په پنجاب ایالت کې د افغان کډوالو وروستی پنډغالی هم وتړل شو

ښاغلي جلال د عراق د زندان له یوه انځور او د ملګرو ملتونو په عمومي اسمبلۍ کې د الشرع د وینا کولو له انځور سره یو ځای کړی او ورسره یې لیکلي، چې د احمد الشرع لارې یوازې د هغه برخلیک نه؛ بلکې د سوریې تاریخ هم بدل کړ.

وروسته د طالبانو د پولیسو ویاند خالد ځدراڼ هم د جلال له‌خوا خپاره شوي انځورونه پر اېکس پاڼه خپاره کړي دي.

د عبیده اغا په نوم یوه بل طالب د احمد الشرع د انځور په اړه په خپله تبصره کې ویلي، چې «موږ یو وخت په جګړه کې وو؛ خو اوس د خبرو ډګر ته راوتلي یو.»

خو په دې اړه د ټولو طالبانو دریځونه یو شان نه‌دي. ځینې یې د احمد الشرع دریځ له دې امله ستايي، چې سوریه یې له ګوښه توب څخه ژغورلې؛ خو نور بیا هغه د امریکا «لاسپوڅی» بولي.

سید جمال اغا بیا د نیویارک یو انځور خپور کړی، چې احمد الشرع په‌کې په دریشۍ او تورو عینکو کې ښکاري. هغه له دې انځور سره لیکلي، چې احمد الشرع امریکا ته ډېر نږدې سړی دی.

سید جمال اغا زیاته کړې، چې امریکا ته د الشرع تګ «حیرانوونکی» بدلون دی. هغه د خپلې تبصرې په پاې کې په عربي ژبه لیکلي: «حقیقت دا دی، چې پاچاهي ورکوونکی او له پاچاهۍ لرې کوونکی یوازې الله دی.»

ځينو افغانانو په خواله رسنیو کې د احمد الشرع نړۍوال نفوذ د هبت‌الله اخندزاده له مطلق انزوا او ګوښه توب سره پرتله کړی دی.

الشرع تر نږدې شپېتو کالو وروسته لومړی سوریایي ولسمشر دی، چې د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ ته ورغلی، چې ډېر خلک دا کار د سوریې د انزوا پای بولي؛ خو څلور کاله کېږي، چې طالبان په دغه سازمان کې استازی هم نه‌لري.

احمد الشرع له ګڼو نړۍوالو مشرانو سره ويني؛ خو هبت‌الله اخندزاده په تېرو څلورو کالو له بهرنیو چارواکو سره د لیدنو په لړ کې یوازې له قطري چارواکو سره لیدلي دي. هغه په افغانستان کې هم په عام محضر کې نه ښکاري، هغه ځان له خلکو او هم یې له رسنیو پټوي.

د طالبانو یوه بل غړي عبدالحق افغان لیکلي، الشرع په لنډ وخت کې د سوریې اړیکې له نړۍوالې ټولنې سره دومره تودې وساتلې چې د ملګرو ملتونو په غونډه کې یې برخه واخیسته.

هغه زیاته کړې: «زه د احمد الشرع مخالف نه یم، ځکه هغه هم د اسلامي امارت (طالبان) په ډول د خپل وطن د ازادۍ لپاره ډېرې قربانۍ ورکړې دي؛ خو د ملګرو ملتونو عمومي غونډه تر ډېره حده د سترو ځواکونو د سیاسي ګټو لپاره جوړېږي، نه د نړۍ د ستونزو د رښتیني حل لپاره.»

د طالبانو یوه بل ملاتړي شهاب‌الدین لېوال پر اېکس پاڼه لیکلي: «ډېری خلک د احمد الشرع تصویرونه ښکته پورته کوي، چې ګواکې هغه په سیاست کې بریالی شوی او ان دا چې په امریکا کې د ملګرو ملتونو غونډې ته ورغلی دی؛ خو ایا دغه غونډه به په غزه کې د مظلومو خلکو د وینو سېلاب ودروي او اسراییل به مجازات کړي؟»

لېوال زیاتوي: «زه له احمد الشرع سره کار نه‌لرم؛ خو د ملګرو ملتونو په غونډه کې د هغه حضور یوازې نمایشي بڼه لري.»

