په کابل کې د طالبانو د کرنې وزارت ۳۳ نندارتون د یو شمېر ډیپلوماټانو پاملرنه جلب کړې ده. د ایران سفیر او د ازبکستان استازي په دغه نندارتون کې د کوچیانو د مالدارۍ له تولیداتو او دودیزو لاسي صنایعو لیدنه کړې او په یوه کېږدي کې راټول شوي دي.
د طالبانو کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ وزارت له لوري خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې، د۳۳ نندارتون د کوچیانو تاریخي او فرهنګي سمبول "تورې کېږدۍ" د نندارتون تر ټولو ډېره ستایل شوې برخه وه، چې ګڼ شمېر لیدونکو د کوچیانو د ژوند دودیزه بڼه او د هغوی د مېړانې او سخاوت نښه وبلله.
د خبرپاڼې له مخې د پرانیستې په مراسمو کې د طالبانو اوبو او انرژۍ وزیر عبداللطیف منصور، د کرنې وزارت مسلکي معیین مولوي صدراعظم عثماني، د ازبکستان استازی او نور خلک یې ګډونوال وو.
طالب چارواکي وايي، دا څلور ورځنی نندارتون به د کرنې او مالدارۍ تر څنګ د فرهنګي ارزښتونو د معرفۍ او د سیمهییزو تولیداتو د بازارموندنې لپاره اغېزناک رول ولوبوي.
د خیبر پښتونخوا د کورنیو او قبایلي چارو د محکمې په وینا، د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ په دوامدار ډول روانه ده او یوازې د سپتمبر پر ۳۰مه نېټه له دوه زرو زیات افغانان د تورخم له لارې بېرته افغانستان ته ستانه کړل شوي دي.
د خېبر پښتونخوا د حکومت له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې، یوازې پرون ورځ د کډوالو د ثبت کارت (P.O.R) لرونکي ۱۶۰۸ افغان وګړي بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، همدارنګه د افغان سټیزن کارت (ACC) لرونکي ۱۸۴ کسان هم په همدې ورځ خپل هېواد ته ستانه کړل شوي دي.
خبرپاڼه زیاتوي، ۴۲۸ افغان وګړي چې هېڅ ډول قانوني اسناد یې نه لرل، د پاکستان له خاورې ایستل شوي دي.
د پاکستان د حکومت د معلوماتو له مخې، د اګست له لومړۍ نېټې څخه تر سپتمبر ۳۰مې پورې ټول ۱۳۳ زره او ۱۳۰ هغه افغان وګړي چې د (P.O.R) کارتونه یې لرل، افغانستان ته ستانه شوي دي.
په همدې موده کې ۵۲ زره ۸۵۸ د (ACC) کارت لرونکي افغانان هم له تورخم لارې لېږل شوي دي.
پاکستاني چارواکي وايي، د افغان کډوالو د اېستلو بهیر به په راتلونکو ورځو کې هم روان وي او حکومتي ادارې یې په منظم ډول څاري.
د جرمني په بن ښار کې د افغان کونسلګرۍ د کارکوونکو له ډله ییزې استعفا وروسته د خلکو اوږده کتارونه اوس نشته او شاوخوا ګاونډیان اندېښمن دي، چې ښايي طالبان یې ګاونډیان شي. د بن پوليسو هڅې وکړې چې د کونسلګرۍ له کارکوونکو سره تماس ونيسي، خو ودانۍ تشه او تړلې پاتې ده.
د جرمني په بن ښار کې د افغانستان د کونسلګرۍ کارکوونکو او ددې کونسلګرۍ سرپرست کونسل د دوشنبې په ورځ له دې امله په ډله ییز ډول استعفا ورکړه، چې د جرمني د طالبانو دوه ډیپلوماټان منلي او یو ډیپلوماټ یې دې کونسلګرۍ ته ور پېژندل کیږي.
