روسیې او طالبانو د برېښنا د کوچنیو بندونو د رغولو په تړاو خبرې کړې دي

طالبانو دغه کس په عامه توګه اعدام کړی او د «عبرت اخیستو» په نوم یې یاد ولایت کې یو ورزشي لوبغالي ته خلک هم ور بللي وو. د ملګرو په اعلامیه کې ویل شوي، چې دغه ډول اعدامونه له نړۍوالو قوانینو ښکاره سرغړونه ده او د مرګ سزا په خپله د انسانانو د ژوند له بنسټیزو حقونو سره په ټکر کې ده.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنر ولکر ترک له طالبانو غوښتي، چې د دغه ډول سزاګانو د لغوه کېدو لپاره دې عملي اقدامات وکړي او په سملاسي توګه دې دغه لړۍ ودروي. ملګرو ملتونو تر دې دمخه هم څو، څو ځله له طالبانو غوښتنه کړې، چې د بشري حقونو په برخه کې دې د نړۍوالو قوانینو درناوی وکړي او له هغو سزاګانو دې ځان وساتي چې د انساني اصولو تر څنګ له نړۍوال عدالت سره په ټکر کې وي.

د شمېرو له مخې؛ د «قصاص» له دې پېښې سره هم‌مهاله د طالبانو د دویم ځل واکمنۍ له پیل راهیسې ټول ټال ۱۱کسان «قصاص» شوي او طالبانو په سختدریځه توګه دغه سزاګانې پلې کړې دي. پر افغانستان واکمنه ډله د خپل دیني تفکر له مخې باور لري، چې دغه ډول سزاګانې په ټولنه کې د جرمونو کچه ټیټولای شي؛ خو نړۍوال بنسټونه دغه ډول اقدامات خپله د جرمونو یوه بڼه ګڼي.

هم‌مهاله د طالبانو او پاکستان ترمنځ په ډیورنډ کرښه سختې نښتې وشوې او اندېښنه شته، چې ښايي دغه کړکېچ لا پسې ژور یا هم پراخ شي.

عمومي انځور

د رويټرز د راپور له مخې؛ د پاکستان وسله‌وال ځواکونه منظم جوړښت، د پوځیانو د جذب او ساتنې پیاوړی نظام او له خپل سټراتيژيک ملګري چين څخه تخنيکي او پوځي ملاتړ لري. په تېرو کلونو کې چين پاکستان ته پرمختللي پوځي وسايل لکه ټانکونه، جنګي الوتکې، رادارونه او د توغندیو سيسټمونه ورکړي دي.
اسلام‌اباد سربېره پر دې د چين سره د دفاعي همکاريو ترڅنګ، په خپل اټومي وسله‌وال پروګرام کې پراخې پانګونې کړې دي او هم‌مهاله د هوايي او سمندري ځواکونو د عصري کولو او پياوړتيا هڅې یې هم روانې دي. پوځي شنونکي وايي، دغه پرمختګونه پاکستان د سوېلي اسيا د تر ټولو ځواکمنو پوځونو لرونکو هېوادونو له ډلې ګرځولی دی.

د بشري ځواک شمېر او وړتيا

اوس‌مهال پاکستان شاوخوا ۶۶۰ زره فعال پوځي پرسونل لري، چې په‌کې ۵۶۰زره د ځمکني پوځ، ۷۰زره د هوايي ځواک او ۳۰زره د سمندري ځواک غړي دي. دغه ځواکونه د عصري روزنې، پرمختللو وسايلو او ګټور لوژستیک ملاتړ له امله لوړ پوځي انسجام لري.
په مقابل کې، د طالبانو ډله شاوخوا ۱۷۲زره جنګيالي لري او ويلي يې دي، چې غواړي دغه شمېر ۲۰۰زره ته لوړ کړي. خو نړۍوال کارپوهان باور لري، چې د طالبانو ډېری غړي مسلکي پوځي روزنه نه‌لري او يوازې د چريکي جګړو تجربه ورسره ده.

