متحده ایالاتو د مرکزي امریکا د هېوادونو پر یو شمېر اتباعو او د هغوی پر کورنیو د ویزې محدودیتونه لګولي دي. د امریکا د دې پرېکړې په غبرګون کې د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند ویلي چې دغه اقدام سیاسي انګیزه لري او اقتصادي زور ازمویل دي.
واشنګټن ادعا کړې چې دا کسان له چین سره په ګډه د مرکزي امریکا د قانون حاکمیت د کمزوري کولو هڅه کوي.
د چین د بهرنیو چارو وزارت د سې شنبې په ورځ پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي چې امریکا یو ځل بیا خپل کورنی قانون له نړیوالو قوانینو او مکلفیتونو لوړ ګڼلی او دا د امریکا د زورواکۍ یو بل مثال دی.
د چین د بهرنیو چارو وزارت ټینګار کړی چې د ویزې د بندیزونو دا تګلاره به د چین او د مرکزي امریکا د هېوادونو ترمنځ د پراخېدونکو اړیکو مخه ونه نیسي.
د غزې د روغتیا وزارت د دوشنبې په ورځ (د تلې ۲۸مه) وویل، په تېرو ۲۴ ساعتونو کې د اسراییلي ځواکونو په مخامخ ډزو کې لږ تر لږه ۴۵ فلسطینیان وژل شوي دي. د اسراییل پوځ بیا ویلي، په شجاعیه سیمه کې يې څو «ترهګر» چې له «زېړې» کرښې تېر شول او «جدي ګواښ» و، په نښه کړي دي.
د غزې د روغتیا وزارت په وینا، په دې موده کې د اسراییلي ځواکونو په مخامخ ډزو کې ۱۵۸ نور فلسطینیان هم ټپیان شوي دي.
د غزې د رسنیو دفتر هم د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د اکټوبر له لسمې یعنې د اوربند له پیل راهیسې اسراییل تر اوسه ۸۰ ځلي یاد اوربند نقض کړی او همداراز لږ تر لږه ۹۸ فلسطینیان یې وژلي او ۲۳۰ نور یې ټپيان کړي دي.
د اسراییل پوځ بیا پرون (یکشنبه د تلې ۲۷مه) حماس د اوربند پر نقضولو تورن کړ او ورسره یې پر غزې یو شمېر هوايي بریدونه وکړل، خو حماس بیا د اوربند د نقضولو تور رد کړی دی.
له دې سره سم، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، لا هم په غزه کې اوربند دی او همداراز یې په ډاګه کړې، چې واشنګټن هڅې کوي دا ډاډ ترلاسه کړي چې وضعیت «ډېر سوله ییز» پاتې شي.
د غزې د روغتیا وزارت د معلوماتو لهمخې، د ۲۰۲۳ کال له اکټوبر راهیسې پر غزې د اسراییل په بریدونو کې څه باندې ۶۸ زره فلسطینیان وژل شوي او شاوخوا ۱۷۰ زره نور ټپيان شوي دي.
ملګري ملتونه وايي، د غزې د اوربند د ژمنو تازه تایید یې د تشویشونو ترڅنګ هیلې هم راپارولي دي، خو خبرداری یې ورکړی چې وروستي تاوتریخوالي د سولې نازک بهیر ته زیان رسولی شي. دغه ادارې زیاته کړې، د ویجاړیو د پاکولو پراخ عملیات یې پیل کړي، چې موخه یې د بنسټیزو خدمتونو بېرته فعالول دي.
د ملګرو ملتونو ویاند سټفان دوجاریک د دوشنبې په ورځ په نیویارک کې خبریالانو ته وویل، «موږ له دې کبله خوشاله یو چې دواړو لوریو د اوربند د پلي کولو ژمنه بیا تازه کړې او د منځګړیتوب هڅې ستایو.»
نوموړي زیاته کړه، سره له دې چې اوربند دوام لري، د غزې په ځینو برخو کې د بریدونو او تاوتریخوالي راپورونه اندېښمنوونکي دي. هغه پر ټولو اړخونو غږ وکړ، چې خپلې ژمنې عملي کړي او له هر هغه اقدام څخه ډډه وکړي چې د جګړې بیا پیل لپاره لاره هواره کړي.
په همدې حال کې، د بشري مرستو د همغږۍ د دفتر مشر ټام فلېچر د غزې له سفر وروسته ویلي، چې د ملګرو ملتونو ادارې د ماشومانو د تغذیې، روغتیا او سړکونو د پاکولو پروژې پر مخ وړي دي.