سرپرست کونسل حامد ننګیالي کبیري وویل، چې د جرمني ددغه تصمیم په غبرګون کې دوی ډله ییزه استعفا ور ور کړې او د ویانا د ۱۹۶۱ او ۳۱ کنوانسیونونو له مخې ټول وسایط، تجهیزات او منقولې او غیر منقولې شتمنۍ د جرمني د بهرنیو چارو وزارت ته سپاري.
د جرمني ډي ډبلیو ډي ار ټلویزیون رپوټ ورکړی، چې په افغان کونسلګرۍ کې اوس هېڅوک نشته او ګاونډيان اندېښنه لري چې ښايي ډېر ژر طالبان د دې ودانۍ واک ترلاسه کړي.
د سیمې اوسېدونکو ته عجيبه ښکاري چې د کونسلګرۍ مخې ته اوږده کتارونه نور نه ليدل کېږي. د بن پوليسو هڅې وکړې چې د کونسلګرۍ له کارکوونکو سره تماس ونيسي، خو ودانۍ تشه او تړلې پاتې ده.
د جرمني د بهرنيو چارو وزارت وايي، دوی غواړي افغان وګړي په جرمني کې لاهم د کونسلګرۍ له خدمتونو برخمن پاتې شي. خو ځينې اټکلونه دا دي چې ښايي حکومت غواړي له طالبانو سره اړيکې ټينګې کړي او د افغانستان پر لور د افغان پناه غوښتونکو د اخراج چارې ګړندۍ کړي.
د کونسلګرۍ ګاونډيان چې د کونسلګرۍ ودانۍ ته نږدې اوسي، اندېښنه لري چې ډېر ژر به طالبان د دوی نوي ګاونډيان شي.
له تېر اوړي راهيسې داسې رپوټونه خپاره شوي چې طالبان پلان لري د جرمني د بن کونسلګرۍ په لاس کې واخلي.
که څه هم د برلين حکومت تر اوسه طالبان په رسمیت نه دي پېژندلي، خو کارپوهان وايي ځينې ګامونه لکه افغانستان ته د اخراج لپاره تیاری، د دې نښې دي چې جرمنی د طالبانو پر لور ورنږدې کېږي.
د جرمني د کورنیو چارو وزیر تېره اونۍ اعلان وکړ، چې دوی مخکې له طالبانو سره تخنیکي اړیکې ساتلې، خو اوس دوی غواړي کابل ته په روانه میاشت کې یو پلاوی واستوي او له دې ډلې سره د غیر قانوني افغان پناه غوښتونکو د ستنولو پر سر مستقیمې خبرې اترې وکړي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په تورخم، اسلام کلا او سپین بولدک کې دواړو خواوو ته په زرګونو موټر د انټرنېټ د قطع کېدو او ګمرکونو د فلج کېدو له امله ولاړ پاتې دي. په تورخم کې تر دوه زرو ډېر او په اسلام کلا -دوغارون بندر کې ۱۸۲۷ موټر ولاړ دي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې پر انټرنېټ د طالبانو د بندیز له امله د افغانستان په سوداګریزو بندرونو، تورخم، سپین بولدک، حیرتان او اسلام کلا کې په زرګونو موټر د ګمرکونو د فلج کېدو له امله ولاړ پاتې دي.
په تورخم کې یوې سرچینې له نومښودنې پرته افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې تر دوو زرو ډېر د سوداګریزو توکو او لندې مېوې او سبزیو موټر ولاړ دي، چې د ګڼو موټرو توکي د ضایع کېدو په حال کې دي.
په ګمرکونو کې د انټرنېټ د نشتوالي له امله ددې موټرو د محصول چارې ځنډېدلې او بانکونه د هغوی پیسې نه شي پروسس کولای.
په اسلام کلا او د ایران په دوغارون کې هم رپوټونه وايي، چې ۱۸۲۷ موټر افغانستان او ایران ته د تګ په تمه ولاړ دي.