زغره‌وال وسايل او توپونه

رويټرز ليکي، پاکستان له ۶زرو څخه زيات زغره‌وال وسايط او شاوخوا ۴۶۰۰ د توپخانې واحدونه لري، چې په‌کې عصري ټانکونه او ګرځنده دفاعي سيسټمونه شامل دي.
بل لور ته، طالبان د پخواني افغان پوځ له پاتې شویو درنو وسلو لکه د شوروي جوړ ټانکونو، زرهي ناقلو او توپونو څخه يو شمېر یې په لاس کې لري؛ خو کره شمېر يې معلوم نه‌دی. د پرزو، تخنيکي روزنې او مالي سرچينو نشتوالی د دې لامل شوی، چې ډېری وسايل يې له کاره لوېدلي او غيرفعال پاتې شي.

هوايي ځواک

پاکستان د سيمې يو له پياوړو هوايي ځواکونو څخه شمېرل کېږي. دغه هېواد د ۴۶۵ جنګي الوتکو او له ۲۶۰ څخه زياتو څرخي الوتکو یا چورلکو درلودونکی دی، چې د دفاعي او تهاجمي عملياتو د ترسره کولو پراخه وړتيا لري.
خو طالبان ګټور هوايي ځواک نه‌لري. د رويټرز د راپور له مخې؛ د طالبانو تر واک لاندې يوازې ۶ الوتکې او شاوخوا ۲۳ چورلکې شته، چې ځينې يې د شوروي اتحاد د دورې پاتې شونې دي. لاهم روښانه نه‌ده، چې څومره يې د الوتنې وړ دي او په عملياتي حالت کې دي.

اټومي وړتيا

پاکستان د لږو اسلامي هېوادونو له ډلې يو دی، چې اټومي وسلې لري. د نړۍوالو اټومي څېړنو له مخې؛ دغه هېواد شاوخوا ۱۷۰ اټومي سرګلولې لري. دغه موضوع پاکستان ته د سیمه‌ییز ځواک په توازن کې ځانګړې سټراتيژيکه مرتبه ورکړې ده.
په مقابل کې، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان هېڅ ډول اټومي زېرمې نه‌لري او ان د عادي وسلو په برخه کې هم د تجهيزاتو او ټېکنالوژۍ له کمښت سره مخ دی.

د رويټرز د راپور له مخې؛ پاکستان د چين په ملاتړ د پرمختللو وسلو د پانګونې او د خپل منظم پوځ د انسجام له امله د يو سيمه‌ييز پوځي ځواک په توګه ځان ثابت کړی دی؛ خو طالبان د تجهيز، مسلکي روزنې او نړۍوال مشروعيت له جدي ننګونو سره مخ دي.

د طالبانو ډله د رسمیت پېژندنې ناورین له کبله له هر ډول تخنیکي او مالي همکارۍ نه بې‌برخې ده.

دغه غږیز پیغام چې د پنجنشبې په ورځ (د تلې ۲۴مه) خپور شوی، په هند کې د امیرخان متقي هغو خبرو ته اشاره کوي چې ویلي و، د سیمې د اړتیا پر بنسټ هند او طالبان باید د داعش پر ضد ګډه جبهه ولري، ځکه دا د دواړو ملتونو د هوساینې یوازینۍ لار ده.
د داعش خراسان څانګې همداراز ویلي، چې د دوی پر ضد جبهه کې امریکا، اسراییل، ناټو او نور بودایان شامل دي او طالبانو د «اسلامي دولت» پر ضد د همدې جبهې په لیکو کې د مبارزې لېوالتیا ښودلې ده.
د داعش خراسان څانګې پدې غږیز پیغام کې ویلي: «د طاغوت په جبهه کې کافران او منافقان راټول شوي او د ایمان هېڅ څرک پکې نه لیدل کېږي. دوی هم په خوله اعتراف کوي او هم پرې عمل کوي، په همدې لړ کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر هندیانو ته په خطاب کې ویلي، چې د سیمې اړتیا دا ده چې له داعش سره ګډه جبهه ولرو، ځکه دا د دواړو ملتونو د هوساینۍ یوازینۍ لار ده».
یادې ډلې په دې غږیز پیغام کې د امیرخان متقي د وینا هغه برخه هم خپره کړې، چې نوموړي په هند کې د خپلې وینا پر مهال ویلي: «داعش د سیمې له لویو ستونزو څخه یوه ده او افغانستان د دې پدیدې پر ضد د مبارزې په لومړۍ کرښه کې و. دا پدیده اوس د طالبانو د مبارزې په پایله کې له افغانستان څخه ورکه شوې ده. د سیمې اړتیا دا ده، چې له داعش سره د مبارزې په برخه کې په ګډه جبهه کې ودرېږو، ځکه دا د دواړو ملتونو د هوساینې یوازینۍ لار ده».

