متقي په هند کې د افغان بندیانو د ستونزو حل لپاره له هندي چارواکو سره خبرې کړې دي

نوموړي په ټینګار سره ویلي، کوم افغانان چې په پاکستان کې د اوسېدو قانوني اسناد نه‌لري؛ حکومت دا واک لري چې هغوی بېرته افغانستان ته ستانه کړي.

خواجه اصف له جیونیوز سره د مرکې پر مهال ویلي، چې افغان طالبان هم پاکستان ته خبرداری ورکوي او هم د سولې د خبرو غوښتنه کوي. هغه وایي:« طالبان دې لومړی خپل اخطارونه عملي کړي او بیا به خبرې ورسره وکړو.»

د هغه په وینا:« که کوم بهرنی هېواد پر موږ برید وکړي، موږ دا حق لرو چې پرې ځوابي برید وکړو.» هغه زیاته کړې، چې پاکستان په هوايي بریدونو کې هیڅ افغان نه‌دی په نښه کړی او په دې اړه د امیرخان متقي خبرې د باور وړ نه‌دي.

هغه څرګنده کړه:« افغانستان د بېلابېلو ترهګرو ډلو پناه‌ځای دی. موږ په خپلو بمباریو کې د ولسي خلکو د استوګنې ځایونه نه؛ بلکې یوازې د ترهګرو پټنځایونه په نښه کړي دي.»

نوموړي تېره ورځ هم ویلي و، چې پاکستان به پر خپله پوله له بهرنیو وکړو سره هاغسې چلند وکړي؛ لکه نور خپلواک هېوادونه یې چې کوي. خواجه اصف وویل:« زموږ اجنډا دا ده، چې کوم افغان کډوال په پاکستان کې اوسېږي باید بېرته افغانسان ته ولاړ شي.»

دغه نندارتون د دواړو ایراني او افغان سوداګرو له پراخ هرکلي سره مخ شوی او تمه کېږي، چې د ایران او افغانستان ترمنځ د ګډې سوداګریزې خونې د جوړېدو او پانګونې د نوي باب پرانیستلو لپاره هم لاره هواره کړي.

د سوېلي خراسان ولایت د اقتصادي چارو مرستیال مهدي جعفري ویلي، دغه نندارتون د دواړو هېوادونو د سوداګرو او پانګه‌والو د نږدې همکارۍ لپاره یو مهم ګام دی. نوموړي دارنګه ویلي، هڅه کېږي چې بیرجند د ایران او افغانستان د اقتصادي همکاریو د دايمي مرکز په توګه وپېژندل شي.

ایراني چارواکو ویلي، د خراسان ولایت جغرافیایي موقعیت ته په کتو افغان سوداګر لېواله دي چې له دغې لنډې لارې خپل توکي افغانستان ته ولېږدوي. د چارواکو د معلوماتو له مخې؛ ګڼو افغان پانګه‌والو په بیرجند ښار کې پراخې پانګونې کړې، چې دا به د کابل او تهران ترمنځ د اړیکو په پیاوړتیا کې مهم رول ولوبوي.

په یاد نندارتون کې د دواړو هېوادونو د خصوصي سکتور استازو د اقتصادي همکاریو په اړه یو شمېر هوکړه‌لیکونه هم لاسلیک کړي دي. ایراني چارواکو د بیرجند په نندارتون کې د افغان سوداګرو پراخ ګډون ته په اشارې سره ویلي، تمه کېږي چې یاد نندارتون د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګریزې راکړې ورکړې او د اقتصادي اړیکو د پراختیا لپاره ښه پیلامه وګرځي.

بیرجند ښار د ایران له پلازمېنې شاوخوا ۱۲۰۰ کلیومټره لرې پروت دی، چې د افغانستان له هرات او فراه ولایتونو سره ګډه پوله لري.

د پاکستان «اج نیوز» شبکې د خواجه اصف له خولې لیکلي، چې پاکستان به هيڅکله بې‌ثباته نه‌شي. خواجه اصف ویلي:« کله هم چې له افغانستان نه پر موږ برید شوی، موږ بریدګر تر خپلو کورونو پورې څارلي دي. موږ پوهېږو، چې په افغانستان کې ترهګر څوک دي او چېرې اوسېږي؛ خو نه غواړو، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ جګړه وشي.»