د دغه وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه هوکړه د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزیر ملا هدایت الله بدري او په افغانستان کې د ناروې کمېټې مشر تاریا مېګنوسېن واټرډال له لوري لاسلیک شوې ده.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزیر ملا هدایت الله بدري له ناروې کمېټې غوښتي، چې د یاد وزارت کارکوونکو د وړتیاوو لوړولو په برخه کې همکاري وکړي او د ګډې څېړنیزې کمېټې د جوړېدو خبره یې هم کړې ده.

په خبرپاڼه کې د ناروې کمېټې د مشر په حواله راغلي دي:« په دغه هوکړه لیک کې د دواړه خواوو دندې ځانګړې شوې او موږ ژمنه کوو، چې د طالبانو د کانونو او پټرولیم له وزارت سره به په بشپړه توګه همکاري وکړو.»

په خبرپاڼه کې وړاندې راغلي، دغه هوکړه لیک ۸ مادې لري چې د علمي، څېړنیزو، ښوونیزو فعالیتونو او د یاد وزارت د کارکوونکو او کارپوهانو د وړتیاوو لوړولو برخې په‌کې شاملې دي.

د انټرنېټي خدمتونو محدودیت د سوداګرۍ، بانکونو او ښوونیزو بنسټونو چارې هم ګډوډې کړې دي؛ خو طالبانو پام نه‌دی ورته کړی. یادې ډلې ویلي، چې بدیله لاره ورته لټوي؛ خو په دې اړه یې نور وضاحت نه‌دی ورکړی.

طالبانو تازه په هرات ولایت کې مخابراتي او انټرنېټي شرکتونو ته امر کړی، چې د شپې له‌خوا انټرنېټ بند کړي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر «اوچا» په دغه راپور کې ویلي، چې د کونړ د زلزله ځپلو ۹۴ سلنه خلک پر سپېره ډاګ يا لنډمهاله سرپناه کې ژوند کوي. دغه اداره وايي، چې د ژمي په رانږدې کېدو سره بېړنیو مرستو ته اړتیا ده.

د راپور له مخې؛ مرستندویه بنسټونو تر اوسه ۱۰۵ زره زلزله ځپلو ته مرستې رسولې دي؛ خو (د وږي له ۲۴مې) نېټې راهیسې د نوري فایبر انټرنېټ بندېدو له امله د ځايي دفترونو او مرکز تر منځ اړیکې ګډوډې شوې او د مرستو بهیر ټکنی شوی دی.

ملګرو ملتونو ویلي، چې تر اوسه د زلزله ځپلو لپاره تر ۲۳ مېلیونه ډالرو ډېرې پيسې ځانګړې شوې؛ خو دغه پيسې کافي نه‌دي او ۱۱۵ مېلیونه ډالرو ته اړتیا ده، چې د زیانمن شویو خلکو اړتیاوې په بشپړه توګه پوره شي.

دغه مرګونې زلزله (د وږي میاشتې په ۹مه نېټه) په کونړ، ننګرهار او لغمان ولایتونو کې وشوه، چې خلکو ته یې پراخ ځاني او مالي تلفات واړول. اوچا څرګنده کړې، په دغه زلزله کې لږ تر لږه ۸ زره او ۴۷۱ کورنۍ چې شاوخوا ۵۶ زره کسان کېږي زیانمن شوي دي.

د دغه زلزلې له امله نږدې ۲ زره کسان مړه او تر ۳زره او ۶۰۰ ډېر نور ټپیان شوي دي. دغه ډول تر ۷زره ډېر څاروي تلف شوي او ګڼې کورنۍ له خپلو اصلي خوراکي سرچینو بې‌برخې شوې دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د پنجشنبه په ورځ په سپينه ماڼۍ کې په یوې ناسته کې زياته کړه: «موږ به د افغانستان او بګرام په اړه هم خبرې وکړو.»

خو هغه د نورو جزیاتو ورکولو پرته وویل، چې د بګرام په اړه به دقیقا لا ډیرې خبرې وکړي.

ټرمپ چې دا خبرې د څو اجراییوي فرمانونو د لاسلیک پر مهال وکړې، یو ځل بیا ټینګار وکړ چې: «په خپله لومړۍ دوره کې یې پوځ بیا ورغاوه؛ خو د جو بایډن ادارې د پوځ یو شمېر تجهیزات په افغانستان کې پرېښي دي.»که څه هم، د ټرمپ په وینا، په افغانستان کې پرېښودل شوي تجهیزات د پوځ د ټولو تجهیزاتو یوازې یوه کوچنۍ برخه ده.