د دوغارون بندر د ترمینل مدیر اسماعیل پور عابد رسنیو ته وویل، چې دغه موټر په دولتي او خصوصي درې لویو تم ځایونو کې درول شوي دي.
هغه زیاته کړه، « دغه صادراتي، ترانزیتي او یا خالي موټر د افغانستان د انټرنېټ له پرې کېدو وروسته ولاړ دي. د افغانستان د انټرنېټ وضعیت او د موټرو د وتلو د ستونزې د څېړلو لپاره نن سهار د دواړو هېوادونو د مسوولو ادارو تر منځ پر سرحد مجلس شوی دی».
نوموړی وايي، چې په دې ناسته کې پرېکړه وشوه چې که سبا د افغانستان انټرنېټ بېرته وصل شي او د موټرو وتل عادي حالت ته راستانه شي، د اوږدو کتارونو د کمولو په موخه به د جمعې په ورځ د دوغارون ټرمینل فعال پاتې شي خو که د پنجشنبې تر پایه وتل پیل نه شول، نو دا به تر راتلونکي شنبې پورې وځنډول شي.
په ورته وخت کې په سپین بولدک او حیرتان کې هم سوداګر په ګمرکونو کې له ورته ستونزو شکایت کوي او وايي، چې موټر د انټرنیټ د قطع کېدو او د ګمرکونو د فلج کېدو له امله ولاړ پاتې دي.
طالبانو له تېرې دوشنبې راهسې په ټول افغانستان کې انټرنیټي او مخابراتي خدمتونه قطع کړي دي او تر اوسه ددې ډلې ویندویانو روښانه دلیل نه دی ویلی، خو ویل کیږي، چې دا پرېکړه د دې ډلې د مشر مولوي هبت الله اخوندزاده د شفاهي حکم پر اساس شوې ده.
د طالبانو ویاند پاکستاني خبریالانو ته ویلي چې په افغانستان کې پر انټرنېټ د بشپړ بندیز رپوټونه دده په وینا، « تشې اوازې دي» او ټینګار کوي چې د «نوري فایبر زاړه لینونه خراب شوي او اوس د بدلېدو حال کې دي». په افغانستان له دوشنبې ورځې راهیسې انټرنیټ او مخابراتي مکالمې ټول قطع شوي.
دا په افغانستان کې د انټرنټ د بندېدو په تړاو دا د طالبانو لومړنۍ عامه څرګندونه ده، چې د بانکونو، سوداګرۍ او هوايي تګ راتګ چارې یې ګډوډې کړې دي.
تېره میاشت یو شمېر ولایتونو د انټرنېټ بندېدل تایید کړي وو، چې د راپورونو له مخې د طالبانو د مشر هبت الله اخوندزاده د یوه حکم پر اساس د «غیر اخلاقي چارو» د مخنیوي لپاره ترسره شوی و.
د اسوشیټډ پرېس د رپوټ له مخې، طالب چارواکو په یوه درې کرښیز بیان کې، چې د پاکستاني خبریالانو له یوه واټساپ ګروپ سره یې شریک کړی، ویلي: «هیڅ داسې خبره نشته لکه څرنګه چې اوازې خپرېږي، موږ پر انټرنېټ بندیز نه دی لګولی.»
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد ټینګار کړی چې په ټول هېواد کې روانې ګډوډۍ د «زاړه نوري فایبر زیربنا د خرابېدو» پایله ده، چې اوس بدلېږي، خو په بیان کې دا نه دي ویل شوي چې انټرنېټ به کله بېرته فعال شي.
خو د طالب ویاند د وینا، برعکس له دوشنبې ورځې راهیسې نه یوازې دا، چې نوري فایبر قطع شوی، بلکې عادي انټرنېټ او مخابراتي اړیکې هم پرې شوې دي، چې له امله یې په افغانستان کې له هیچا سره اړیکه نه شی نیول کېدای او نه هم په کوردننه خلک اړیکې نیولای شي.