د ملګرو ملتونو د پرمختیایي پروګرام استازي جاکو سیلییرز ویلي، د غزې په ښار کې د ویجاړیو اندازه نږدې ۵۵تر ۶۰میلیونه ټنه اټکل شوې او دا د بیا رغونې پر وړاندې یوه ستره ننګونه ده. د نوموړي په وینا، د دې عملیاتو لومړنۍ موخه د سړکونو پاکول او د ساختماني موادو بیا کارول دي، څو د روغتونونو، ښوونځیو او نورو اساسي تاسیساتو ته لاسرسی بېرته برابر شي.
بل لور ته، د اوربند له اعلان وروسته د مرستو لېږد هم چټک شوی دی. د فلسطین د کډوالو د چارو اداره وايي، په دیرالبلاح او خانیونس کې یې د خوړو د وېش او د زدهکړو لنډمهاله مرکزونو فعالیت بیا پیل کړی دی.
د ملګرو ملتونو ویاند دوجاریک وویل، د تېرو ورځو په ترڅ کې له کرم شالوم او کیسوفیم لارو څخه خوراکي توکي، درمل، اوبه، تېل او د حفظالصحې وسایل راټول او اړمنو ته لېږدول شوي دي.
هغه زیاته کړه، د یکشنبې په ورځ د لومړي ځل لپاره د اسراییل چارواکو ملګرو ملتونو ته اجازه ورکړه، چې د کیسوفیم په سرحدي لاره د مرستو د لېږد څارونکي وګوماري.
نوموړي دا یو مثبت ګام وباله او ویې ویل: «دا اقدام موږ ته د مرستو د بهیر په شفافیت کې د پام وړ مرسته کوي.»
د جرمني لومړی وزیر فریدرېښ مېرڅ د کډوالۍ په تړاو د خپلو وروستیو څرګندونو له امله له پراخ سیاسي او ټولنیز غبرګون سره مخ شوی. نوموړي په یوه غونډه کې د خپلې ادارې د کډوالۍضد تګلارې ستاینه وکړه، خو وروسته یې وویل چې «د جرمني د ښارونو په بڼه کې یوه ستونزه شته.»
مېرڅ دا څرګندونې د برانډنبورګ ایالت په یوه غونډه کې وکړې او ویې ویل، چې حکومت یې د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه ۶۰سلنه راکم کړي، خو په خبره یې لا هم «په ښارونو کې د ظاهري بڼې ستونزه» شته.
د جرمني ورځپاڼو او شنونکو په باور، دا څرګندونې د هغو خلکو له احساساتو سره ورته دي چې له کډوالو ناخوښه دي او وايي، چې د ښارونو بڼه د بهرنیانو د زیاتېدو له امله بدله شوې ده.
یوې ورځپاڼې «اشترن» لیکلي، که څه هم په ښارونو کې د بېوزلۍ، اعتیاد او تاوتریخوالي ستونزې شته، خو دا معضلې باید یوازې د کډوالو پر غاړه وا نهچول شي. دغه ورځپاڼې خبرداری ورکړی، چې د لومړي وزیر خبرې د تبعیضي لیدلورو د پیاوړتیا لامل کېدای شي.
د زرغون ګوند مشر فلیکس باناشزاک د مېرڅ څرګندونې «تحقیر امېز او خطرناکې» بللي او ویلي یې دي، چې دا ډول خبرې د کډوالو د ظاهري بڼې له مخې پر دوی د بدنامۍ ټاپه لګوي.
د سوشل ډیموکرات ګوند عمومي منشي تیم کلسندورف هم مېرڅ تورن کړی، چې «ټولنیزې ستونزې یې د خلکو له بڼې سره تړلې دي.»
د جرمني د چپګوند مشره هایډی رایشینک ویلي، مېرڅ کډوال د ټولنې برخه نه، بلکې د یوې ستونزې په توګه انځوروي.
خو د الټرناتیف فار ډویچلند (ای اېف ډي) ښي اړخي د کډوالۍضد ګوند د مېرڅ څرګندونې وستایلې. د دې ګوند یوه مشره بیاتریکس فون اشتورخ پر اېکس خواله رسنۍ لیکلي: «هغه یوازې یو ټکی یاد کړ [ ښارونه]خو هماغه بس دی، اوس دې عمل وکړي.»