هغه د خپلې وینا په یوه بله برخه کې له افغانستان څخه د امریکا وتل د امریکا په تاریخ کې «تر ټولو شرمونکې» ورځ هم وبلله.

ټرمپ په وروستیو اونیو کې په مکرر ډول بګرام اډې ته د امریکا پر ستنیدو ټینګار کړی دی.

دا موضوع هغه مهال راپورته شوه، چې ټرمپ د وږي په ۲۷مه، په لندن کې د برېتانیا د لومړي‌ وزیر کیېر سټارمر سره په یو ګډ خبري کنفرانس کې وویل: «موږ هڅه کوو چې د بګرام هوایي اډه بېرته واخلو.»

ټرمپ وویل: «طالبان ځینې غوښتنې لري، خو موږ هم دا پوځي اډه غواړو.»

په ورته وخت کې د طالبانو چارواکو د افغانستان خاورې ته د امریکا بیرته راستنیدو سره خپل مخالفت اعلان کړی دی. د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد له العربیه سره په یوه مرکه کې روښانه کړه چې د بګرام هوايي اډه د افغانستان د خاورې یوه برخه ده او د چین یا امریکا پورې اړه نلري.

طالب ویاند وویل: « امریکایان باید له افغانانو سره په ډیپلوماټیک او منطقي ډول چلند وکړي».

هغه زیاته کړه: «زموږ خلک به د خپلې خاورې په یوه برخه کې د بهرنیو ځواکونو شتون ونه مني.»

پخواني ولسمشر محمد اشرف غني د پنجشنبه په ورځ په يوه تازه پاډکاسټ کې، تر ډېره د افغانستان پر تاريخ په ځانګړې توګه د میرویس نیکه او احمدشاه بابا پر دولتدارۍ، بنسټ جوړونې، د افغانانو پر هویت او د هغه پر دوام خبرې کړي.

هغه زياته کړه: «میرویس نیکه د افغانانو له هویت او دولتدارۍ سره ژور تړاو لري، هغه بنسټ کېښود؛ خو هغه ته بشپړتیا احمدشاه بابا ورکړه.»

پخواني‌ ولسمشر وویل، چې د نادر افشار یرغلونه یوه ستره غمیزه وه چې د سیمې سیاسي او اجتماعي جوړښتونه یې بدل کړل.

نوموړي زياته کړې: «نادرشاه د هرات اوږدې محاصرې او بیا د کندهار نیول د سیمې لپاره خورا ناوړه پایلې لرلې. نادرشاه د سیمې یو زیات شمیر خلک، په ځانګړي ډول ځینې قبایل چې وروسته یې په تاریخ کې د دراني په نوم یادېږي، په جبري ډول له خپل سیمه ییز ټاټوبي څخه وايستل او په ایران په مازندران کې یې ځای پر ځای کړل. دا لېږدونې د قومونو جغرافیه او د طاقت د وېش بنیادونه بدل کړل.»

غني ټینګار وکړ، چې دې حالاتو احمدشاه ته فرصت او تجربه برابره کړه چې د یو مرکزي نظام د جوړولو لپاره نوي ترکیبونه او لارې ولټوي.

د هغه په خبره، چې تاریخی تجربې ښيي میراثي شاهي نظامونه، د مناسبې اداري او قانوني توازن د ثبات اوږد مهاله تضمین نه کوي.

پخواني‌ ولسمشر دا هم ویلي، چې افغانان د یوالي ظرفیت لري او په يوځای کېدو سره لوی دولتونه رامنځ ته کولی شي.

هغه د دې لپاره مهمه وبللل، چې «سیاسي‌جوړښتونه د معاصرو اړتیاوو سره سمون ولري. روڼوالی، د ځايي صلاحیتونو او مرکز ترمنځ متوازن واک، اقتصادي مرکزیت او د ټولنیزو ډلو ګډون.»

نوموړي د شاهي میراث او عصري اړتیاوو ترمنځ د توازن راوستلو لپاره په افغانستان کې «ولسي» نظام یوه عملي لاره وګڼله.