بهر مېشتی طالب چارواکی: منځلاري طالبان د انټرنېټ د پرې کېدو مخالف دي

پورعابد د سې شنبې په ماښام اېرنا خبري اژانس ته ویلي، چې دا مهال لږ تر لږه ۸۰۰ د ایران او افغانستان سوداګریزې لارۍ د دوغارون په تمځایونو کې ولاړې دي او د افغانستان پر لور د تګ په تمه دي. نوموړي زیاته کړې، که د انټرنېټ پرې کېدل دوام وکړي، د ولاړو لاریو شمېر به نور هم ډېر شي.

د ده په وینا، د تلې پر اتمه یوازې شاوخوا ۴۰ لارۍ د افغانستان پر لور پرېښودل شوې، خو د بېرته وتلو لاره تړل شوې او نورې لارۍ نه دي پرېښودل شوې.

د سرحدي چارواکو په وینا، د انټرنېټ بندېدل د دواړو هېوادونو د سوداګرۍ او ګمرکي چارو د فلج کېدو لامل شوی دی. دا وضعیت نه یوازې د سوداګرو لپاره لوی مالي زیانونه اړوي، بلکې د اساسي توکو د لېږد او بازار د اکمالاتو پر بهیر هم منفي اغېزه کوي.

پورعابد ټینګار کړی، چې د افغانستان له لوري دوغارون ګمرک ته د سوداګریزو لاریو او بار وړونکو موټرو ننوتل د ستونزې پرته دوام لري، خو د انټرنېټ پرې کېدو د وتلو پروسه ګډوډه کړې ده.

د دوغارون سرحدي پوله او ګمرک د ایران د تایباد ښار په ۱۸ کیلومتري کې د افغانستان ترڅنګ پروت دی او د دغه هېواد د پنځو مهمو اقتصادي بندرونو له ډلې ګڼل کېږي.

د دې بندر ډېری کار د بندرعباس له لارې د ټرانزیتي توکو په لېږد پورې تړلی دی. د افغانستان، پاکستان، هندوستان او د سیمې د نورو هېوادونو سوداګریز توکي لومړی د خلیج له بندرونو بندرعباس او بندر لنګه ته وړل کېږي او له هغه ځایه د دوغارون بندر ته لېږدول کېږي.

سرچینې وایي، چې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني او نورو مشرانو د خپلو تبلیغاتو لپاره لسګونه کسان په کار ګومارلي وو، ترڅو په ټولنیزو شبکو کې د دې ډلې د دریځ ملاتړ وکړي.

طالبانو په ټول هېواد کې پر نوري فایبر انټرنېټ او همداشان پر مخابراتي خدمتونو بشپړ بندیز لګولی دی، چې نه یوازې نړۍوال غبرګونونه یې راوپارول، بلکې له امله یې ټولنیزې شبکې لکه اېکس او فېسبوک د طالبانو له تبلیغاتي محتوا خالي شوې دي.

د طالبانو تبلیغاتي ډلې چې د یو شمېر سیاستوالو، خبریالانو او هنرمندانو په نومونو یې جعلي او مستعار حسابونه پرانیستي وو، اوس د هبت‌الله اخوندزاده د فرمان له مخې د انټرنېټ پرې کېدو سره له مجازي فضا بې‌وسه پاتې شوي دي.

اپه تېره یوه شپه او ورځ کې د طالبانو په ګټه او د هغوی د مخالفانو پر ضد هېڅ ډول تبلیغات نه دي خپاره شوي. د ټولنیزو شبکو له لارې تبلیغات د طالبانو د رسنیز کمپاین یوه مهمه برخه بلل کېږي.

مخکېنیو راپورونو ښودلې وه، چې د طالبانو د دفاع او کورنیو چارو وزیران او د دې ډلې د استخباراتو مشران د ټولنیزو شبکو ګڼ شمېر ډلې او شبکې لري، چې لسګونه کسان پکې د تبلیغ لپاره فعالیت کوي او د خپلې دندې په بدل کې تنخواوې هم اخلي

اصف دراني د سې‌شنبې په ورځ (د تلې ۸مه) له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل، دغه پرېکړه د پرمختګ او د افغان ولس د ګټو پر خلاف ده.

