د فرانسې ولسمشر امانوېل مکرون د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ په څنډه کې د ایران له ولسمشر څخه غوښتي، چې د دوی یرغمل شوي دولتي کسان ژر تر ژر خوشې کړي. مکرون زياته کړې، چې دغه وګړي په غېرانساني او خپلسري ډول نیول شوي دي.
د فرانسې ولسمشر د چهارشنبې په ورځ پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ په څنډه کې د ایران له ولسمشر مسعود پزشکیان سره په لیدنه کې د خپلو بندیانو د خوشې کېدو غوښتنه کړې.
د مکرون په خبره، ایران د دوی درې دولتي یرغمل په خپل سرياو غېري انساني ډول نیولي.
مکرون زياته کړې: «تر هر څه مخکې ما یو ځل بیا خپل روښانه غوښتنلیک تکرا کړ، سیسیل کوهلر، ژاک پاریس او لنارټ موټرلوس هغه دولتي یرغمل شوي کسان دي، چې ایران په خپلسري او غېريانسانيډول نیولي او دوی یې باید ژر تر ژره خوشې کړي.»
مکرون لیکلي: «فرانسه هېڅ وخت خپل اولادونه یوازې نه پرېږدي.»
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاندې له افغانستان انټرنشنل سره په ځانګړې مرکه کې له طالبانو وغوښتل، ټول امریکایي وګړي چې په ناحقه نیول شوي، سمدستي خوشې کړي.
نوموړې د بګرام هوایي اډې د احتمالي کارونې په اړه د امریکا د تګلارې په اړه له څرګندونو ډډه وکړه او ویې ویل، چې په دې اړه باید سپینه ماڼۍ نظر ورکړي. خو هغې ټینګار وکړ، چې له ترهګرۍ سره مبارزه لا هم د امریکا له لومړیتوبونو څخه ده او طالبان باید د خپلو ژمنو پابند پاتې شي.
دا څرګندونې تر هغه وروسته کېږي، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ افشا کړه چې د واشنګټن چارواکي له طالبانو سره د بګرام هوایي اډې د کارولو په اړه خبرې کوي.
ټرمپ په ګواښوونکي لهجه له طالبانو غوښتنه کړې وه، چې یاده اډه امریکا ته وسپاري، خو طالبانو دا غوښتنه رد کړې او پر ځای یې له واشنګټن سره د اقتصادي او سیاسي اړیکو د پراخېدو غوښتنه کړې ده.
امریکا چې طالبان «ترهګره ډله» ګڼي، تراوسه یې د یادې ډلې واکمني د بشري حقونو د نقض او له ترهګرو ډلو سره د اړیکو له امله په رسمیت نه ده پېژندلې.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاندې وویل: «موږ غواړو چې ټول هغه امریکایان چې په ناحقه نیول شوي دي، ژر تر ژره خوشې شي.»
امریکا تر اوسه نه ده څرګنده کړې، چې له محمود شاه حبیبي پرته څو نور امریکایي وګړي د طالبانو په بند کې دي. په وروستیو کې د بندیانو په چارو کې د امریکا د ولسمشر سلاکار اډم بولر په مشرۍ یو پلاوي کابل ته سفر وکړ، څو د امریکایي بندیانو د خوشې کېدو په اړه له طالبانو سره خبرې وکړي، خو د دغې لیدنې پایلې لا نه دي اعلان شوي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاندې زیاته کړه، چې د طالبانو "ظالمانه سیاستونه" د افغانستان ټولنیز او بشري ناورین نور هم ژور کړی دی. هغې د فقر، بېکارۍ او د اساسي خدمتونو د نشتون یادونه وکړه او له طالبانو یې وغوښتل، چې د خلکو د ستونزو د حل لپاره عملي ګامونه واخلي.
هغې په ډاګه کړه، چې امریکا په تېرو درېیو لسیزو کې د افغان ولس ملاتړ کړی او اوس وخت د طالبانو دی چې د افغانستان له خلکو ملاتړ وکړي.
