امریکا له طالبانو غواړي چې امریکایي بندیان سمدستي خوشې کړي

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ مخکې غوښتنه کړې وه، چې د بګرام هوايي اډه دې د امریکا تر کنټرول لاندې شي او طالبانو ته یې خبرداری ورکړی و چې که دا اډه واشنګټن ته ونه سپاري، نو «بدې پېښې به رامنځته شي.»

ټرمپ دا اډه د چین د اټومي فعالیتونو د څار لپاره مهمه بللې وه او که څه هم له ګواښوونکي لهجه یې کار اخیستی؛ خو هیله یې څرګنده کړې وه چې له طالبانو سره به په دې اړه یوه هوکړه وشي.

له خلکو وېره

د ملګرو ملتونو ویاند د افغانستان د انټرنېټ بندېدو په اړه هم محتاطانه غبرګون وښود.

هغه د افغانستان انټرنشنل خبریالې صدف امیري ته وویل، چې انټرنېټ نه یوازې په افغانستان، بلکې په یو شمېر نورو هېوادونو کې هم له دې امله بندېږي یا محدودېږي، چې طالبان او نورې واکمنې ډلې «د خلکو له غږ څخه وېره لري.»

طالبانو ویلي، چې د فایبر نوري چټک انټرنېټ یې د منکراتو د مخنیوي لپاره بند کړی.

خو د طالبانو دا پرېکړه د افغانستان پر سوداګرۍ او زده‌ کړو باندې سخته ضربه وارد کړې ده.

د سپین بولدک اوسېدونکي اسدالله افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې څو ورځې وړاندې د طالبانو له خوا چې په شخصي جامو کې ګرځېدل ودرول شو او ټلیفون یې ترې واخیست.

هغه زیاتوي: «په شخصي جامو کې دوو طالبانو زما تالاشي وکړه، دوی زما ټلیفون راڅخه واخیست او راته یې وویل چې سبا به قومندانۍ ته راشې. خو اوس د ټلیفون هېڅ درک نشته؛ طالبان یوه ورځ وایي استخباراتو ته لاړه شه، بله ورځ وایي ولسوالۍ ته ورشه.»

د یادې ولسوالۍ یو بل اوسېدونکی هم ورته تجربه لري او وايي، درې ورځې وړاندې د طالبانو له لوري یې ټلیفون ضبط شوی دی.

ده وویل: «زما څخه یې ماخوستن د دوکان مخې ته ټلیفون واخیسته او راته ویې ویل چې سبا قومندانۍ ته راشه ټلیفون به درکړو، خو تر اوسه مې څو ځایه پوښتنه وکړه، هېڅوک ځواب نه راکوي، ګران بیه ټلیفون مې ورک شو، داسي فکر کوم چې غلو راڅخه وړی دی اوس نه پوهېږو چې دا غله دي او که طالب نظامیان دي.»

د سپین بولدک اوسېدونکي وايي، طالبان یوازې په دې بسنه نه کوي چې ټلیفون واخلي، بلکې د هر چا څخه د ټلیفون رمز یا کوډ هم غواړي.

خلک وایي: «کله چې طالبان له هر چا څخه ټلیفون اخلي نو باید کوډ یې هم ورکړي، دوی کوډ له منځه وړي او د هر څه پلټنه کوي، زموږ شخصي عکسونه، خبرې او اسناد ټول ګوري، دا کار زموږ په شخصي حریم ښکاره تېری دی.»

ځايي اوسېدونکي دا هم وایي، چې دا چلند یوازې د ځیرک ټلیفونونو د کنټرول خبره نه ده، بلکې د خلکو د شخصي ژوند، محرمیت او حقونو ښکاره سرغړونه ده.

د یو شمېر کسانو په باور، طالبان په دې کار سره غواړي ټولنه تر جدي څار لاندې راولي او د هر ډول ازادۍ مخه ونیسي.

د دوی په وینا، د طالبانو له خوا د اخیستل شویو ټلیفونونو یوازې د لږ شمېر کسانو موبایلونه بېرته ورکړل شوي، خو د ډېریو ټلیفونونه ورک شوي او هېڅوک یې مسوولیت نه مني.

د سپین بولدک اوسېدونکي زیاتوي، چې دا یوازې د ځیرک ټلیفون موضوع نه ده، بلکې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د خلکو پر ورځني ژوند ګڼ بندیزونه وضع شوي دي.