د دراني په وینا، له انټرنېټ پرته اقتصاد، سوداګري او نړۍوالې اړیکې درېږي او زیاتوي: «دغه پرېکړه نه د افغانانو په ګټه ده او نه هم د سیمې او نړۍ د هېوادونو په ګټه.»

دراني هغو راپورونو ته په اشارې سره چې ګواکې طالبانو دغه پرېکړه د ایران او روسیې په سلا مشورو کړې وویل، که داسې سلا مشوره هم ورکړل شوې وي، نو باید یې بدیل هم وړاندې شوی وای.

اصف دراني زیاته کړه: «له پوهې او معاصرې ټېکنالوژۍ سره جګړه ناشونې ده او ځان ته له زیان رسولو پرته بله پایله نه لري. که انټرنېټ بد دی، نو طالبان باید له الوتکې، موټر او بایسکل څخه هم استفاده ونه‌کړي.»

هغه د افغانستان په تړاو د پاکستان د پالیسۍ بدلېدو په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، «پالیسي په یوه ورځ کې نه‌جوړېږي چې په یوه ورځ کې بدله شي، دا یو تسلسل دی.» هغه زیاته کړه، له شرایطو او رامنځته شویو ستونزو سره په مطابقت پالیسۍ جوړېږي.

اتمر پر اېکس خواله رسنۍ لیکلي، افغان ولس لا له وړاندې د طالبانو د ښځو ضد او بشري ضد پالیسیو له امله له تر ټولو لویو او ترخو محرومیتونو سره لاس او ګرېوان و او دا پرېکړه به د خلکو ژوند لا نور له ستونزو سره مخ کړي.

نوموړي زیاته کړې، ډېر وخت به ونه نیسي چې دا پرېکړه به د افغانانو د ژوند ټول اړخونه له ستونزو سره مخ کړي او د نړۍ هېوادونه به یو ځل بیا طالبان وغندي او دا پرېکړه به د معاصرې نړۍ د ارزښتونو پر ضد وبولي.

اتمر ټینګار کړی، چې د اړیکو بندېدل د افغانانو د ژوند هره برخه ګډوډوي؛ له کورنیو اړیکو نیولې تر اقتصاد، سوداګرۍ، ورځني معیشت، روغتیايي او تعلیمي خدمتونه، سفرونو او ان تر امنیت پورې.

د هغه په وینا، د انټرنېټ بندېدل په ځانګړي ډول د افغان ماشومانو او ځوانانو د زده‌کړو او معاصرې زده‌کړې له حقه بنسټیز محرومیت دی.

هغه خبرداری ورکړ، چې د اړتیا وړ توکو بیې به لوړې شي او افغانان به نور ونه توانېږي چې له بهر څخه خپلو کورنیو ته پیسې واستوي یا هم د کونسلي خدماتو له لارې اسناد تر لاسه کړي.

اتمر زیاته کړې، لا څرګنده نه ده چې طالبان ولې دې پرېکړې ته اړ شوي دي؛ خو ښایي د خلکو د ازادۍ غوښتنې د ټکولو لپاره د استبدادي رژیمونو تګلاره وي یا هم د طالبانو د رهبرانو د امنیتي اندېښنو له زیاتېدو سره تړاو ولري.

هغه ټینګار کړی: «هر دلیل چې وي، دا پرېکړه د خلکو د رنځونو د زیاتېدو لامل کېږي، خو د افغانانو د ازادۍ غوښتنه نه شي درولی، بلکې دا کار به د طالبانو د واکمنۍ بنسټونه لا نور هم کمزوري او نازک کړي.

هغه په اېکس خواله رسنۍ لیکلي، چې د طالبانو دا اقدام کولای شي د افغانانو لپاره «ناوړه او زیانمنې پایلې» ولري.

نوموړي له طالبانو غوښتي، چې په ټول هېواد کې د انټرنېټ خدمتونو او د اړیکو بېرته ټینګښت ته اجازه ورکړي.

ریچارډ لینډسي هغه لومړنی لوړپوړی لوېدیځوال چارواکی بلل کېږي، چې د طالبانو د انټرنېټي بندیز په اړه یې غبرګون ښودلی دی.

نوموړي ټینګار کړی، چې د اړیکو پرېکون نه یوازې د خلکو ورځني ژوند ګډوډوي، بلکې د بشري او اقتصادي ستونزو د لا پسې زیاتېدو لامل ګرځي.