داعش خراسان د متقي د همدې خبرو په تړاو وایي، چې طالبان له پخوا راهیسې په همدې جبهه کې دي. د دوی په خبره: «کله چې امریکا د خراسان ولایت په تمکین سیمه کې یرغل وکړ، دوی د همدې جبهې په لیکو کې د اسلامي دولت پر ضد جنګېدل».
یادې ډلې طالبان د «شیطان لښکر» بللی او ویلي یې دي، چې دا ډله د طاغوت په جبهه کې جنګېږي.
د داعش خراسان څانګې د طالبانو غړو ته په خطاب کې ویلي، چې د دوی مشران اوس د کفارو د جبهو غړي شوي، نو دوی باید له خپلو مشرانو بېزاري څرګنده کړي.
د دوی په وینا: «موږ د طالبانو کشرانو ته وایو: ایا اوس هم خپلو مشرانو ته چې د کفارو په جبهه کې د غړیتوب اقرار کوي، ورسره کار کوئ؟ ستاسو د مبارزې پایله دا ده چې له هغو کسانو سره کار وکړئ چې د کفارو د جبهې سره یو ځای شوي؟ اوس هم وخت دی او له خپلو مشرانو څخه جلا شئ؛ دوی اوس د کفر په ټیکه ولاړ دي او تاسو د هلاکت کندې ته ورغورځوي. له کفارو سره هوساینه نشته. که سوکالي غواړئ، د کفارو جبهو له غړیتوب څخه لاس واخلئ».

دا په داسې حال کې ده، چې د داعش خراسان څانګې دغه غږیز پیغام د افغانستان لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد پر ایکس خواله رسنۍ کې خپور کړې دی او ورسره لیکلي یې دي، په هند کې د امیرخان متقي تود هرکلي د پاکستان حکومت او ملاتړي یې سخت خپه کړي دي.
هغه پر دې څرګندونو چې داعش خراسان ادعا کړې وه طالبان له هندوانو او عیسویانو سره یو ځای شوي، سخت غبرګون وښودلی او ویلي یې دي، چې دا د هند د ۲۰۰ میلیونو مسلمانانو سپکاوی دی.
زلمي خلیلزاد هم د طالبانو په څېر پر پاکستان تور پورې کړی، چې له داعش خراسان ډلې ملاتړ کوي. هغه زیاتوي: «د داعش خراسان ملاتړ د پاکستان لپاره هوښیار ګام نه دی. افغانستان او پاکستان باید د داعش خراسان پر ضد په ګډه کار وکړي. امریکا کولای شي مرسته وکړي».
د امریکا پخوانی ځانګړی استازی زلمی خلیلزاد وایي: «د افغانستان د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي ته په هند کې د دیوبندي اسلامي مدرسې د استادانو، ادارې او زده‌کوونکو له‌خوا شوی تود هرکلی په ځانګړې توګه د پام وړ و. دا طبیعي خبره ده چې د پاکستان حکومت او د هغه ملاتړي پرې ډېر خپه دي. د داعش خراسان ډلې هم ورته غبرګون ښودلی او یو ۱۲ دقیقه یې غږیز پیغام یې خپور کړی دی چې پکې پر طالبانو نیوکه شوې چې ګوندې هغوی له هندوانو او عیسویانو سره یو ځای شوي او د اصلي مسلمانانو پر ضد درېږي، دا ادعا د هند د ۲۰۰ میلیونو مسلمانانو لپاره سپکاوی دی».