د یادولو وړ ده، چې په تېرو څلورو کلونو کې امریکا د طالبانو د واکمنۍ پر مهال له افغانستان سره د نږدې څلور میلیارد ډالرو مرسته کړې، خو د ټرمپ په حکومت کې دغه بشري مرستې بندې شوې دي.
د ایران د پارلمان د ملي امنیت او بهرنیو چارو د کمېسیون غړی او په افغانستان کې د دغه هېواد پخوانی سفیر ابوالفضل ظهرهوند وایي، که امریکا یو ځل بیا د بګرام هوايي اډې ته راستنه شي، نو د مقاومت جبهه به پیاوړې شي او طالبان به د سیمې له ملاتړ څخه بېبرخې شي.
هغه له ایراني رسنۍ «اېراف» سره په یوې مرکه کې ټینګار کړی: «که امریکایان بېرته افغانستان ته راستانه شي، طالبان به د مقاومت د ځواکونو له خوا وشړل شي، د چین، روسیې او ایران په څېر هېوادونه به له طالبانو خپل ملاتړ پای ته ورسوي.»
د هغه په وینا، د خلیج وروستیو پېښو لکه پر قطر د اسراییل برید دا وښودله چې امریکا د سیمې د هېوادونو د امنیت د ساتلو توان نه لري. د خلیج هېوادونه دې پایلې ته رسېدلي چې د امریکا په پوځي پانګونه تکیه نه شي کولای، ځکه په بحراني حالاتو کې ګټوره نه ده.
ظهرهوند زیاته کړه، چې د بګرام هوايي اډه د امریکا لپاره ځانګړی جیوستراتیژیک اهمیت لري او د روسیې، چین او ایران پر وړاندې د یوې احتمالي وسیلې په څېر عمل کولای شي. له همدې امله، مسکو او په ځانګړي ډول ولادیمیر پوتین د امریکا د احتمالي بېرته ستنېدو پر وړاندې اندېښنه ښودلې ده.
نوموړي وویل، طالبان نه شي کولای د امریکا حضور ته اجازه ورکړي او نه د واشنګټن مالي فشارونه له پامه غورځولی شي. امریکا کولای شي له پاکستان څخه د فشار د یوې وسیلې په توګه کار واخلي.
ظهرهوند څرګنده کړه، چې د بګرام د بیا نیولو بحث د شانګهای د همکاریو د سازمان له ګټو سره په ټکر کې دی. د ده په وینا، د چین لهخوا د طالبانو دفاع وزیر ملا یعقوب ته د سفر بلنه د پیکېنګ د اندېښنو څرګندونه کوي.
هغه وویل، که امریکا پر طالبانو فشار زیات کړي، ایران، روسیه، چین، تاجکستان او ازبکستان به په ګډه د امریکا پر وړاندې دریځ ونیسي.
ظهرهوند ټینګار وکړ: «که سیمهییز هېوادونه جدي دریځ ونیسي، بګرام به د امریکایي سرتېرو لپاره په ګورستان بدل شي.»
نوموړي زیاته کړه، چې د امریکا د احتمالي بېرته راتګ په صورت کې طالبان به د مقاومت له ځواکمن فشار سره مخ شي او سیمهییز ملاتړ به له لاسه ورکړي.
د هغه په وینا، دا وضعیت به د سیمې لپاره ستراتیژیک ګواښ وي، خو په عین حال کې د مقاومت لپاره په یوه ستراتیژیک فرصت هم بدلېدای شي.
د یادونې وړ ده، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ تازه اعلان کړی چې بګرام باید بېرته د امریکا تر واک لاندې راشي، ځکه د بایډن د حکومت پرېکړه چې له افغانستانه ووځي، یوه ستره تېروتنه وه. ټرمپ خبرداری ورکړی، چې که طالبان مخالفت وکړي ډېرې بدې پېښې به په افغانستان کې رامنځته شي.
بګرام هوايي اډه چې د افغانستان په پروان ولایت کې موقعیت لري، د امریکا له مهمو پوځي اډو څخه وه او د ستراتیژیک ځای له امله یې تل د ایران، روسیې او چین په ګډون د سیمې د هېوادونو لپاره یو احتمالي ګواښ ګڼل کېده. امریکا په ۲۰۲۱کال کې د خپلو ځواکونو له اېستلو سره دغه اډه پرېښوده.