د پاکستان دفاع وزیر زیاته کړه، چې د کابل او اسلام‌اباد اوسنی اختلاف اوس هم پر ځای پاتې دی؛ یوازې د سعودي عربستان او قطر په څېر هېوادونو په منځګړتوب حل کېدای شي. د هغه په وینا: «موږ پرېکړه کړې، چې خپل هېواد خوندي کړو؛ که څوک دښمني راسره کوي، زموږ ځواب به نور د مینې او محبت ځواب نه‌وي.»

د پاکستان «ډان» ورځپاڼې هم له جیو نیوز سره د خواجه اصف مرکه خپره کړې ده. هغه په یادې مرکه کې ویلي، پر ډیورنډ کرښه وضعیت اوس هم ترینګلی دی او امکان شته چې بیا نښته وشي.

کله چې له خواجه اصف څخه وپوښتل شول، چې ایا اسلام‌اباد له کابل سره خبرې کوي؟ هغه وویل:« که د افغانستان طالبان له یوې خوا د خبرو غوښتنه کوي او په ورته وخت کې پاکستان ګواښي؛ دوی دې خپلو ګواښونو ته دوام ورکړي، موږ به وروسته خبرې ورسره وکړو.»

هغه زیاته کړې، نړۍ پوهېږي چې په افغانستان کې د داعش، القاعده او ټي‌ټي‌پي په ګډون څو نړۍوالې ترهګرې ډلې پټې شوې او افغان طالبان د دغه ډلو ملاتړ کوي. کله چې له خواجه اصف پوښتنه وشوه، چې ایا د پاکستاني طالبانو مشر نور ولي مسید په افغانستان کې دی؟ هغه وویل: «موږ چې څوک په نښه کړل هغوی په افغانستان کې وو.»

هغه زیاته کړه:« دوه نیم یا درې کاله وړاندې چې زه کابل ته ولاړم طالبانو ژمنه راسره وکړه، چې دغه خلک به له افغانستان نه باسي. دوی چې د چا د اېستلو ژمنه وکړه، هغه خلک په سپوږمۍ کې نه؛ بلکې په افغانستان کې وو.»

خواجه اصف داسې مهال دغه څرګندونې کوي، چې په تېره اونۍ کې د نښتو له امله د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې تر بل هر وخت ډېرې ترینګلې شوې دي.

په دې اړه د نوي ډيلي یوې څېړنیزې ادارې څېړونکې نينا شرما باور لري، چې پاکستان د طالبانو په ملاتړ خپلو ستراتيژيکو موخو ته نه‌دی رسېدلی؛ بلکې دغه ډله اوس د پاکستان لپاره په امنيتي سرخوږي اوښتې ده.

هند ته د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر اميرخان متقي د سفر پر مهال د افغانستان او پاکستان ترمنځ نښته وشوه. پاکستان تل د افغانستان او هند ترمنځ ښو اړیکو اندېښمن کړی، هغه که د حامد کرزي او اشرف غني د حکومتونو پرمهال اړیکې وې او که اوس د طالبانو د واکمنۍ پر مهال دي.

د پاکستان ستراتيژي جوړوونکو تل دا هڅه کړې، چې باید هند په افغانستان کې نفوذ ونه لري چې د دوی له نظره د پاکستان لوېديځې پولې خوندي پاتې شي. اوس اسلام‌اباد باور لري، چې طالبان د هغو وسله‌والو ډلو ملاتړ کوي چې هند وخت ناوخت د پاکستان د بې‌ثباته کولو لپاره کار ترې اخیست او اوس داسې ښکاري، چې دغه ستراتيژيکو موخو د يوې امنيتي کندې بڼه غوره کړې ده.

د سياست او حکومتولۍ په برخه کې د څېړنیز بنسټ غړې نینا شرما د دوشنبې په ورځ په اسيا ټايمز کې یوه مقاله خپره کړې او لیکلي یې دي، پاکستان د طالبانو په ملاتړ نه‌دي توانېدلي چې خپل سرحدونه او خاوره خوندي کړي.