داعش خراسان د طالبانو پر ضد تر هغه وروسته غبرګون ښودلی، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د تېرې چهارشنبې په ورځ (د تلې ۱۶مه) اعلان وکړ چې امیرخان متقي د روسیې په پلازمېنه مسکو کې له څو رسمي ناستو وروسته، د هند د بهرنیو چارو وزیر په بلنه د رسمي سفر لپاره نوي ډیلي ته تللی دی.
متقي په دې سفر کې له خپل هندي سیال او یو شمېر نورو لوړپوړو هندي چارواکو سره پر سیاسي، اقتصادي او سوداګریزو اړیکو خبرې اترې وکړې.
له دې سره، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر د تېرې شنبې په ورځ بیا د خپل شپږ ورځني سفر پر مهال د هند د دیوبند له مدرسې هم لېدنه وکړه، چې له تود هرکلي سره مخ شو.
متقي له هندي چارواکو سره د داعش پر ضد پر ګډې مبارزې ټینګار وکړ او څرګنده یې کړه، چې دا ډله اوس په افغانستان کې په بشپړه توګه له منځه تللې ده. نوموړي زیاته کړه، چې اړتیا ده د سیمې په کچه د داعش خراسان پر ضد ګډه مبارزه وشي.
د طالبانو په ګډون د سیمې ګڼ هېوادونه د داعش د فعالیتونو له امله اندېښمن دي او د یادې ډلې پر ضد پر جدي مبارزې ټینګار کوي. له بلې خوا، یو شمېر هېوادونه بیا یو بل تورنوي، چې داعش ته یې په خپله خاوره کې خوندي پناه ورکړې ده.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد همدا څو ورځې وړاندې په یوه خبري کنفرانس کې وویل، چې د داعــش ډلې خراسان څانګه له پاکستان څخه راټوکېدلې او د دغه هېواد پوځ یې په تنظیم کې پراخ لاس لري. هغه همداراز وویل، د یادې ډلې لوړپوړي غړي په پاکستان کې اوسېږي او هلته د جلب و جذب لړۍ هم ورته روانه ده.
مجاهد زیاته کړه، چې پاکستان باید د داعش مشران ور وسپاري، خو پاکستان بیا تل د داعش ډلې ملاتړ او په خپله خاوره کې یې د یادې ډلې حضور رد کړی دی.

بلخوا د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د پنجشنبې په ورځ، د تلې په ۲۴مه، د بهرنیو چارو وزارت له کارکوونکو سره په کابل کې په یوه ناسته کې د خپلو وروستیو سفرونو جزیات شریک کړل.

هغه وویل، د مسکو ناسته د طالبانو د رسمي ګډون له امله د تېر څلور کلونو په پرتله بې‌سارې وه.

هغه د نوي ډیلي شپږ ورځنی سفر «تاریخي او له لاسته‌راوړنو ډک» وباله او وویل، د دې سفر پر مهال یې له هندي چارواکو سره د اقتصادي او سوداګریزو همکاریو د پراخولو ترڅنګ، د دیپلوماتیکو اړیکو د پیاوړتیا او د ګډې کمېټې د جوړېدو په اړه هم موافقه کړې ده.

متقي همداراز د دارالعلوم دیوبند(دیوبند مدرسه) له لیدنې یادونه وکړه او ویې ویل، دغه لیدنه «د تاریخي اړیکو د بیا ژوندي کېدو» سبب شوه، او هلته د تود هرکلي سره مخ شو.

هغه ټینګار وکړ چې «افغانستان خپلواک نظام لري، متوازن سیاست تعقیبوي او د خپلو ملي ګټو پر بنسټ له ټولو هېوادونو سره د ښواړیکو غوښتونکی دی».

په همدې حال کې، د متقي د سفر پر مهال پاکستان پر افغانستان بمباري کړې وه. ځینې شنونکي وایي، د پاکستان هوايي بریدونه او د دواړو خواوو ترمنځ سرحدي نښتې ښايي له نوي ډیلي سره د طالبانو د نږدې اړیکو له پراختیا سره تړاو ولري، ځکه اسلام‌اباد تل د کابل او نوي ډیلي اړیکو ته له شک او حساسیت سره ګوري.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د پنجشنبې په ورځ، د تلې په ۲۴مه، د بهرنیو چارو وزارت له کارکوونکو سره په یوه ناسته کې د خپلو وروستیو سفرونو جزیات شریک کړل.