د ایران ولسمشر وايي، په تېرو دوو کلونو کې نړۍ د غزې نسلوژنې، پر ایران د برید، د لبنان له ځمکنۍ بشپړتیا سرغړونو، د سوریې د بنسټیزو تاسیساتو ویجاړۍ، د یمن پر خلکو د بریدونو او د ماشومانو د لوږې له امله د مړینې شاهده وه. هغه وویل، چې ایران اتومي وسلې نه جوړوي.
پزشکیان ټینګار وکړ چې دغه پېښې د نړۍ تر ټولو ځواکمنې وسلهوالې ادارې د ملاتړ لاندې، د ځاندفاع په پلمه ترسره شوې دي. هغه وپوښتل ایا تاسې به داسې څه د خپلو ځانونو لپاره ومنئ؟ د سیمې او نړۍ د ثبات ګډوډوونکی څوک دی؟ د نړیوالې سولې او امنیت اصلي ګواښ څوک دی؟ د بشریت د زرين اخلاقي اصل سرغړوونکی څوک دی؟
هغه د جون په میاشت کې د ایران پر ښارونو د اسراییل او متحده ایالاتو هوايي بریدونه «وحشیانه تېری» وباله او ویې ویل چې دا بریدونه د ډېپلوماټیکو هڅو، نړیوال اعتماد او د سیمې د ثبات لپاره لوی زیان دی.
هغه د نړیوالو او سیمهییزو سازمانونو او هېوادونو مننه وکړه چې د جګړې پر مهال یې له ایران سره یووالی ښودلی. هغه وویل چې د ایران د خلکو مقاومت د اوږدمهالو اقتصادي بندیزونو، روانې رسنیزې جګړې او د داخلي اختلاف خپرولو هڅو سره سره، د ملي حاکمیت او امنیت د ساتنې مثال دی.
پژشکیان زیاته کړه چې راتلونکی باید د انساني کراماتو، کلتوري تنوع، ملي حاکمیت، اقتصادي ثبات، د انرژۍ امنیت، او چاپېریال ساتنې پر اصولو ولاړ وي.
نوموړي وویل، چې د نړۍ هېوادونه باید د زور له لارې تحمیل شوې سولې پر ځای د عدالت پر بنسټ سوله تامین کړي.
پزشکیان وویل چې د ایران اسلامي جمهوریت سوله او ثبات ته هرکلی وايي.
هغه وویل، «موږ باور لرو چې د سیمې او نړۍ راتلونکی باید پر همکارۍ، اعتماد، او ګډ پرمختګ جوړ شي. په دې چوکاټ کې، ایران د اذربایجان جمهوریت او ارمنستان جمهوریت ترمنځ د سولې پروسې ملاتړ کوي او هیله لري چې پایله یې دوامداره وي او د دې دوو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د اړیکو د ښه کولو بنسټ جوړ کړي.»
هغه زیاته کړه چې ایران هیله لري چې د اوکراین د جګړې د پای ته رسولو هڅې د روسیې او اوکراین ترمنځ یو عادلانه او دوامداره تړون رامنځته کړي او د دې بحران له امله رامنځته شوې انساني کړاو ته تسکین ورکړي.
د ایران ولسمشر د سعودي عربستان او پاکستان ترمنځ د دفاعي تړون هرکلی وکړ، او هغه یې د غربي اسیا د مسلمانو هېوادونو په سیاسي، امنیتي او دفاعي برخو کې د همکارۍ د یوه پراخ سیمهییز امنیتي سیسټم د پیل په توګه وباله.
په پای کې، ایران پر قطر د اسراییل برید وغنده.
د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي د ملګرو ملتونو د عمومي ناستې په دویمه ورځ د خپلې وینا پر مهال د افغانستان وضعیت ته په اشاره وویل، چې طالبانو ټول هېواد د تیارو پیړیو دور ته بیولی دی. نوموړي په خپلو خبرو کې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین «خاین» وباله.