د اکټوبر په ۲۷مه په برلین او څو نورو ښارونو کې سلګونه کسانو د مېرڅ د څرګندونو پر ضد لاریونونه وکړل. د لاریونوالو شعارونه دا وو: «موږ د ښار څېره یو» او «د ښار څېره کرکه نه ده.»
وروسته مېرڅ وویل، د هغه اشاره یوازې «غېرقانوني پناه غوښتونکو» ته وه او ټینګار یې وکړ، چې جرمني به د قانوني کډوالو لپاره یو پرانیستی هېواد پاتې شي. خو منتقدانو دا وضاحت ناکافي وباله او ویې ویل: «کله چې لومړی وزیر د ښارونو له ظاهري بڼې خبرې کوي او سمدستي له کډوالو یادونه کوي، د هغه نیت څرګند دی.»
د روسیې د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې سرګي لاوروف له خپل امریکایي سیال مارکو روبیو سره د ټلیفوني اړیکې له لارې خبرې کړې دي. یاد وزارت زیاتوي، د لاوروف او روبیو خبرې د پوتین او ټرمپ د موافقې پر عملي کېدو متمرکزې وې.
د روسیې د بهرنیو چارو وزارت په وینا، د دواړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو د اکټوبر په ۱۶مه د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین او د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ تر منځ د ټلیفوني خبرو پر پایلو تمرکز کړی دی.
د وزارت په اعلامیه کې ویل شوي، دواړو لوریو د هغو مشخصو ګامونو پر عملي کولو خبرې وکړې، چې د دواړو ولسمشرانو تر منځ په وروستۍ اړیکه کې پرې هوکړه شوې وه.
سرګي لاوروف او روبیو د واشنګټن او مسکو تر منځ د اړیکو د ثبات او د ګډو همکاریو د پیاوړتیا اړتیا هم یاده کړې ده، خو د خبرو د جزیاتو په اړه لا نور څه نه دي خپاره شوي.
روسیه او امریکا له څو کلونو راهیسې پر یو لړ سیمهییزو او نړۍوالو مسایلو اختلاف لري، خو دواړه خواوې وایي، هڅه کوي د ډیالوګ له لارې ګډ تفاهم ته ورسېږي.
روسیې د لوېدیزو هېوادونو د فشارونو او د ایران د اټومي پروګرام پر سر د روانو ناندریو په منځ کې اعلان کړی، چې مسکو له ایران سره د همکارۍ د پراخولو لپاره په ټولو برخو کې چمتو دی.
د کرملین ویاند دیمیتري پیسکوف د دوشنبې په ورځ وویل، چې «روسیه په ډاډ سره چمتو ده له ایران سره په هره برخه کې همکاري پراخه کړي، ایران زموږ ستراتیژیک شریک دی، او زموږ اړیکې په چټک ډول وده کوي.»
پیسکوف زیاته کړه، چې اروپايي هېوادونه د ایران د اټومي پروګرام په تړاو «بېځایه فشارونه» اچوي، او وضعیت یې «ډېر پېچلی» بللی دی.
روسیې له وړاندې له تهران سره نږدې اړیکې لرلې او د امریکا او اسراییل هغه بریدونه یې غندلي وو، چې سږ کال د ایران د اټومي تاسیساتو پر ضد ترسره شول.
واشنګټن او تلابیب ویلي وو، دا بریدونه یې د دې لپاره کړي چې ایران د اټومي وسلې جوړولو ته پرې نهږدي، خو تهران دا تورونه رد کړي دي.
د راپورونو له مخې، تمه ده د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین ځانګړی استازی نن د ایران ملي امنیت د عالي شورا له سکرتر علي لاریجاني سره وګوري.
دا لیدنه یوازې یوه اونۍ وروسته له هغه کېږي چې لاریجاني د ایران دمذهبي مشر علي خامنهيي استازي په توګه مسکو ته ورغی او پوتین ته یې د خامنه يي لیک وسپاره.
پوتین او د ایران ولسمشر مسعود پزشکيان د روان کال په جنورۍ میاشت کې د ستراتیژیکو همکاریو تړون لاسلیک کړی دی.
روسیه وايي، تهران ته یې د قانوني تړونونو له مخې پوځي تجهیزات ورکړي، په داسې حال کې چې ایران روسیې ته بېپیلوټه الوتکې ورکړې دي، چې په اوکراین جګړه کې یې کاروي.