ډیپلوماټ ورځپاڼه: د ترکستان اسلامي غورځنګ جګړه‌ماران په افغانستان کې ځای پر ځای شوي

یوه هټۍوال چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي، ویلي: «په هغه موده کې چې انټرنېټ او اړیکې په ټول هېواد کې بندې وې، موږ د نورو اندېښنو ترڅنګ د خپلو مالونو د غلا له ګواښ څخه هم سخت اندېښمن وو.»

د هغه په وینا، ډېر پلورونکي او هټۍوال په ځانګړي ډول د جامو هټۍوال چې اکثره یې خپلې هټۍ د وای‌فای له لارې کنټرولولې، اړ شول څو شپه په موټرو کې تېره کړي او خپل مال وساتي.

د موبایلونو یو پلورونکی وایي، چې یو شمېر هټۍوالو چې پخوا به یې موبایلونه په هټيو کې قفل کول، دا دوه ورځې د انټرنېټ له بندېدو سره اړ شول چې خپل وسایل کورونو ته یوسي.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو په تېرو څلورو کلونو کې په ښار کې زرګونه امنیتي کامرې نصب کړې دي. ځینې راپورونه وايي، چې د طالبانو امنیتي کسانو له هټۍوالو او د کورونو له مالکانو غوښتي وو، چې د جرمونو د مخنیوي لپاره دې امنیتي کامرې ولګوي.

خو د انټرنېټ له پرې کېدو سره دغه کامرې هم له کاره ولوېدې.

ملګرو ملتونو د چهارشنبې په ورځ وویل، چې د انټرنېټ بندېدل د افغانستان پر اقتصادي ثبات منفي اغېز کړی دی.

د انټرنېټ له بندېدو سره ټولي صرافۍ، ګمرکونه، هوايي شرکتونه، واردات او صادرات او هغه کاروبارونه چې له انټرنېټ سره تړلي ول، وتړل شول.

طالبانو د دوشنبې په ورځ (د تلې ۷مه) په ټول هېواد کې د فایبر نوري انټرنېټ او مخابراتي شبکې پرې کړې. خو د خلکو تر منځ د پراخو نارضایتۍ او ان د طالبانو د ځینو غړو تر مخالفت وروسته، انټرنېټ تر نږدې ۵۰ ساعتونو بندېدو وروسته بېرته په تدریجي ډول فعال شو.

یوه طالب چارواکي افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې انټرنېټ او مخابراتي شبکې د طالبانو د رییس‌الوزرا ملا حسن اخوند په امر بېرته فعالې شوې دي. دا اقدام د طالبانو د مشر هبت‌الله اخوندزاده له پرېکړې سره مخالفت بلل شوی، ځکه هغه انټرنېټ او سمارټ ټلیفونونه د فحشا د خپرېدو وسیله ګڼي.

د انټرنېټ له پرې کېدو وروسته دولتي په ځانګړي ډول د اقتصاد اړوند ادارو کارونه ګډوډ شوي وو. یوه طالب چارواکي ویلي، هغه رسمي مکتوبونه چې په تېرو کلونو کې برېښنایي شوي وو، درېدلي دي او د بهرنیو چارو وزارت د ویزو ورکولو په څېر کونسلي فعالیتونه نه‌شي ترسره کولای.

د هغه په وینا: «هر څه فلج شوي وو. بې له انټرنېټه موږ ژوند نه‌ لرو.»

تر اوسه د طالبانو ویاندویانو د انټرنېټ د بندېدو او بیا فعالېدو په اړه هېڅ تبصره نه ده کړې.

دوجاریک زیاته کړې، چې طالبانو تر اوسه د انټرنيټ د بندېدو لامل نه دی روښانه کړی او نه یې د فعاله کېدو په اړه وضاحت ورکړی.

هغه وویل: «د انټرنېټ پرې کېدل پر اقتصادي ثبات، د خلکو، ښځو او نجونو د ناسم وضعیت، د بیان پر ازادۍ او معلوماتو ته د لاسرسي پر حقونو ناوړه اغېزې درلودلې دي.»

نوموړي دا هم وویل، چې د انټرنېټ بندېدو د ملګرو ملتونو فعالیتونه هم ګډوډ کړي وو. هغه د افغانستان ختیځو زلزله‌ځپلو سیمو ته د ملګرو ملتونو او نورو خیریه موسسو د مرستو یادونه وکړه او ویې ویل، چې د انټرنېټ بندېدو د هغوی مرستې ټکنۍ کړې دي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د سې شنبې په ورځ ویلي، دوی له خپلو مرستندویه کارکوونکو سره اړیکه له لاسه ورکړې وه.

د انټرنېټ له بندېدو سره ټولې صرافۍ، ګمرکونه، هوايي شرکتونه، صادرات او واردات او نور هغه کاروبارونه چې انټرنېټ ته اړتیا لري، وتړل شول.

د اماراتو د دولتي خبري اژانس «وام» د راپور له مخې، د مرستو په دې جوپه کې خواړه، لنډمهاله سرپناوې، طبي وسایل او د لومړنیو اړتیاوو توکي شامل دي، چې زلزله‌ځپلو کورنیو ته به ووېشل شي.