زېلېنسکي د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې روانو جګړو ته په اشارې وویل:«موږ باید د خلکو د حقونو او د هغو هېوادونو د حقونه ساتنه له پامه ونه غورځوو، چې په سیمه کې تر ګواښ لاندې دي.»
زېلېنسکي زیاته کړه:«د اسراییل یرغمل شوي کسان لا هم نه دي خوشې شوي. له کلونو راهیسې د کیمیاوي وسلو په ګډون د نورو ګواښونو په وړاندې هېڅ غبرګون نه دی ښودل شوی او د روسیې بریدونه لا دوام لري.»
پر همدغه مهال زېلېنسکي د غزې وضعیت ته په اشارې وویل:« هلته په څرګند ډول هېڅ حل لاره نه تر سترګو کېږي.»
د اوکراین ولسمشر په اوکراین او نورو هېوادونو کې روانو جګړو ته په اشاره وویل، چې د جګړو د دوام له امله زرګونه ماشومان وژل کېږي.
زېلېنسکي د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین «خاین» وباله او له هېوادونو یې وغوښتل چې پر اوکراین د روسیې د برېدونو مخه ونیسي.
نوموړي د خپلو خبرو پر مهال ټینګار وکړ، چې هېواد یې د خپلو دفاعي صنایعو پر پیاوړتیا پانګونه کوي.
یو نړیوال بشردوستانه کاروان، چې هڅه یې کوله غزې ته مرستې ورسوي، د چارشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د شپې له خوا د یونان په نړیوالو اوبو کې پرې د ډرون برید شوی. له دې پېښې وروسته ایټالیا خپله بحري بېړۍ د مرستې لپاره استولې ده.
د «ګلوبل صمود» په نوم دغه کاروان نږدې ۵۰ ملکي بېړۍ لري، چې موخه یې د اسراییل سمندري کلابندۍ ماتول دي. په بېړیو کې ګڼ شمېر وکیلان او فعالان سپاره دي، چې د سویډن د اقلیم مبارزه ګرېتا تونبرګ هم پکې شامله ده.
د «مارچ ټو غزه یونان» ویاندې مریکایتي ستاسینو وویل، پر دغو بېړیو د یونان د «ګاوډوس» ټاپو ته څېرمه په نړیوالو اوبو کې، چې شاوخوا ۳۰مایله لرې دی، ۱۲ ډرونونو برید وکړ. هغې رویټرز ته وویل چې له ډرون بریدونو سره-سره ټول مسافر خوندي دي.
د ایټالیا د دفاع وزیر ګویدو کروزیټو په یوه اعلامیه کې وویل چې د سمندري کاروان پر ضد د «نامعلومو کسانو» له خوا برید شوی او پېښه یې په کلکو ټکو وغندله.
نوموړي زیاته کړه چې د ایټالیا یوه جنګي بېړۍ «فاسان»، چې د کریټ شمال ته روانه وه، اوس د کاروان په لور درومي « څو د اړتیا په صورت کې د ژغورنې عملیات ترسره کړي».
یو ایټالوي چارواکي وویل چې د بحري ځواکونو اصلي موخه د هغو ایټالویانو خوندیتوب دی چې په بېړیو کې دي. هغه زیاته کړه: «که اړتیا پېښه شي، زموږ بېړۍ مجهز روغتیايي مرکز هم لري.»
اسراییل څو ځله دغه کاروان غندلی او فعالان یې د حماس ډلې سره په همکارۍ تورن کړي دي.
د چارشنبې په ورځ د اسراییل د بهرنیو چارو وزارت پر اېکس خبرداری ورکړ چې که کاروان د مرستو له یوې بدیلې لارې سره موافقه ونه کړي دوی به یې د درولو لپاره اړین ګامونه پورته کړي.
اسراییل غواړي چې مرستې د اسراییل په بندر کې ښکته کړي او اسراییلي چارواکي یې غزې ته ورسوي.
اسراییلي پوځ د تېرې شپې د برید په اړه څه نه دي ویلي.