فوزیه کوفي: زما د جامو پر رنګ تبصرې د طالبانو له چلند سره هېڅ توپير نه لري

دغو سرچینو، چې د سټارلېنک سپوږمکۍ انټرنېټ له لارې وصل دي، د سې شنبې په ورځ افغانستان‌انټرنشنل ته وویل، چې ملا هبت‌الله د نوري فایبر انټرنېټ د بیا فعالېدو مخالفت کړی دی.

د سرچینو د معلوماتو له مخې، حقاني د طالبانو د مشر له دې پرېکړې سخت خپه شوی او د لیدنې پر مهال یې په افغانستان کې د انټرنېټ او مخابراتي خدمتونو د بشپړ بندېدو له ناوړه اغیزو یادونه کړې ده.

د طالبانو د کورنیو چارو وزیر کندهار ته تللی و، چې د نوري فایبر د قطع کېدو د پرېکړې بېرته اخېستلو په اړه د اخوندزاده قناعت حاصل کړي.

طالبانو د دوشنبې په ورځ، مازیګر ناوخته مخابراتي شبکو ته امر وکړ، چې د نوري فایبر او انټرنېټ ټول خدمات قطع کړي، خو اوس نه یوازې انټرنېټ پرې دی، بلکې د خلکو ترمنځ کورنۍ او نړیوالې اړیکې هم پرې شوې دي.

د طالبانو دې پرېکړېپه کوردننه او بهر غبرګونونه پارولي دي.

له۲۰۲۱ کال راهیسې چې طالبان بیا واک ته رسېدلي، د ښځو پر حقونو او د بیان پر ازادۍ یې لګېدلي محدودیتونه د بشري حقونو ډلو او بهرنیو حکومتونو له توندو نیوکو سره مخ شوي دي.

د سپټمبر پر ۱۷مه طالبانو د افغانستان په شمال او جنوب کې د انټرنېټ کارول بند کړل او دلیل یې «غیر اخلاقي فعالیتونه» یاد کړل. دا بندیز پر څو ولایتونو (کندهار، هرات، خوست، کندوز، بدخشان، بغلان، تخار او بلخ) لګېدلی و، خو وروسته نورو ولایتونو ته هم وغځېد او د سپټمبر پر ۲۸مه په ټول افغانستان کې مخابراتي او انټرنیټي خدمات قطع شول.

په همدې میاشت کې طالبانو له پوهنتونونو د ښځو لیکل شوي کتابونه لرې کول پیل کړل.

د راپورونو له مخې، طالبانو له پوهنتونونو غوښتي چې د دیموکراسۍ، بشري حقونو او د ښځو د مطالعې ۱۸ مضمونونه هم لرې کړي. د دوی په وینا، دا پرېکړه له شریعت سره سمون لري.

په می میاشت کې طالبانو د شطرنج لوبه بنده کړه. دوی وویل چې دا لوبه د قیمار د دودېدو لامل کېږي، چې دوی یې ګناه ګڼي.

د شطرنج نړیوال فدراسیون د دې پرېکړې په اړه خپګان څرګند کړ او ویې ویل چې دا به د افغانستان د شطرنج د ودې مخه ونیسي او لوبغاړي به له نړیوالو فرصتونو بې برخې کړي.

د دې میاشتې په پیل کې د روغتیا نړیوال سازمان له طالبانو وغوښتل چې پر ښځینه مرستندویانو بندیزونه نرم کړي، څو هغوی له نارینه سرپرست پرته هم وکولای شي له زلزله ځپلو ښځو سره مرسته وکړي.

د افغانستان په ختیځ کې د دوو زلزلو له امله ۲۲۰۰ کسان مړه شول، چې ډېرې پکې ښځې وې. طالبانو په دې برخه کې هېڅ بدلون ته غاړه کېنښوده.

له۲۰۲۲ کال راهیسې طالبانو ښځینه کارکوونکو ته امر کړی چې له کوره بهر کار ونه کړي.

طالبان چې واک ته رسېدلي، تر اوسه یې په مختلفو برخو کې تر ۲۰ ډېر بندیزونه لګولي، چې د خلکو ژوند یې له ستونزو سره مخ کړی دی.

