د طالبانو د عامې روغتیا وزیر مولوي نور جلال جلالي د سعودي عربستان، قطر او متحده عربي اماراتو د روغتیا وزیرانو په ګډون له یو شمېر مرستندویه ادارو سره په انلاین غونډه کې د ګوزڼ واکسین پر تطبیق خبرې کړې دي.
د طالبانو د یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې د پولیو واکسین د تېرو کمپاینونو پر ننګونو، د کارکوونکو پر ظرفیت لوړونې او د افغانستان د روغتیایي خدمتونو د کېفیت پر لوړېدو هم بحثونه شوي دي.
طالبان وایي، دوی ژمن دي افغانانو ته په بېلابېلو برخو کې روغتیایي خدمتونه وړاندې کړي او په دې برخه کې ورسره د نړۍوالو مرستې هم اړینې دي. همدا راز زیاته شوې، چې د یادې غونډې پر مهال د یادو هېوادونو وزیرانو او مرستندویه سازمانونو له افغانستان سره د روغتیایي مرستو ژمنې وکړې.
خبرپاڼه وړاندې کاږي، چې قطر، سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو د ګوزڼ ضد واکسینونو پر تطبیق هم ټینګار کړی دی. پاکستان او افغانستان یوازیني دوه هېوادونه دي، چې د پولیو ویروس په کې لا هم پاتې دی. د روغتیا نړۍوال سازمان په ګډون یو شمېر نورو بنسټونو اندېښنه ښوولې، چې له پاکستان نه د ستنېدونکو افغانانو په بهیر کې ښايي د افغانستان دننه د پولیو ویروس خپرېدو وېره لا ډېره شي.
د افغانستان د پولیو بېړني مرکز له ټولو کډوالو غوښتي، چې د ستنېدو پرمهال دې په ډیورند کرښه خپلو کوچنیانو ته د ګوزڼ ضد څاڅکي ورکړي.
د ایران د نشهيي توکو پر ضد د مبارزې پولیسو مشر ايرج کاکاوند د يو امنیتي پلاوي په مشرۍ د افغانستان فراه ولايت ته رسېدلی. هغه د طالبانو له سيمهييزو چارواکو سره د نشهيي توکو د قاچاق پر ضد د ګډو همکاريو د پراختيا او د پولو د لا جدي څارنې او کنټرول په اړه سلا مشورې کړې دي.
د ایراني ایراف اژانس د راپور له مخې؛ کاکاوند په فراه کې د طالبانو والي محمد حافظ مجاهد سره په لیدنه کې تینګار کړی، چې د ایران او افغانستان ترمنځ ګډې امنیتي هڅې باید نورې هم پیاوړې شي. کاکاوند د دواړو هېوادونو امنيتي اړيکې «رغنده او د پرمختګ په حال کې» وبللې. هغه زياته کړه: «که په پوله کې هر ډول ګواښ يا پېښه رامنځته شي، دواړه هېوادونه به د قاچاقبرو پر ضد ګډ او پرېکنده غبرګون وښيي».
یاد ایراني چارواکي د دواړو خواوو د واليانو تر منځ د مستقيمو اړيکو پر اهميت هم ټينګار وکړ او ویې ويل، چې دغه ډول اړیکې کولای شي د قاچاق ضد هڅې ګړندۍ کړي او د ګډو سرحدي عملياتو لپاره لاره هم هواره کړي. د کاکاوند په وينا؛ د سرحدي تګلارو د لا ښې څارنې او کنټرول لپاره نوې پرېکړې هم شوې دي.
د طالبانو والي محمد حافظ مجاهد ویلي، چې دوی د نشهیي توکو د قاچاق په برخه کې جدي مبارزه کوي. نوموړي وویل: «د هېواد په ډېرو سيمو کې د نشهيي توکو کر او قاچاق له منځه وړل شوي».
د ناستې په پای کې دواړو لوريو د نشهيي توکو د قاچاق پر ضد د سيمهييزو چارواکو د کړنو ارزونه کړې او د ګډو همکاريو د دوام، د استخباراتي معلوماتو د تبادلې او د قاچاقي شبکو پر ضد د نويو تدابيرو د پلي کېدو ژمنې یې سره کړې دي.
