فضل محمود فضلي: سیاسي او مذهبي افراطیت پردۍ پدیدې دي او د ټولنې د ویجاړېدو لامل ګرځي

د افغانستان لپاره د سره صلیب د نړۍوالې کمېټې دفتر سرپرست جوي سنګال وایي:

«د افغان سرې میاشتې د رضاکارانو په هڅو مو زرګونه کورنۍ وژغورلې، خو د ژمي راتګ سره خیمې بسنه نه کوي. کورنیو ته د خوندي، ګرم او د عزت وړ سرپناه اړتیا ده.»

سنګال زیاتوي: «د افغاني سرې میاشتې او همکارو سازمانونو په ملاتړ مو تر اوسه نږدې ۹۰ زره کسانو ته بېړني روغتیایي خدمتونه، سرپناه، خوراکي توکي او نغدي مرستې رسولي دي، خو اړتیاوې لا هم پراخې دي.»

یادې زلزلې چې په کونړ او ننګرهار ولایتونو کې یې تر ټولو سخت زیانونه اړولي، د لغمان او نورستان پر ګاونډیو سیمو یې هم اغېز کړی دی.

په دې ناورین کې له ۲۲۰۰ډېر کسان مړه شوي او له ۸۰۰۰ډېر کورونه ویجاړ یا زیانمن شوي دي. په غرنیو او لرې پرتو سیمو کې ټولنیز ژوند هم له منځه تللی او له ۱.۳میلیونه زیات خلک یې په مستقیم او غېرمستقیم ډول اغېزمن کړي دي. ډېرې کورنۍ اوس هم په خیمو، لنډمهالو استوګنځایونو یا د اسمان لاندې ابتدایي اسانتیاوو سره ژوند کوي.

د افغاني سرې میاشتې ټولنې یو طالب چارواکی مولوي روح‌الله محمد وایي: «افغانان د ډېرو ستونزو پر وړاندې زغم ښيي، خو یوازې یې نه شي کولی. نړۍواله ټولنه باید زموږ ترڅنګ ودرېږي او مرسته وکړي، څو یوه کورنۍ هم د ژمي په یخو شپو کې بې‌ سرپناه پاتې نه شي.»

د سره صلیب نړۍوالې کمېټې له حکومتونو، مرسته‌کوونکو او نړۍوالو شریکانو غوښتنه کړې چې بېړنۍ مرسته زیاته کړي، ځکه که په راتلونکو اوونیو کې پرېکړه و نه شي، زرګونه افغان کورنۍ به د ژمي په یخو شرایطو کې د ژوند له جدي ګواښ سره مخ شي.

د دغه کمېټې د مرستې بېړنۍ غوښتنه د ۲۵میلیونو په کچه سویسي فرانک ده، چې تر اوسه یوازې ۳۱سلنه تمویل شوی. د سره صلیب نړۍواله کمېټه وایې، که مرستې زیاتې نه شي، د سرپناه جوړول، ژمنیز توکي او د اوږدمهاله بیا رغونې پروګرامونه به له خنډ سره مخ شي.

په جي ۷ هېوادونو کې د افغانستان لپاره د یادو ۱۳ هېوادونو استازو، د اروپايي اتحادیې استازي او د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د مرستندویه دفتر سیاسي مرستیال په لندن کې د یوې غونډې په پای کې اعلامیه خپره کړې او ټینګار یې کړی، چې د افغانستان له خلکو سره خپل ملاتړ جاري ساتي.

په دې غونډه کې له افغانستان څخه د ترهګرۍ دوامدار ګواښ او له پولو هاخوا کډوالۍ او امنیتي ستونزو په تړاو اندېښنه ښودل شوې او پر دې بحث شوی، چې څنګه لا زیات پر ترهګرۍ ضد هڅو تمرکز وشي او له افغان خاورې څخه د راټوکېدونکو ګواښونو مخه ونیول شي.

د جي ۷جمع د افغانستان لپاره د یادو هېوادونو استازو په اعلامیه کې ویل شوي، چې ټولو استازو د افغانانو له بنسټیزو بشري حقونو او ازادیو د طالبانو پر دوامدار انکار ژوره اندېښنه څرګنده کړه، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د زده‌کړې، کار، روغتیا او ټولنیز ژوند محدودولو په تړاو، چې شاوخوا څلور کاله یې کیږي.

په غونډه کې پر طالبانو غږ شوی، چې باید د خپلو نړیوالو ژمنو درناوی وکړي.

دې غونډې پر انټرنېټ د طالبانو د بندیز په تړاو ویلي، دا کار به له بهرني نړۍ سره د افغانانو د اړیکو د پرېکون لامل شي او باید بېرته فعال شي.

طالبانو نن ناوخته له دې ورځني بندیز وروسته انټرنیټي فعالیتونه بېرته پیل کړل.