د پاکستان د امنيتي مطالعاتو او څېړنو مرکز د معلوماتو له مخې؛ د ۲۰۲۵کال په لومړيو درېیو مياشتو کې د پاکستان شاوخوا ۲۴۱۴ پوځیان وژل شوي، چې دغه شمېر د ۲۰۲۴کال له تلفاتو سره برابر دی.

دغه ډول د وسله‌والو شخړو د معلوماتو سازمان ACLED شمېرې ښيي، چې تېر کال د پاکستاني طالبانو تحریک او پاکستان امنيتي ځواکونو ترمنځ لږ تر لږه ۶۰۰ نښتې شوې دي. اسلام‌اباد وايي، چې د دغه نښتو ډېروالي لامل د افغان طالبانو له‌خوا د پاکستاني طالبانو ملاتړ دی.

نينا شرما ليکي:« په تېرو دوو لسيزو کې د پاکستان پوځ دا هڅه کوله، چې په کابل کې داسې ډله واکمنه کړي چې د هند نفوذ کم کړي او خپل سرحدونه ارام وساتي؛ خو د طالبانو له دویمې واکمنۍ سره پاکستان دې موخې ته ونه رسېد.»

د مېرمن شرما په وينا؛ طالبان اوس هڅه کوي، چې پر پاکستان خپله تکیه کمه کړي او ځان د يوه خپلواک ځواک په توګه معرفي کړي؛ ځکه یې له هند سره خپلې اړيکې پراخې کړې او پاکستان نه‌شي کولای، چې د دغه اړيکو د پراخېدو مخه ونيسي.

دغه هندۍ څېړونکې باور لري، چې په افغانستان او پښتونخوا کې پر پاکستاني طالبانو هوايي بريدونه د پاکستان سرحدي سیمې نه‌شي خوندي کولای؛ ځکه چې پاکستاني طالبان د دغه بریدونو په بدل کې غبرګون ښيي او افغان طالبان هم د اسلام‌اباد په غوښتنه د پاکستاني طالبانو له ملاتړ څخه لاس نه اخلي.

د هغې په وينا؛ له ستراتيژيک پلوه هغه موخه چې پاکستان یې پخوا په لټه کې و، اوس د يوې امنيتي کندې بڼه غوره کړې او ګواښ یې تر پخوا ډېر شوی دی.

اغلې شرما وړاندوينه کوي، چې ښايي پاکستان په افغانستان کې د دغه وسله‌والو ډلو د پټنځایونو ویجاړولو لپاره ځمکني عملیات ونه کړي؛ خو خپلو توپچي او هدفي هوايي بریدونو ته به دوام ورکړي. دغه ډول به پاکستان دا هڅه هم وکړي، چې د چين او قطر له لارې پر طالبانو سياسي فشار راوړي.

خو د افغانستان طالبان نه غواړي داسې ښکاره شي، چې ګواکې د پاکستان د فشار له امله له خپل دریځ څخه په شا شوي دي. د شرما په وينا؛ له پاکستان سره د افغان طالبانو مخالفت هغوی ته په ملي کچه مشروعیت او ارزښت ورکوي، په داسې حال کې چې دغه ډله له جدي سياسي او اقتصادي ستونزو سره مخ ده.

نوموړي له هندي چارواکو وغوښتل، چې د افغان سوداګرو لپاره د ویزو د اسانتیا په برخه کې اقدام وکړي؛ ترڅو د سوداګرۍ کچه نوره هم لوړه شي.

د هندي رسنیو د راپورونو له مخې؛ متقي په نوي ‌ډیلي کې د هند د سوداګرۍ او صنایعو خونې له فدراسیون سره په ګډه غونډه کې ویلي: «په افغانستان کې سوله او امنیت ټینګ شوی او اوس د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي همکاریو د پراخېدو زمینه برابره شوې ده.»

د راپورونو له مخې؛ هندي صنعت کارانو او پانګه‌والو د ویزو او ټرانزیټ په برخو کې د اسانتیاوو پر رامنځته کېدو ټنیګار کړی دی.

هند په وروستیو کلونو کې د افغانستان یو له سیمه‌ییزو سوداګریزو شریکانو و؛ خو د پخواني حکومت له نسکورېدو او واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د دواړو هېوادونو ترمنځ اقتصادي اړیکې کمې شوې.