په تورخم، اسلام کلا او سپین بولدک کې په زرګونو موټر بند پاتې دي

دا په افغانستان کې د انټرنټ د بندېدو په تړاو دا د طالبانو لومړنۍ عامه څرګندونه ده، چې د بانکونو، سوداګرۍ او هوايي تګ راتګ چارې یې ګډوډې کړې دي.

تېره میاشت یو شمېر ولایتونو د انټرنېټ بندېدل تایید کړي وو، چې د راپورونو له مخې د طالبانو د مشر هبت الله اخوندزاده د یوه حکم پر اساس د «غیر اخلاقي چارو» د مخنیوي لپاره ترسره شوی و.

د اسوشیټډ پرېس د رپوټ له مخې، طالب چارواکو په یوه درې کرښیز بیان کې، چې د پاکستاني خبریالانو له یوه واټس‌اپ ګروپ سره یې شریک کړی، ویلي: «هیڅ داسې خبره نشته لکه څرنګه چې اوازې خپرېږي، موږ پر انټرنېټ بندیز نه دی لګولی.»

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد ټینګار کړی چې په ټول هېواد کې روانې ګډوډۍ د «زاړه نوري فایبر زیربنا د خرابېدو» پایله ده، چې اوس بدلېږي، خو په بیان کې دا نه دي ویل شوي چې انټرنېټ به کله بېرته فعال شي.

خو د طالب ویاند د وینا، برعکس له دوشنبې ورځې راهیسې نه یوازې دا، چې نوري فایبر قطع شوی، بلکې عادي انټرنېټ او مخابراتي اړیکې هم پرې شوې دي، چې له امله یې په افغانستان کې له هیچا سره اړیکه نه شی نیول کېدای او نه هم په کوردننه خلک اړیکې نیولای شي.

د انټرنېټ د څار نړیوالې ډلې نیټ بلاک د دوشنبې په ورځ خبر ورکړی و چې د افغانستان په کچه د انټرنېټ اړیکې په پرله‌پسې ډول پرې شوې دي او د ټلیفون شبکې هم اغېزمنې شوې دي.

مرستندویه ادارو خبرداری ورکړی چې د انټرنېټ بندېدو د بشردوستانه سازمانونو چارې له لویو ستونزو سره مخامخ کړې او له طالبانو یې غوښتي چې مخابراتي اړیکې بېرته فعاله کړي.

د شنونکو په باور، د ذبیح الله مجاهد دغه څرګندونې ښايي له دې امله وي، چې د انټرنیټ قطع کېدو له امله په کوردننه او بهر پراخ غبرګونونه ښودل شوي او ممکن ملا هبت الله له خپلې پرېکړې پر شا شي، خو تر اوسه داسې نښې نښانې په څرګند ډول نه دي تر سترګو شوې.

د طالبانو ددغې پرېکړې له امله کابل کې لږ تر لږه ۱۴ الوتنې، چې د چهارشنبې په ورځ د تګ راتګ لپاره پلان شوې وې، لغوه شوې او د نورو الوتنو برخلیک هم روښانه نه دی.

د نړیوالو الوتنو د تعقیب وېبپاڼې فلایټ رادار ۲۴معلومات ښيي چې دا لړۍ د انټرنېټ له بشپړ پرې کېدو وروسته پیل شوې.

د دوشنبې په ورځ د انټرنېټ او ګرځنده ټلیفون شبکو د بندېدو پرېکړه د بانکونو، مرستندویه ادارو، سوداګرۍ او د خلکو د کورنیو او ملګرو ترمنځ د اړیکو د پرې کېدو لامل شوې ده.

همدارنګه د ګڼو الوتنو لغوه کېدو له کبله ګڼ افغانان په کور دننه او بهر بند پاتې دي.

طالبانو تر اوسه د دې پرېکړې په اړه هېڅ وضاحت نه دی ور کړی.

ملګرو ملتونو له طالبانو غوښتي چې انټرنېټي خدمتونه بېرته فعال کړي.

د کابل هوايي ډګر د چارشنبې ورځې له ټولو ۳۴ پلان شویو الوتنو څخه، ۴ د تګ الوتنې او ۱۰ د راتګ الوتنې لغوه شوې دي.

د سې شنبې په ورځ هم ۳۱ پلان شویو الوتنو کې ۱۰ لغوه او د پاتې ۲۱ برخلیک ناڅرګند بلل شوی و.

همدا رنګه د هرات او کندهار په څېر ولایتونو کې هم ګڼې الوتنې"نامعلومې" ښودل شوې دي.

محمد بشیر، چې د کام ایر هوايي شرکت استازی دی، طلوع نیوز ته ویلي، له انټرنېټ بندېدو وروسته یوازې یوه الوتنه ترسره شوی.