د ایران یاد چارواکي تر دې وړاندې په هرات کې هم د طالبانو له والي سره ورته ناستې کړې او د سیمهییزو امنیتي همکاریو پر پراخېدو یې ټینګار کړی و. ایران د افغانستان له پولو د ورتلونکو نشهيي توکو له قاچاق نه جدي وېره لري او ان په خپل هېواد کې یې ځینې افغانان د همدې قاچاق او نشهيي توکو د کاروبار په تور اعدام کړي هم دي.
د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزیر عبداللطیف منصور روسیې ته د سفر پر مهال د دغه هېواد د انرژۍ له وزیر سرګي تسیویلف سره ناسته کړې ده. د روسیې د انرژۍ وزارت په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې په یاده لیدنه کې د افغانستان د اوبو او برېښنا د کوچنیو بندونو د جوړولو په اړه خبرې شوې دي.
په خبرپاڼه کې راغلي: «په دغه لیدنه کې د برېښنا په برخه کې د ګډو همکاریو د پراختیا پر لیدلوري او په ځانګړي ډول د اوبو او برېښنا کوچنیو بندونو د جوړولو په اړه خبرې وشوې».
د افغانستان د ادارو د کارکوونکو د روزنې موضوع هم د خبرو له مهمو برخو څخه وه، چې روسیه به د انرژۍ په برخه کې افغان متخصصین وروزي. د طالبانو د اوبو او برېښنا وزارت دغه لیدنه د دواړو هېوادونو تر منځ د متقابلې همکارۍ لپاره مهمه بللې ده.
دغه وزارت ویلي، د روسیې د انرژۍ وزیر ژمنه وکړه چې هېواد به یې د اوبو او انرژۍ په برخو کې د تخنیکي تجربو د تبادلې، د متخصصینو د روزنې او د بنسټیزو پروژو د عملي کولو په برخو کې له افغانستان سره همکاري وکړي. روسیه په نړۍ کې یوازینی هېواد دی، چې طالبان د یوه حکومت په توګه په رسمیت پېژني.
د طالبانو د کابینې غړو او نورو چارواکو تګ هم مسکو ته ډېر شوی او هلته په ناستو کې د ګډون لپاره بلنې هم ورکول کېږي. د شنونکو په باور پر کابل واکمنې ډلې ته د اړیکو لپاره اوس یوازې روسیه، چین او د منځنۍ اسیا هېوادونه ور پاتې دي. دغه ډله چې په نړۍواله کچه سخت منزوي حالت کې ده، د یادو هېوادونو له لوري هم ورسره د خپلو امنیتي مجبوریو له کبله اړیکې پالل کېږي.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو سازمان په یوې تازه اعلامیه کې ویلي، په بادغیس ولایت کې په عامه توګه د یو کس اعدام په ښکاره توګه له بشري حقونو څخه سرغړونه ده. دغه «قصاص» وړمه ورځ طالبانو پلی کړی او پر دغه کس د دوو کسانو د قتل تور و.
طالبانو دغه کس په عامه توګه اعدام کړی او د «عبرت اخیستو» په نوم یې یاد ولایت کې یو ورزشي لوبغالي ته خلک هم ور بللي وو. د ملګرو په اعلامیه کې ویل شوي، چې دغه ډول اعدامونه له نړۍوالو قوانینو ښکاره سرغړونه ده او د مرګ سزا په خپله د انسانانو د ژوند له بنسټیزو حقونو سره په ټکر کې ده.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنر ولکر ترک له طالبانو غوښتي، چې د دغه ډول سزاګانو د لغوه کېدو لپاره دې عملي اقدامات وکړي او په سملاسي توګه دې دغه لړۍ ودروي. ملګرو ملتونو تر دې دمخه هم څو، څو ځله له طالبانو غوښتنه کړې، چې د بشري حقونو په برخه کې دې د نړۍوالو قوانینو درناوی وکړي او له هغو سزاګانو دې ځان وساتي چې د انساني اصولو تر څنګ له نړۍوال عدالت سره په ټکر کې وي.
