د طالبانو د کورنیو چارو وزارت په هېواد کې د ټولو سمنټي موانعو د لرې کولو بهیر پیل کړ

په دوحه کې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د خبرو او سمدستي اوربند په اړه قطر یوه اعلامیه خپره کړې، چې په کې یې د ډیورنډ کرښه «سرحد» یاد کړې ده.

په ټولنیزو رسنیو کې ګڼو افغانانو او سیاستوالو دغه اعلامیه وغندله او قطر د طالبانو په غوښتنه اعلامیه اصلاح کړه او بله اعلامیه یې خپره کړه، چې د «سرحد» کلمه ترې لرې شوې وه.

قطر په خپلې لومړۍ اعلامیه کې لیکلي و: «د قطر د بهرنیو چارو وزارت هیله څرګنده کړې وه، چې دا مهم ګام به د دواړو وروڼو هېوادونو ترمنځ د (سرحدي) ترینګلتیاوو په پای ته رسولو کې مرسته وکړي.»

تر دویمې اعلامیې وروسته د ټولنیزو رسنیو کاروونکو دا د ګډ غږ پایله ګڼلې او یو له بله یې غوښتي، چې په ورته ملي موضوعګانو کې باید د افغانانو غږ همداسي‌ ګډ وي.

د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان بانک نن یکشنبه (د تلې ۲۷مه) پر اېکس‌پاڼې لیکلي، چې د یاد بانک مرستیال صدیق الله خالد د غونډې په پیل کې یادونه کړې، چې د هېواد بانکي سکټور د اسلامي کېدو په بشپړ بهیر کې داخل شوی او ډېر ژر به یو شمېر بانکونو ته د بشپړې اسلامي بانکوالۍ جوازونه ورکړل شي.

نوموړي له سوداګریزو بانکونو غوښتي، چې د اسلامي بانکوالۍ له اصولو سره سم، د اسلامي مالي محصولاتو د تنوع او وړاندې کولو له لارې خلکو ته د غوره او باوري خدمتونو د وړاندې کولو زمینه برابره کړي.

نوموړي ټینګار کړی، چې سوداګریز بانکونه باید د خپلو کارکوونکو د مسلکي وړتیاوو د لوړولو په موخه عملي ګامونه واخلي، ترڅو د نړیوالو معیارونو سره سم د اغېزناکو او باکیفیته بانکي خدمتونو د وړاندې کولو لپاره لا ډېره زمینه برابره شي.

په غونډه کې له اجنډا سره سم د افغانۍ د ثبات ساتنې، د بانکي خدمتونو د چټکتیا او غوره‌والي، د بانکي سکټور د پرمختګ، ډیجیټل بانکوالۍ، ستونزو او حل لارو په اړه هم بحثونه شوي دي.

محمد شفیق اڅګزی وایي:«هغه مالونه چې د پاکستان څخه افغانستان ته راځي، یا د افغانستان مالونه چې پاکستان ته ځي، دواړو خواوو ته موټرونه بار ولاړ دي، د دواړو هېوادونو سوداګرو هڅې پیل کړې دي، چې دا لاره پرانېستل شي، انشالله دغه لاره به د سوداګرۍ پر مخ په دوو، درېیو ورځو کې پرانېستل شي.»

د طالبانو او پاکستان ترمنځ د جګړې پرمهال د دواړو هېوادونو ترمنځ ټولې لارې د هر ډول سوداګرۍ او تګ راتګ پرمخ وتړل شوې، خو د تېرو درېیو ورځو راهیسې یوازې د سپین بولدک پر دروازه پاکستان کې مېشت کډوالو ته افغانستان ته د ورتګ اجازه ورکول کېږي.

سوداګرو ویلي، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګریزو لارو بندیدو له امله میلینونه ډالره زیانمن شوي دي.

د ملګرو ملتونو په وینا، دا اقدام د افغان ښځو لپاره د زده کړې، د عایداتو ترلاسه کولو او اړیکو وروستی دروازه هم ور بنده کړه.

په راپور کې ویل شوي، په داسې حال کې چې طالبانو ښځې له ښوونځیو او پوهنتونونو څخه منعه کړي، اوس رادیو د زده کړو یوه بدیله وسیله ګرځېدلې؛ خو د سپټمبر میاشتې په ۳۰مه نېټه د انټرنېټ پرېکون د ښځو او نجونو پر ژوند لا ژورې اغیزې وکړې.

ملګرو ملتونو په خپل راپور کې د ختیځ افغانستان وروستیو زلزلو، وچکالۍ او د مېلیونونو کډوالو بېرته ستنېدو ته په اشارې سره ویلي، د ښځو او نجونو ژوند له هر وخت ډېر ستونزمن شوی دی.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ استازی عرفات جمال هم د انټرنېټ د پرې کېدو له منفي اغېزو څخه خبرداری ورکړی دی. 

ملګرو ملتونو لیکلي: «که څه هم په ډېرو سیمو کې انټرنېټ ته لاسرسی بیا فعاله شوی، خو دا ارزښتمنه دروازه د زده کړو او اړیکو لپاره هر وخت بېرته تړل کېدای شي». یاد سازمان ټینګار کړی چې د ښځو زده کړې، رواني روغتیا او د ژوند وسایل د جدي خطر سره مخ دي.

د ایران د ولسي جرګې غړي مصطفی نخعيړپه بیرجند ښار کې د سوداګریزو مالونو نندارتون د پرانیستلو پر مهال وویل: «افغانستان او ایران د چین په نوښت جوړ شوي یو کمربند او یوې لارې اقتصادي پلان سره یو ځای کېدای شي».

د نخعي په وینا، په دې ډول د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې نوي پړاو ته داخلېږي. هغه زیاته کړه، چې په دې پلان کې تر ۱۵۰ ډېر هېوادونه شامل دي او چین پر دې پروژه تر ۱۳۰۰ مېلیارد ډالرو ډېرې پيسې لګولي دي.

نوموړي دا هم وویل،چې دا کار ستر اقتصادي لیدلوري او متقابل باور ته اړتیا لري. د امریکايي چارواکو او سياسي شنونکو له ویناوو ښکاري، چې امریکا د چین د دې اقتصادي پرمختګ مخالف دی.

باورونه دا دي، که طالبان د چین دې پروژې ته ورګډ شي، د امریکا غوسه به راوپارېږي او له طالبانو سره به یې اړیکې نورې هم خرابې شي. اقتصاد پوهان وايي، چې امریکا پر ایران هم اقتصادي بندیزونه لګولي، ځکه خو یې د چابهار بندر په مخکې خنډونه جوړ کړ او هغسې وده یې ونه کړه، لکه په پام کې چې وه.

اقتصاد پوهان زیاتوي، که طالبان د امریکا یوه سياسي مخالف ایران او بل اقتصادي سيال چین ته نژدې کېږي، دا وضعیت د واشنګټن او دې ډلې ترمنځ اړیکې لا ترینګلې کولای شي.

که څه هم دې نندارتون ته د افغانستان له ۷ ولایتونو څخه ۴۰۰ افغان سوداګر وربلل شوي او طالب چارواکي هم ورسره وو، خو هغوی تر دې مهاله د دې نندارتون په اړه خپل نظر نه دی څرګند کړی.