدې موده کې نږدې ۴۹زره ټنه توکي د افغانستان له لوري ټرانزیټ شوي او همدارنګه شاوخوا ۸۵۸ زره ټنه توکي د نورو هېوادونو له لارې د دوغارون بندر ته لېږدول شوي دي.

د ایران د مهمو صادراتي توکو په ډله کې چې افغانستان ته صادریږي، د ودانیزو موادو، خوراکي توکو، مېوې او ترکاري، د نفتو محصولاتو او مایع ګاز یادونه شوې ده.

په مقابل کې، د افغانستان د صادراتو مهمه برخه غلې دانې او ودانیزېډبرې دي.

جمشیدي ټینګار کړی، چې د دوغارون په رسمي بندر کې د سوداګریزو فعالیتونو پیاوړتیا او د قانوني راکړې ورکړې اسانتیا کولای شي د دواړو هېوادونو ترمنځ اقتصادي اړیکې پراخې کړي.

سپنتا وايي، د هر ځل د تکرار په لړ کې «ستم، ویجاړۍ او دربدري د افغانانو نصیب ګرځېدلي».

هغه د بګرام اډې پر سر وروستیو ناندریو ته په اشاره ویلي، چې دې مسالې اوس ګڼ خلک بوخت کړي دي.

د ده په باور، امریکا دا ځل غوره «خادمان موندلي» او که د هغوی تر منځ جوړجاړی وشي او که نه، د افغان ولس په وضعیت کې به کوم بدلون رانه‌شي.

سپنتا د حل یوازینۍ لاره د ولس په ځواک، تنظیم، پوهاوي خپرولو، د مبارزې د بېلابېلو بڼو تلفیق او «ستراتېژیک صبر» کې ویني. هغه ټینګار کړی چې د خلاصون لپاره لنډه لاره نشته.

په کندهار کې رنګرېزانو کوڅه هغه بازار دی، چې د ښځو د اړتیا وړ شیان په کې خرڅېږي؛ خو اوس طالبانو په دغه ښار کې ټولو بازارونو او ان د ولسوالیو خیاطانو ته هم خبرداری ورکړی، چې تر دې وروسته به د ښځو جامې نه ګنډي.

سرچینه وايي، چې طالبانو د رنګرېزانو کوڅې څو خیاطان یوه شپه زنداني کړي او په دې ډول یې ټولو خياطانو ته اخطار ورکړی چې نور د ښځينه جامو ګنډلو اجازه نه‌لري.

یوې سرچینې وویل:« زما یوه انډيوال د پنجوايي ولسوالۍ په بازار کې خياطي کوله او طالبانو یې هټۍ تړلې ده. هغه ورته ویلي، ما ته ښځې نه راځي، نارینه د ښځو جامې راوړي او وايي په دغه اندازه او دغه ډول جامې راجوړې کړه؛ خو طالبانو راته وویل، چې نه، که نارینه یې درته راوړي یا ښځينه، نور به د ښځو جامې نه ګنډې. دا چې زما مسلک یوازې د ښځينه جامو ګنډل و مجبور شوم، چې دوکان بند کړم او اوس بې‌کاره یم.»

د یادونې وړ ده، چې طالبانو تر بل هر ولایت د کندهار پر خلکو او په تېره بیا پر ښځو سخت بندیزونه لګولي دي. طالبانو څه موده مخکې دوکاندارانو ته ویلي و، نور به پر هغو ښځو سودا نه پلوري چې تور حجاب یې کړی وي.

دغه سازمان ویلي، چې د ښځو او ماشومانو د خوارځواکۍ درملنې لپاره په بېړنۍ توګه اوس‌مهال ۵۶۸مېلیونه امریکایي ډالرو مرستې ته اړتیا لري. د خوړو نړۍوال پروګرام په باور سختې خوارځواکۍ، پرله‌پسې وچکالۍ، له ایران او پاکستان نه د کډوالو بېرته ستنېدنې افغانستان کې بشري کړکېچ لا زیات کړی دی.

د ملګرو ملتونو یادې ادارې همدا راز اندېښنه ښوولې، چې د کونړ په وروستۍ زلزله کې زیانمنې کورنۍ هم د خوړو په برخه کې له کړاوونو سره مخ دي او ان ځینو غرنیو سیمو ته د خوراکي توکو انتقال هم ستونزمن دی. دغه سازمان ویلي، د ښځو په مشرۍ په هرو درېیو کورنیو کې دوه یې د اساسي خوړو توان نه‌لري. دوی وایي، دغه کورنۍ په جدي توګه بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.

د خوړو نړۍوال پروګرام خبرپاڼه زیاتوي، چې د دوی ښځینه کارکوونکې د طالبانو له بندیزونو سره سره اوس هم زلزله ځپلو سیمو کې کورنیو ته خواړه او نور خدمتونه رسوي. همدا راز خبرداری ورکړل شوی، چې مرستندویه ادارې د بودجو د نشتوالي یا هم کموالي له امله په ښه توګه د دغه زیانمنو کورنیو لاسنېوی نه شي کولای.

د طالبانو په راتګ سره افغانستان د بشري ناورین تر ټولو بد حالت تجربه کوي. بې روزګاري، اقتصادي ستونزې، فقر او لوږه په هېواد کې ورځ تر بلې ډېرېدونکې ده.

د راپور له مخې، که د طالبانو حکومت پر خپلو سیاستونو او تګلارو له سره غور و نه کړي؛ نو خلک به نور هم ناراضه او د پخوانیو جګړه‌مارانو راتګ ته بېرته زمینه برابره شي.

د طالبانو استخباراتي معلومات ښيي، چې د مشروعیت ناورین، د طالبانو په مشرتابه کې درزونه، د واک بدیل مرکزونه هغه اندېښنې دي چې د پخوانیو جګړه‌مارانو بېرته راتګ ته زمینه برابرولای شي.

په دغه راپور کې چې د طالبانو د استخباراتو مشر عبدالحق وثیق ته لېږل شوی لیکل شوي، چې د جګړه‌مارانو احتمالي بېرته راتګ کولای شي د خلکو ملاتړ ترلاسه کړي.

د مدني ازادیو ځپل، افراطي ټولنیز محدودیتونه، په تېره بیا پر ښځو بندیزونه او غیرشفاف اقتصادي سیسټمونو د طالبانو او ملت ترمنځ واټن ډېر کړی دی.

د طالبانو د استخباراتو راپور ښیي، چې د حکومت دننه ناورین او د طالب مشرانو کورني اختلافات نور له هیچا هم پټ نه‌دي.

تر اوسه د طالبانو ادارې د دغه راپور په اړه څه نه‌دي ویلي او دا هم څرګنده نه‌ده، چې دغه راپور به د طالبانو مشر ملا هبت‌الله اخندزاده ته لېږل شوی وي که نه.