هغه وویل، د مسکو ناسته د طالبانو د رسمي ګډون له امله د تېر څلور کلونو په پرتله بې‌سارې وه.

متقي زیاته کړه، د روسیې، چین او یو شمېر نورو هېوادونو استازو د افغانستان د سیاسي او اقتصادي ثبات، د کورنیو چارو په نه‌مداخلې، د کنګل شوو شتمنیو د خوشې کېدو، د بشري مرستو د دوام، د ګډو همکاریو د پیاوړتیا او د افغانستان د حاکمیت د درناوي په اړه مثبت دریځونه څرګند کړل.

هغه د نوي ډیلي شپږ ورځنی سفر «تاریخي او له لاسته‌راوړنو ډک» وباله او وویل، د دې سفر پر مهال یې له هندي چارواکو سره د اقتصادي او سوداګریزو همکاریو د پراخولو ترڅنګ، د دیپلوماتیکو اړیکو د پیاوړتیا او د ګډې کمېټې د جوړېدو په اړه هم موافقه کړې ده.

متقي همداراز د دارالعلوم دیوبند(دیوبند مدرسه)له لیدنې یادونه وکړه او ویې ویل، دغه لیدنه «د تاریخي اړیکو د بیا ژوندي کېدو» سبب شوه، او هلته د تود هرکلي سره مخ شو.

هغه ټینګار وکړ چې «افغانستان خپلواک نظام لري، متوازن سیاست تعقیبوي او د خپلو ملي ګټو پر بنسټ له ټولو هېوادونو سره د ښواړیکو غوښتونکی دی».

په همدې حال کې، د متقي د سفر پر مهال پاکستان پر افغانستان بمباري کړې وه. شنونکي وایي، د پاکستان هوايي بریدونه او د دواړو خواوو ترمنځ سرحدي نښتې ښايي له نوي ډیلي سره د طالبانو د نږدې اړیکو له پراختیا سره تړاو ولري، ځکه اسلام‌اباد تل د کابل او نوي ډیلي اړیکو ته له شک او حساسیت سره ګوري.

د طالبانو د عدلیې وزارت د پنجشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د غصب د مخنیوي عالي کمېسیون د غزني د نواباد ښارګوټي د ځمکې دوسیه څېړلې او د دغه کمېسیون د قانون د ۱۷مې مادې پر بنسټ یې دا ځمکه دولتي تثبیت کړې ده.

د وزارت په خبره، دا ځمکه د غزني ښار د شپږمې ناحیې په دوه کادستري ټوټو کې موقعیت لري، او د څېړنو وروسته د ځانګړې محکمې له لوري رسمي دولتي ملکیت اعلان شوی.

په خبرپاڼه کې راغلي چې محکمه له اړوندو ادارو د معلوماتو تر ترلاسه کولو، د شواهدو او اسنادو د ارزونې او د ځمکو د متصرفینو د اعترافونو وروسته دا پرېکړه کړې ده.

طالبانو د دولتي ځمکو د غصب د مخنیوي او بېرته اخیستلو لپاره یو عالي کمېسیون جوړ کړی، چې په څلورو زونونو کې ځانګړې محکمې او په ټولو ولایتونو کې تخنیکي کمېټې لري.

د طالبانوعدلیې وزارت زیاتوي، چې د دولتي ځمکو د بېرته اخیستلو او ثبت بهیر په ټول هېواد کې په چټکۍ روان دی.

یاد وزارت تر دې وړاندې هم په بېلابېلو ولایتونو کې سلګونه جریبه ځمکې دولتي بللې دي. د روان کال د وږي په درېیمه طالبانو په لوګر کې شاوخوا ۱۴۰۶جریبه ځمکه، او د غبرګولي په ۱۲مه د پخواني وکیل حاجي قدیر اړوند ۱۲۳۲جریبه ځمکه مصادره کړې وه.

منتقدان وایي، طالبان ډېری وخت د خلکو او سوداګرو شخصي ځمکې د «دولتي»په نوم مصادره کوي، خو د دې بهیر شفافیت او د اعتراض حق نه شته، ځکه د ځمکو مالکین نه شي کولای خپلې دعوې په رسمي ډول ثبت یا رسنیزې کړي.