د شمېرو له مخې؛ د «قصاص» له دې پېښې سره هممهاله د طالبانو د دویم ځل واکمنۍ له پیل راهیسې ټول ټال ۱۱کسان «قصاص» شوي او طالبانو په سختدریځه توګه دغه سزاګانې پلې کړې دي. پر افغانستان واکمنه ډله د خپل دیني تفکر له مخې باور لري، چې دغه ډول سزاګانې په ټولنه کې د جرمونو کچه ټیټولای شي؛ خو نړۍوال بنسټونه دغه ډول اقدامات خپله د جرمونو یوه بڼه ګڼي.
رويټرز خبري اژانس په يوه تازه تحليلي راپور کې د پاکستان او افغان طالبانو پوځي ځواک پرتله کړی دی. راپور څرګنده کړې، چې د دواړو ترمنځ د تجهيزاتو، روزنې، او سازماني جوړښت له پلوه ژوره فاصله موجوده ده. دغه راپور د طالبانو او پاکستان د اوربند پر مهال خپور شوی.
هممهاله د طالبانو او پاکستان ترمنځ په ډیورنډ کرښه سختې نښتې وشوې او اندېښنه شته، چې ښايي دغه کړکېچ لا پسې ژور یا هم پراخ شي.
عمومي انځور
د رويټرز د راپور له مخې؛ د پاکستان وسلهوال ځواکونه منظم جوړښت، د پوځیانو د جذب او ساتنې پیاوړی نظام او له خپل سټراتيژيک ملګري چين څخه تخنيکي او پوځي ملاتړ لري. په تېرو کلونو کې چين پاکستان ته پرمختللي پوځي وسايل لکه ټانکونه، جنګي الوتکې، رادارونه او د توغندیو سيسټمونه ورکړي دي.
اسلاماباد سربېره پر دې د چين سره د دفاعي همکاريو ترڅنګ، په خپل اټومي وسلهوال پروګرام کې پراخې پانګونې کړې دي او هممهاله د هوايي او سمندري ځواکونو د عصري کولو او پياوړتيا هڅې یې هم روانې دي. پوځي شنونکي وايي، دغه پرمختګونه پاکستان د سوېلي اسيا د تر ټولو ځواکمنو پوځونو لرونکو هېوادونو له ډلې ګرځولی دی.
د بشري ځواک شمېر او وړتيا
اوسمهال پاکستان شاوخوا ۶۶۰ زره فعال پوځي پرسونل لري، چې پهکې ۵۶۰زره د ځمکني پوځ، ۷۰زره د هوايي ځواک او ۳۰زره د سمندري ځواک غړي دي. دغه ځواکونه د عصري روزنې، پرمختللو وسايلو او ګټور لوژستیک ملاتړ له امله لوړ پوځي انسجام لري.
په مقابل کې، د طالبانو ډله شاوخوا ۱۷۲زره جنګيالي لري او ويلي يې دي، چې غواړي دغه شمېر ۲۰۰زره ته لوړ کړي. خو نړۍوال کارپوهان باور لري، چې د طالبانو ډېری غړي مسلکي پوځي روزنه نهلري او يوازې د چريکي جګړو تجربه ورسره ده.
زغرهوال وسايل او توپونه
رويټرز ليکي، پاکستان له ۶زرو څخه زيات زغرهوال وسايط او شاوخوا ۴۶۰۰ د توپخانې واحدونه لري، چې پهکې عصري ټانکونه او ګرځنده دفاعي سيسټمونه شامل دي.
بل لور ته، طالبان د پخواني افغان پوځ له پاتې شویو درنو وسلو لکه د شوروي جوړ ټانکونو، زرهي ناقلو او توپونو څخه يو شمېر یې په لاس کې لري؛ خو کره شمېر يې معلوم نهدی. د پرزو، تخنيکي روزنې او مالي سرچينو نشتوالی د دې لامل شوی، چې ډېری وسايل يې له کاره لوېدلي او غيرفعال پاتې شي.