د یادو ۱۳ هېوادونو او ټولنو استازو د امنیت شورا وروستي رپوټ ته په اشارې د ملګرو ملتونو تر مشرتابه لاندې د «جامع تګلارې» پروسه څیړلې ده. هغوی د ملګرو ملتونو سیسټم دننه د اغېزناکې همغږۍ پر اړتیا ټینګار کړی او هیله یې څرګنده کړې چې سرمنشي او نوی ځانګړی استازی به د افغانستان لپاره د یوې متحدې تګلارې په برخه کې پاملرنه وکړي.

ددې غونډې په اعلامیه کې ویل شوي، د افغانستان د بریا لپاره اړینه ده چې دا یوه افغان شموله پروسه وي.

هغوی له طالبانو غوښتي، چې له نړیوالې ټولنې سره په رښتینې توګه تعامل او ښه نیت ښودلو ته تمایل پیدا کړي.

د افغانستان انټرنشنل د پلټنو له مخې، د انټرنېټ تر بندېدو وړاندې په ننګرهار کې د یو لیټر تېلو بیه ۷۲ افغانۍ وه، خو اوس ۷۸ افغانیو ته پورته شوې چې ۶ افغانۍ زیاتوالی ښيي.

همدا راز د یوه کیلو ګاز بیه چې وړاندې ۵۲ افغانۍ وه، اوس ۵۴ افغانۍ ته رسېدلې ده.

د پلازمینې کابل په کچه د اسعارو په بیه کې هم بدلون راغلی دی.

د معلوماتو له مخې، یو امریکایي ډالر چې له دې وړاندې د ۶۷ په شاوخوا کې افغانۍ تبادله کېده، اوس ۷۰ افغانۍ ته لوړ شوی دی.

صرافان وايي، چې په تېرو دریو ورځو کې د ډالر پېر او پلور کم کېده، ځکه د اسعارو نړیوالې بیې یې نه شوای څارلای.

په حیرتان کې چې پخوا د اوړو یوه بوجۍ په ۱۴۵۰ افغانۍ پلورل کېده، نن یې قیمت تر ۲۴۰۰ پورې لوړ شوی و، چې سوداګر یې ستر لامل په ګمرګونو کې د باروړونکو موټرو تم کېدل او د ګمرکي محصولاتو نه پروسس کېدل ګڼي.

په کابل کې یوه سوداګر افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د موټرو تر محصول کېدو او د ګمرکونو له بیا فعالیت سره ښايي په بیو کې بېرته تغییر راشي او خوراکي او سون توکو بیې بېرته پخواني حالت ته راشي.

د طالبانو کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ وزارت له لوري خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې، د۳۳ نندارتون د کوچیانو تاریخي او فرهنګي سمبول "تورې کېږدۍ" د نندارتون تر ټولو ډېره ستایل شوې برخه وه، چې ګڼ شمېر لیدونکو د کوچیانو د ژوند دودیزه بڼه او د هغوی د مېړانې او سخاوت نښه وبلله.

د خبرپاڼې له مخې د پرانیستې په مراسمو کې د طالبانو اوبو او انرژۍ وزیر عبداللطیف منصور، د کرنې وزارت مسلکي معیین مولوي صدراعظم عثماني، د ازبکستان استازی او نور خلک یې ګډونوال وو.

طالب چارواکي وايي، دا څلور ورځنی نندارتون به د کرنې او مالدارۍ تر څنګ د فرهنګي ارزښتونو د معرفۍ او د سیمه‌ییزو تولیداتو د بازارموندنې لپاره اغېزناک رول ولوبوي.

د خېبر پښتونخوا د حکومت له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې، یوازې پرون ورځ د کډوالو د ثبت کارت (P.O.R) لرونکي ۱۶۰۸ افغان وګړي بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، همدارنګه د افغان سټیزن کارت (ACC) لرونکي ۱۸۴ کسان هم په همدې ورځ خپل هېواد ته ستانه کړل شوي دي.

خبرپاڼه زیاتوي، ۴۲۸ افغان وګړي چې هېڅ ډول قانوني اسناد یې نه لرل، د پاکستان له خاورې ایستل شوي دي.

د پاکستان د حکومت د معلوماتو له مخې، د اګست له لومړۍ نېټې څخه تر سپتمبر ۳۰مې پورې ټول ۱۳۳ زره او ۱۳۰ هغه افغان وګړي چې د (P.O.R) کارتونه یې لرل، افغانستان ته ستانه شوي دي.

په همدې موده کې ۵۲ زره ۸۵۸ د (ACC) کارت لرونکي افغانان هم له تورخم لارې لېږل شوي دي.

پاکستاني چارواکي وايي، د افغان کډوالو د اېستلو بهیر به په راتلونکو ورځو کې هم روان وي او حکومتي ادارې یې په منظم ډول څاري.