هغه زیاته کړې: «کله چې یوه الوتکه د سفر لپاره چمتو کېږي، اړینه ده چې د منزل هوايي ډګر ته د الوتنې معلومات انلاین واستول شي، خو اوس دا کار ناشونی دی.»

بشیر هیله څرګنده کړې چې الوتنې بېرته پیل شي.

نوموړي وویل: «دا موضوع زموږ هغو هېوادوالو ته ډېره مهمه ده، چې د ترانزیت پروازونه یې لرل او یا یې غوښتل بېرته خپل هېواد ته ستانه شي، موږ باید د هغوی په خاطر عملیات بېرته پیل کړو.»

نوموړي که څه هم په دې اړه ډېر جزییات نه‌دي ورکړي؛ خو دا یې ویلي چې کرېکټ د ملتونو ترمنځ د وېش نه، بلکې د یووالي وسیله ده. هغه دغه څرګندونې د کرېکټ اسیایي شورا د مشرتابه په ناسته کې کړې دي.

نوموړي همداراز خبرداری ورکړی، چې سیاسي لاس وهنې به یوازې د افغانستان نه؛ بلکې په اسیا کې هم کرېکټ له ننګونو سره مخ کړي.

د کرېکټ بورډ له لوري په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې نصیب خان د کرېکټ اسیايي شورا غړو هېوادونو ته په افغانستان کې د کرېکټ د لاسته راوړنو، شته ننګونو، موخو او راتلونکو پلانونو په اړه هم معلومات ورکړي دي.

دغه ورځپاڼې د یوه راپور په خپرولو ویلي، چې په نړۍ کې د انټرنېټ بندول نوې خبره نه ده؛ خو موارد یې توپير لري؛ لکه هند چې کله ناکله د پاکستان ټولې وېب‌پاڼې بندې کړي.

په راپور کې راغلي، چین، روسیه او ایران هم د نړۍوال انټرنېټ د سترې برخې مخه نیولې؛ خو دغه درې هېوادونه د خپلو هېوادونو لپاره کورنۍ انټرنېټي شبکې لري.

د راپور له مخې؛ کله کله بیا حکومتونه انټرنېټ د بیان ازادۍ د مخنيوي له امله بندوي او کله بیا له دې لارې د لاریونونو د مدیریت مخه نیسي.

راپور کاږي، په نړۍ کې داسې حکومت نه‌شته چې انټرنېټ او ټیلیفون دې بې‌ګټې وبولي؛ ان دا چې دا کار په شمالي کوریا کې هم نه‌دی شوی.

راپور زیاتوي، چې لوړپوړي طالب چارواکي خپله د نشه‌يي توکو د قاچاق لپاره له انټرنېټ استفاده کوي. راپورونه ښيي، چې طالبانو هم د مقاومت او هم د حکومت پر مهال په تور اقتصاد او نشه‌يي توکو په قاچاقو کې ښکېل وو او اوس هم ښکېل دي.

داسې راپورونه خپاره شوي، چې طالبانو د تېر جمهوريت پر مهال په خپلو سیمو کې له انټرنېټ څخه د نشه‌يي توکو د قاچاقو لپاره کار اخیست. راپورونه ښيي، چې طالبانو د جمهوري نظام پر مهال د فراه ولایت د نشه‌يي توکو د کاروبار په مشهور ځای (ودود بازار) کې د انټرنېټ لوی ډیشونه لګولي وو او د واټس اپ له لارې یې د نشه‌يي توکو له نړۍوالو بازارونو سره اړیکې نیولې.

دوی وايي، که څه هم اوازې دي چې ډېر ژر به الوتنې پیل شي؛ خو دغه نامعلوم وضعیت سخت ستړي کړي دي.

یو مساپر وایي:« مور مې ناروغه ده، له بلخ نه یې کابل ته د درمنلې لپاره وړې ده. ما مې مېرمنې ته ویلي و، چې زه هم درځم او په ګډه به کور ته ولاړ شو؛ خو اوس دلته بند پاتې یم، نه‌پوهېږم چې څه به کېږي او انتظار به مو کله پای ته رسېږي؟»

هغه وایي، داسې اوازې دي چې نن به هوايي ډګر خلاص او په سبا به الوتنې پیل شي.

دا په داسې حال کې ده، چې تازه د اریانا افغان هوايي شرکت ویلي هڅه کوي چې ژر تر ژره خپلې الوتنې پیل کړي. په افغانستان کې د انټرنېټ له بندېدو وروسته هوايي شرکتونو د خپلو الوتنو د لغوه کېدو خبر ورکړی و.