هوايي ځواک
پاکستان د سيمې يو له پياوړو هوايي ځواکونو څخه شمېرل کېږي. دغه هېواد د ۴۶۵ جنګي الوتکو او له ۲۶۰ څخه زياتو څرخي الوتکو یا چورلکو درلودونکی دی، چې د دفاعي او تهاجمي عملياتو د ترسره کولو پراخه وړتيا لري.
خو طالبان ګټور هوايي ځواک نهلري. د رويټرز د راپور له مخې؛ د طالبانو تر واک لاندې يوازې ۶ الوتکې او شاوخوا ۲۳ چورلکې شته، چې ځينې يې د شوروي اتحاد د دورې پاتې شونې دي. لاهم روښانه نهده، چې څومره يې د الوتنې وړ دي او په عملياتي حالت کې دي.
اټومي وړتيا
پاکستان د لږو اسلامي هېوادونو له ډلې يو دی، چې اټومي وسلې لري. د نړۍوالو اټومي څېړنو له مخې؛ دغه هېواد شاوخوا ۱۷۰ اټومي سرګلولې لري. دغه موضوع پاکستان ته د سیمهییز ځواک په توازن کې ځانګړې سټراتيژيکه مرتبه ورکړې ده.
په مقابل کې، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان هېڅ ډول اټومي زېرمې نهلري او ان د عادي وسلو په برخه کې هم د تجهيزاتو او ټېکنالوژۍ له کمښت سره مخ دی.
د رويټرز د راپور له مخې؛ پاکستان د چين په ملاتړ د پرمختللو وسلو د پانګونې او د خپل منظم پوځ د انسجام له امله د يو سيمهييز پوځي ځواک په توګه ځان ثابت کړی دی؛ خو طالبان د تجهيز، مسلکي روزنې او نړۍوال مشروعيت له جدي ننګونو سره مخ دي.
د طالبانو ډله د رسمیت پېژندنې ناورین له کبله له هر ډول تخنیکي او مالي همکارۍ نه بېبرخې ده.
هند ته د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي له سفر او له نوموړي څخه د تود هرکلي وروسته، د «داعـ ش خراسان» څانګې سخت غبرګون ښودلی، او یادې ډلې په یوه غږیز پیغام کې ویلي، چې طالبان د «اسلامي دولت» پر ضد له کفري جبهو سره یو ځای شوي دي.
دغه غږیز پیغام چې د پنجنشبې په ورځ (د تلې ۲۴مه) خپور شوی، په هند کې د امیرخان متقي هغو خبرو ته اشاره کوي چې ویلي و، د سیمې د اړتیا پر بنسټ هند او طالبان باید د داعش پر ضد ګډه جبهه ولري، ځکه دا د دواړو ملتونو د هوساینې یوازینۍ لار ده.
د داعش خراسان څانګې همداراز ویلي، چې د دوی پر ضد جبهه کې امریکا، اسراییل، ناټو او نور بودایان شامل دي او طالبانو د «اسلامي دولت» پر ضد د همدې جبهې په لیکو کې د مبارزې لېوالتیا ښودلې ده.
د داعش خراسان څانګې پدې غږیز پیغام کې ویلي: «د طاغوت په جبهه کې کافران او منافقان راټول شوي او د ایمان هېڅ څرک پکې نه لیدل کېږي. دوی هم په خوله اعتراف کوي او هم پرې عمل کوي، په همدې لړ کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر هندیانو ته په خطاب کې ویلي، چې د سیمې اړتیا دا ده چې له داعش سره ګډه جبهه ولرو، ځکه دا د دواړو ملتونو د هوساینۍ یوازینۍ لار ده».