طالبانو تر اوسه د دې موضوع په اړه سپيناوی نه دی کړی.

د موسیقۍ غږول، د ځینو جامو اغوستل، د ښځو پر زده کړو او کار محدودیتونه او د خلکو په عامو راټولېدنو بندیزونه هغه څه دي، چې د ټولنې فضا یې ډېره تنګه کړې ده.

په سپین بولدک ولسوالۍ کې د ځیرک ټلیفونونو پر کارولو نوي بندیز د خلکو د ورځني ژوند لپاره یوه بله ستره ستونزه ګرځېدلې ده.

اوسېدونکي شکایت کوي، چې نه یوازې له خپلو وسایلو بې‌برخې کېږي، بلکې د محرمیت د له منځه تلو وېره هم لري.

سره له دې چې طالبان دا ډول تګلارې د امنیت یا «د فساد د مخنیوي» په نوم توجیه کوي، خو د خلکو په نظر دا د ازادۍ او شخصي حقونو ښکاره محدودول دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د پخواني جمهوري نظام د لومړي مرستیال امرالله صالح په مشرۍ زرغون بهیر څو ورځې وړاندې ویلي و، چې د طالبانو رییس الوزرا د دغې ډلې د استخباراتو ادارې په ټولو ریاستونو کې کارکوونکو ته سپارښتنه کړې، چې له ځیرکو ټلیفونونو کار وانه خلي.

طالبانو د ځیرک ټلیفونونو د کارولو له بندیز سره هم‌مهاله په څو ولایتونو کې چټک انټرنېټ هم له څو ورځو راهیسې بند کړی، چې میلیونونه افغانان یې له پراخو ستونزو سره مخ کړي دي.

عمران خان په خپلو تازه څرګندونو کې ویلي، د هغه د حکومت پرمهال له طالبانو سره اړیکې د همکارۍ او تفاهم پر بنسټ ولاړې وې، چې له امله یې په قبایلي سیمو کې امنیت نسبي بڼه غوره کړې وه.

نوموړي زیاته کړې، چې د اشرف غني د حکومت پر مهال یې هم نوموړي ته ویلي وو چې پوځي عملیات د ترهګرۍ کچه نه راکموي، بلکې د بې‌ګناه خلکو په وژلو سره ځوانان له وسله‌والو ډلو سره یو ځای کېږي.

عمران خان ادعا وکړه، چې عاصم منیر واک ته تر رسېدو وروسته د طالبانو پر وړاندې دوښمنانه څرګندونې وکړې، افغان کډوال یې په سخت ډول له هېواده وشړل او د ډرون بریدونو په ترسره کېدو سره یې اړیکې نورې هم ترېنګلې کړې.

نوموړي زیاته کړه: «که د سیمې سولې ته ژمن یو، نو اړینه ده چې لومړی له طالبانو سره خبرې وکړو. د پاکستان حکومت، د طالبانو مشران او د قبایلي سیمو خلک باید ګډې ناستې ولري، ترڅو د خبرو له لارې دایمي حل لارې وموندل شي.»

د هغه په وینا، عاصم منیر دغه کړنې د دوو موخو لپاره ترسره کړې دي، لومړی دا چې غواړي په خېبرپښتونخوا کې د تحریک انصاف ګوند بدنام کړي، بله دا چې غواړي په لوېدیځ کې د هغو لابیګرو د لابیو ملاتړ ترلاسه کړي، چې د طالبانو پر ضد دریځ لري.

عمران خان ټینګار وکړ، چې د پوځي عملیاتو پر ځای سیاسي او ټولنیز حل یوازینۍ لار ده، ځکه هر بې ګناه کس چې وژل کېږي، د سیمې کرکه او تاوتریخوالی نور هم زیاتوي.

سرچینې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، د وژل شوي کس خسر نیول شوی او په اعتراف کې یې ویلي: «خپل زوم مې ځکه وژلی چې تېر کال یې زما لور (چې د وژل شوي کس مېرمن وه) وژلې وه.»

سیمه ییز چارواکي وايي، دواړه کورنۍ د روزګان ولایت اوسېدونکي دي؛ خو په سپین بولدک کې یې ژوند کاوه.