نوموړي پر اېکس پاڼه لیکلي، د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کارپوهانو دغه وضعیت د ژوند له حق څخه ښکاره سرغړونه بللې او د اعدامونو سملاسي ځنډولو غوښتنه یې کړې ده.

ریچارډ بېنېټ د کارپوهانو له خولې لیکلي، چې د اعدامونو شمېرې خورا حیرانوونکې او خواشینوونکې دي؛ ایران په دې کار سره د انساني ژوند د ارزښت له ټولو منل شویو معیارونو څخه سرغړونه کوي.

بېنېټ زیاته کړې ده، چې ایران په وروستیو اونیو کې په منځنۍ کچه هره ورځ نهه کسان په دار ځړولي دي.

د ایران د بشري حقونو سازمان هم تر دې وړاندې ویلي و، چې په تېرو نهو میاشتو کې په ایران کې له زرو ډېر کسان اعدام شوي دي.

د ایران د بشري حقونو سازمان (د تلې په لومړۍ نېټه) په یوه راپور کې لیکلي و، چې د ایران حکومت د سیاسي موخو او په ټولنه کې د وېرې خپرولو لپاره له اعدامونو کار اخلي.

یاد سازمان دارنګه د بشري حقونو شورا له حقیقت موندنې کمیټې وغوښتل، چې دغه اعدامونه د «بشریت ضد جنایت» په توګه وڅېړي.

نوموړي پر اېکس پاڼه د دغې ناستې لپاره خپله وینا خپره کړې ده. هغه وايي، چې د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ د ۸۰مې غونډې په څنډه کې جوړې شوې ناسته کې په افغانستان کې پر عدالت او ځواب ویلو بحث وشو.

ښاغلي فایق زیاته کړې، چې طالبانو هسې «شریعت» پلمه کړی او په دې نوم یې جنسيتي توپیر پيل کړی، د افغانانو اساسي حقونه او په تېره بیا د ښځو حقونه یې غصب کړي دي.

هغه زیاتوي، چې په یاده غونډه کې د نړۍوال عدالت محکمې نوښتونه مثبت وبلل شول.

ښاغلي فایق په یاده ناسته کې د بشري حقونو په برخه کې د څارنې او پلټنې د تګلارې پياوړتیا، قرباني‌ محوره سیاست او د سزاوو په اړه د معافيت پر وړاندې د نړۍوالې اجماع غوښتنه کړې ده.

په دې مرستو کې د کورنیو لپاره د خیمو وېش، د خوړو بستې او د پخلنځي وسایل شامل وو چې د کونړ ولایت زرګونه کورنیو ته د سرپناه او خوراکي توکو د بېړنیو اړتیاوو په پوره کولو کې مرسته کوي.

د قطر خېریه بنسټ د مرستو په دې لړۍ کې ۳۹۳خیمې وېشلي دي، چې د اور، رطوبت او د موسم له سختیو سره د مقاومت وړ دي او هغو کورنیو ته خوندي سرپناه برابروي چې خپل کورونه یې له لاسه ورکړي دي.

سربېره پر دې، د «خوراک ژوند دی» د کمپاین تر چتر لاندې یاد بنسټ ۲۶۰ د خوړو بستې او ۲۶۰ د پخلنځي وسایل یې هم ویشلې دي. هره بسته د یوې کورنۍ لپاره د یوې میاشتې اړین خوراکي توکي لري.

د مرستندویو ادارو په وینا، تر ټولو زیانمنې شوې کورنۍ هغه دي چې ښځې یې سرپرستي کوي. د طالبانو له محدودیتونو او د ژوند د سختو شرایطو له امله دا کورنۍ له ډېرو ستونزو سره مخ دي. د قطر خېریه بنسټ چارواکي ټینګار کوي، چې د دغو کورنیو ملاتړ د دوی د مرستو په لومړیتوبونو کې دی.

د یادولو وړ ده، چې د دې ډول طبیعي ناورینونو پر مهال د نړۍوالو مرستندویو ادارو هڅې د خلکو د ژوند ژغورنې او د ټولنې د بیا ودانولو لپاره حیاتي ارزښت لري. د قطر خېریه بنسټ د مرستو دوام ښيي، چې نړۍوالې ټولنې د افغانانو له کړاوونو سترګې نه دي پټې کړي.