د انټرنېټ د څار نړیوالې ډلې نیټ بلاک د دوشنبې په ورځ خبر ورکړی و چې د افغانستان په کچه د انټرنېټ اړیکې په پرلهپسې ډول پرې شوې دي او د ټلیفون شبکې هم اغېزمنې شوې دي.
مرستندویه ادارو خبرداری ورکړی چې د انټرنېټ بندېدو د بشردوستانه سازمانونو چارې له لویو ستونزو سره مخامخ کړې او له طالبانو یې غوښتي چې مخابراتي اړیکې بېرته فعاله کړي.
د شنونکو په باور، د ذبیح الله مجاهد دغه څرګندونې ښايي له دې امله وي، چې د انټرنیټ قطع کېدو له امله په کوردننه او بهر پراخ غبرګونونه ښودل شوي او ممکن ملا هبت الله له خپلې پرېکړې پر شا شي، خو تر اوسه داسې نښې نښانې په څرګند ډول نه دي تر سترګو شوې.
پر انټرنېټ او مخابراتي اړیکو د طالبانو له بندیز وروسته د کابل د هوايي ډګر او ولایتونو له ۱۴ ډېرې الوتنې لغو شوې او د سلګونو افغانانو سفرونه ځنډېدلي دي. پرون هم لس االوتنې لغوه شوې وې او د ۲۱ برخلیک ناڅرګند و.
د طالبانو ددغې پرېکړې له امله کابل کې لږ تر لږه ۱۴ الوتنې، چې د چهارشنبې په ورځ د تګ راتګ لپاره پلان شوې وې، لغوه شوې او د نورو الوتنو برخلیک هم روښانه نه دی.
د نړیوالو الوتنو د تعقیب وېبپاڼې فلایټ رادار ۲۴معلومات ښيي چې دا لړۍ د انټرنېټ له بشپړ پرې کېدو وروسته پیل شوې.
د دوشنبې په ورځ د انټرنېټ او ګرځنده ټلیفون شبکو د بندېدو پرېکړه د بانکونو، مرستندویه ادارو، سوداګرۍ او د خلکو د کورنیو او ملګرو ترمنځ د اړیکو د پرې کېدو لامل شوې ده.
همدارنګه د ګڼو الوتنو لغوه کېدو له کبله ګڼ افغانان په کور دننه او بهر بند پاتې دي.
طالبانو تر اوسه د دې پرېکړې په اړه هېڅ وضاحت نه دی ور کړی.
ملګرو ملتونو له طالبانو غوښتي چې انټرنېټي خدمتونه بېرته فعال کړي.
د کابل هوايي ډګر د چارشنبې ورځې له ټولو ۳۴ پلان شویو الوتنو څخه، ۴ د تګ الوتنې او ۱۰ د راتګ الوتنې لغوه شوې دي.
د سې شنبې په ورځ هم ۳۱ پلان شویو الوتنو کې ۱۰ لغوه او د پاتې ۲۱ برخلیک ناڅرګند بلل شوی و.
همدا رنګه د هرات او کندهار په څېر ولایتونو کې هم ګڼې الوتنې"نامعلومې" ښودل شوې دي.
محمد بشیر، چې د کام ایر هوايي شرکت استازی دی، طلوع نیوز ته ویلي، له انټرنېټ بندېدو وروسته یوازې یوه الوتنه ترسره شوی.
هغه زیاته کړې: «کله چې یوه الوتکه د سفر لپاره چمتو کېږي، اړینه ده چې د منزل هوايي ډګر ته د الوتنې معلومات انلاین واستول شي، خو اوس دا کار ناشونی دی.»
بشیر هیله څرګنده کړې چې الوتنې بېرته پیل شي.
نوموړي وویل: «دا موضوع زموږ هغو هېوادوالو ته ډېره مهمه ده، چې د ترانزیت پروازونه یې لرل او یا یې غوښتل بېرته خپل هېواد ته ستانه شي، موږ باید د هغوی په خاطر عملیات بېرته پیل کړو.»