په راپور کې راغلي، چې د دې نوې مرستندویه کڅوړې په رارسېدو سره د اماراتو ټولې بشري مرستې چې تر دې مهاله افغانستان ته استول شوې دي، ۳۶۸۱ ټنو ته رسېدلي چې پکې خوراکي توکي، خېمې او د درملنې وسایل شامل دي.

100%

د یاد اژانس په خبره، د وروستۍ جوپې دقیق حجم نه دی اعلان شوی، خو دا د افغانستان د ختیځ زلزله‌ځپلو لپاره د اماراتو د مرستو درېیمه محموله ده.

تر دې وړاندې، متحده عربي اماراتو د مرستو ترڅنګ د لټون او ژغورنې یو ټیم هم زلزله‌ځپلو سیمو ته استولی و.

متحده عربي امارات د هغو څو هېوادونو له ډلې دی، چې له وروستۍ زلزلې وروسته یې په بېړني ډول د ملکي او پوځي الوتکو له لارې د افغانستان زلزله‌ځپلو خلکو ته مرستې ورسولې.

علي میثم نظري د چهارشنبې په ورځ (د تلې ۹مه) پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې د جي ۷ خبرپاڼه کې د افغانستان د ناورینونو یادونه پر ځای اقدام دی.

نوموړي لیکلي: «افغانستان د نړۍوالو او سیمه‌ ییزو ترهګرو ډلو لپاره په یوه خوندي پټنځای بدل شوی او ۴۰ میلیونه وګړي د نسل وژونکو ترهګرو طالبانو له خوا اداره کېږي.»

د نوموړي په خبره، طالبانو هېواد د شاتګ لور ته روان کړی او په ځانګړې توګه یې ښځې تر خپل ظالم لاندې راوستې دي. هغه زیاتوي، چې د طالبانو د ظلمونو له کبله لا ډېر خلک کډوالۍ ته اړ دي.

نوموړي‌ له طالبانو سره د تعامل پر ځای په افغانستان کې د روانو ناورینونو له منځه وړل حل لاره ګڼلې. نظري هیله ښودلې، چې «د افغانستان خلک تمه لري، چې دا ډول خبرې باید عملي شي»

دا په داسې حال کې ده، چې په جي ۷ کې د امریکا، برېتانیا، فرانسې، جرمني، کاناډا، ډنمارک، ایټالیا، جاپان، سوېلي کوریا، سویس، ناروې، ترکیې او اروپايي اتحادیې ځانګړو استازو په یوه غونډه کې د افغانستان لپاره د ټولګډونه حکومت پر جوړېدو ټینګار وکړ. دوی د افغانستان له لوري د ترهګرۍ د ګواښ په اړه اندېښنه څرګنده کړه.

د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ (د تلې ۹مه) په یوه خبرپاڼه ویلي، چې دغه غونډه د سې شنبې او چهارشنبې په ورځو په لندن کې ترسره شوه او په دې ناسته کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه دفتر (یوناما) سرپرست هم د افغانستان پر وضعیت راپور ورکړ.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې د یادو هېوادونو استازو ټینګار وکړ چې:«د افغانستان بریا د سیاسي تنوع او ټولګډونه حکومتوالۍ پورې تړلې ده.»

د دې ۱۳ هېوادونو او اروپايي اتحادیې استازو همداراز له افغانستانه د امنیتي ګواښونو او له پولې هاخوا د مهاجرت له ستونزو ژوره اندېښنه وښوده. هغوی پر سیمه‌ ییزو همکاریو ټینګار وکړ، څو د افغانستان له خاورې د ترهګرۍ پر ضد مبارزه کې ګډ کار وشي.

لېنډسي پر اېکس خواله رسنۍ لیکلي، چې دغه ناسته د دې لپاره جوړه شوې وه څو د افغانستان د خلکو د ملاتړ په برخه کې د نړۍوالو هېوادونو ژمنتیا یو ځل بیا تایید شي.

نوموړي زیاته کړې: «موږ د افغانستان د خلکو د ملاتړ ژمنه بیا تازه کړه او موږ له طالبانو غواړو چې له نړۍوالې ټولنې سره په رښتینې توګه او په رغنده بڼه ښکېل شي.»

د ده په وینا، نړۍواله ټولنه تمه لري چې طالبان د بشري حقونو، د ښځو د زده‌کړو او د کار حق او د ټول‌ګډونه سیاسي بهیر په برخه کې عملي ګامونه پورته کړي.

لېنډسي ټینګار کړی، چې د نړۍوالو همغږي او ګډ دریځ کولای شي د افغانستان اوسني کړکېچونه نرم کړي او د افغانانو لپاره د تلپاتې ثبات او پرمختګ زمینه برابره کړي.

100%

د هغه د دې څرګندونو په اړه طالب چارواکو تر دې مهاله کوم غبرګون نه دی ښودلی .

د یادونې وړ ده، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د افغانستان د خلکو د بشري او اقتصادي وضعیت په اړه نړۍوالې اندېښنې ډېرې شوې او د لوېدیځو هېوادونو استازي په بیا بیا ټینګار کوي، چې د خلکو ملاتړ او د افغانستان له اوسني وضعیت سره ښکېلتیا یوازې د رغنده چلند او نړۍوالو اصولو ته د درناوي له لارې شونې ده.