یادې ډلې په دې غږیز پیغام کې د امیرخان متقي د وینا هغه برخه هم خپره کړې، چې نوموړي په هند کې د خپلې وینا پر مهال ویلي: «داعش د سیمې له لویو ستونزو څخه یوه ده او افغانستان د دې پدیدې پر ضد د مبارزې په لومړۍ کرښه کې و. دا پدیده اوس د طالبانو د مبارزې په پایله کې له افغانستان څخه ورکه شوې ده. د سیمې اړتیا دا ده، چې له داعش سره د مبارزې په برخه کې په ګډه جبهه کې ودرېږو، ځکه دا د دواړو ملتونو د هوساینې یوازینۍ لار ده».
داعش خراسان د متقي د همدې خبرو په تړاو وایي، چې طالبان له پخوا راهیسې په همدې جبهه کې دي. د دوی په خبره: «کله چې امریکا د خراسان ولایت په تمکین سیمه کې یرغل وکړ، دوی د همدې جبهې په لیکو کې د اسلامي دولت پر ضد جنګېدل».
یادې ډلې طالبان د «شیطان لښکر» بللی او ویلي یې دي، چې دا ډله د طاغوت په جبهه کې جنګېږي.
د داعش خراسان څانګې د طالبانو غړو ته په خطاب کې ویلي، چې د دوی مشران اوس د کفارو د جبهو غړي شوي، نو دوی باید له خپلو مشرانو بېزاري څرګنده کړي.
د دوی په وینا: «موږ د طالبانو کشرانو ته وایو: ایا اوس هم خپلو مشرانو ته چې د کفارو په جبهه کې د غړیتوب اقرار کوي، ورسره کار کوئ؟ ستاسو د مبارزې پایله دا ده چې له هغو کسانو سره کار وکړئ چې د کفارو د جبهې سره یو ځای شوي؟ اوس هم وخت دی او له خپلو مشرانو څخه جلا شئ؛ دوی اوس د کفر په ټیکه ولاړ دي او تاسو د هلاکت کندې ته ورغورځوي. له کفارو سره هوساینه نشته. که سوکالي غواړئ، د کفارو جبهو له غړیتوب څخه لاس واخلئ».
دا په داسې حال کې ده، چې د داعش خراسان څانګې دغه غږیز پیغام د افغانستان لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد پر ایکس خواله رسنۍ کې خپور کړې دی او ورسره لیکلي یې دي، په هند کې د امیرخان متقي تود هرکلي د پاکستان حکومت او ملاتړي یې سخت خپه کړي دي.
هغه پر دې څرګندونو چې داعش خراسان ادعا کړې وه طالبان له هندوانو او عیسویانو سره یو ځای شوي، سخت غبرګون وښودلی او ویلي یې دي، چې دا د هند د ۲۰۰ میلیونو مسلمانانو سپکاوی دی.
زلمي خلیلزاد هم د طالبانو په څېر پر پاکستان تور پورې کړی، چې له داعش خراسان ډلې ملاتړ کوي. هغه زیاتوي: «د داعش خراسان ملاتړ د پاکستان لپاره هوښیار ګام نه دی. افغانستان او پاکستان باید د داعش خراسان پر ضد په ګډه کار وکړي. امریکا کولای شي مرسته وکړي».
د امریکا پخوانی ځانګړی استازی زلمی خلیلزاد وایي: «د افغانستان د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي ته په هند کې د دیوبندي اسلامي مدرسې د استادانو، ادارې او زدهکوونکو لهخوا شوی تود هرکلی په ځانګړې توګه د پام وړ و. دا طبیعي خبره ده چې د پاکستان حکومت او د هغه ملاتړي پرې ډېر خپه دي. د داعش خراسان ډلې هم ورته غبرګون ښودلی او یو ۱۲ دقیقه یې غږیز پیغام یې خپور کړی دی چې پکې پر طالبانو نیوکه شوې چې ګوندې هغوی له هندوانو او عیسویانو سره یو ځای شوي او د اصلي مسلمانانو پر ضد درېږي، دا ادعا د هند د ۲۰۰ میلیونو مسلمانانو لپاره سپکاوی دی».