په سپین بولدک او د کندهار په نورو ولسوالیو کې له دې وړاندې هم ورته پېښې رامنځته شوي دي، چې ډېری وخت دا ډول وژنې د کورنیو تاوتریخوالو، د وینې د غچ اخیستنې او یا د ناموسي مسایلو له امله ترسره کېږي.

په افغانستان کې د کورنیو تاوتریخوالو ډېری قربانیان ښځې دي.

د ښځو د حقونو د څار بنسټونو د راپورونو له مخې، د اجباري ودونو، بېوزلۍ او د قانون د نه پلي کېدو له امله کورنی تاوتریخوالی پراخ پاتې شوی دی.

ځینې وخت دا شخړې د وژنو لامل هم ګرځي، چې د دواړو لوریو ترمنځ اوږدمهالې دوښمنۍ زېږوي.

د لوګر د ازرې ولسوالۍ اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې خرقه مبارکه له ۱۰۳ کلونو راهیسې د احمدزیو قوم اړوند د منګل په دره کې د ملک ادم خان د کورنۍ له خوا ساتل کېده.

د سیمې د اوسېدونکو په وینا، په ۲۰۲۳ کال کې د محمدالدین شاه محبت په نوم د طالبانو یوه واکمن زورواکي دغه خرقه مبارکه له یادې کورنۍ څخه مرکز ته یووړه او غوښتل یې چې لومړی یې پاکستان ته انتقال کړي، خو د موضوع له افشا کېدو وروسته یې د حقانیانو په مرسته غوښتل ترې سیاسي استفاده وکړي.

د سیمې خلکو زیاته کړې: «طالب قومندان محبت غوښتل دغه خرقه پاکستان ته یوسي، خو کله چې موضوع افشا شوه، بیا یې د حقانیانو په مرسته هڅه وکړه، چې په پکتیا کې د کندهار د خرقې په څېر لویه ودانۍ پرې جوړه کړي، څو ترې سیاسي استفاده وکړي.»

د سیمې د اوسېدونکو په وینا، د طالب مشرانو له خبرو وروسته د هبت‌الله ځانګړې قطعې د محمدالدین شاه محبت پر کور عملیات وکړل، هغه یې له خرقې مبارکې سره یو ځای ونیوو او بې‌وسله یې کړ.

ځایي خلک وایي، چې خرقه مبارکه له هغه وخت راهیسې د لوګر په مرکز کې پاتې شوه او اوس طالبان غواړي هلته پرې ودانۍ جوړه کړي.

د لوګر د ازرې ولسوالۍ د منګل د سیمې اوسېدونکو د طالبانو له لوی مشر هبت‌الله څخه غوښتنه کړې، چې د خرقې مبارکې لپاره ودانۍ دې په اصلي سیمه یعنې ازرې ولسوالۍ کې جوړه شي، ترڅو ګټه او برکتونه یې د سیمې خلکو ته پاتې شي.

د ځایي خلکو په خبره: «په اوس وخت کې د خرقې مبارکې د انتقال په برخه کې پر موږ لوی ظلم شوی دی. تېرو حکومتونو ان ملا محمد عمر هم د خرقې لپاره درناوی درلود او هېڅ تغیر یې پرې نه دی راوړی. باید په خپله اصلي سیمه کې ورته ودانۍ جوړه شي.»

په لوګر کې د احمدزیو شورا هم ورته غوښتنه لري او په خپلو ناستو کې یې له ولسوالۍ څخه د خرقې د انتقال پر موضوع نیوکې کړې او خپلې اندېښنې یې شریکې کړې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې تېره اوونۍ د لوګر د طالبانو مسوولینو خبر ورکړ، چې د هبت‌الله د ځانګړي حکم له مخې د مرکز پل‌عالم اړوند د «عبدالله بن مسعود» جامع جومات کې د حضرت محمد (ص) منسوبې خرقې شریفې لپاره د ۳۴ میلیونو افغانیو په لګښت ودانۍ جوړېږي.

د طالبانو د لوګر والي صلاح‌الدین ایوبي وویل، چې د دې ودانۍ جوړول نه یوازې د لوګر د اوسېدونکو، بلکې د ټولو افغانانو لپاره قیمتي میراث او ویاړ دی.

اوس مهال د ازرې ولسوالۍ خلکو غبرګون ښودلی او ټینګار کوي، چې د خرقې مبارکې لپاره دې دغه ودانۍ د مرکز پر ځای په اصلي سیمه کې جوړه شي.