داعش خراسان د طالبانو پر ضد تر هغه وروسته غبرګون ښودلی، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د تېرې چهارشنبې په ورځ (د تلې ۱۶مه) اعلان وکړ چې امیرخان متقي د روسیې په پلازمېنه مسکو کې له څو رسمي ناستو وروسته، د هند د بهرنیو چارو وزیر په بلنه د رسمي سفر لپاره نوي ډیلي ته تللی دی.
متقي په دې سفر کې له خپل هندي سیال او یو شمېر نورو لوړپوړو هندي چارواکو سره پر سیاسي، اقتصادي او سوداګریزو اړیکو خبرې اترې وکړې.
له دې سره، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر د تېرې شنبې په ورځ بیا د خپل شپږ ورځني سفر پر مهال د هند د دیوبند له مدرسې هم لېدنه وکړه، چې له تود هرکلي سره مخ شو.
متقي له هندي چارواکو سره د داعش پر ضد پر ګډې مبارزې ټینګار وکړ او څرګنده یې کړه، چې دا ډله اوس په افغانستان کې په بشپړه توګه له منځه تللې ده. نوموړي زیاته کړه، چې اړتیا ده د سیمې په کچه د داعش خراسان پر ضد ګډه مبارزه وشي.
د طالبانو په ګډون د سیمې ګڼ هېوادونه د داعش د فعالیتونو له امله اندېښمن دي او د یادې ډلې پر ضد پر جدي مبارزې ټینګار کوي. له بلې خوا، یو شمېر هېوادونه بیا یو بل تورنوي، چې داعش ته یې په خپله خاوره کې خوندي پناه ورکړې ده.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد همدا څو ورځې وړاندې په یوه خبري کنفرانس کې وویل، چې د داعــش ډلې خراسان څانګه له پاکستان څخه راټوکېدلې او د دغه هېواد پوځ یې په تنظیم کې پراخ لاس لري. هغه همداراز وویل، د یادې ډلې لوړپوړي غړي په پاکستان کې اوسېږي او هلته د جلب و جذب لړۍ هم ورته روانه ده.
مجاهد زیاته کړه، چې پاکستان باید د داعش مشران ور وسپاري، خو پاکستان بیا تل د داعش ډلې ملاتړ او په خپله خاوره کې یې د یادې ډلې حضور رد کړی دی.
بلخوا د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د پنجشنبې په ورځ، د تلې په ۲۴مه، د بهرنیو چارو وزارت له کارکوونکو سره په کابل کې په یوه ناسته کې د خپلو وروستیو سفرونو جزیات شریک کړل.
هغه وویل، د مسکو ناسته د طالبانو د رسمي ګډون له امله د تېر څلور کلونو په پرتله بېسارې وه.
هغه د نوي ډیلي شپږ ورځنی سفر «تاریخي او له لاستهراوړنو ډک» وباله او وویل، د دې سفر پر مهال یې له هندي چارواکو سره د اقتصادي او سوداګریزو همکاریو د پراخولو ترڅنګ، د دیپلوماتیکو اړیکو د پیاوړتیا او د ګډې کمېټې د جوړېدو په اړه هم موافقه کړې ده.
متقي همداراز د دارالعلوم دیوبند(دیوبند مدرسه) له لیدنې یادونه وکړه او ویې ویل، دغه لیدنه «د تاریخي اړیکو د بیا ژوندي کېدو» سبب شوه، او هلته د تود هرکلي سره مخ شو.
هغه ټینګار وکړ چې «افغانستان خپلواک نظام لري، متوازن سیاست تعقیبوي او د خپلو ملي ګټو پر بنسټ له ټولو هېوادونو سره د ښواړیکو غوښتونکی دی».
په همدې حال کې، د متقي د سفر پر مهال پاکستان پر افغانستان بمباري کړې وه. ځینې شنونکي وایي، د پاکستان هوايي بریدونه او د دواړو خواوو ترمنځ سرحدي نښتې ښايي له نوي ډیلي سره د طالبانو د نږدې اړیکو له پراختیا سره تړاو ولري، ځکه اسلاماباد تل د کابل او نوي ډیلي اړیکو ته له شک او حساسیت سره ګوري.