د ایران د ملي امنیت عالي شورا منشي علي لاریجاني اعلان کړی، چې هېواد یې د اټومي انرژۍ له نړۍوالې ادارې (IAEA) سره د سپټمبر میاشتې د همکاریو تړون لغوه کړی دی. دغه تړون د دې لپاره لاسلیک شوی و، چې د اټومي انرژۍ نړۍواله اداره وکړای شي د ایران د اټومي تاسیساتو د بیا کتنې بهیر پیل کړي.
شاوخوا درې اوونۍ وړاندې د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي خبرداری ورکړی و، که لوېدیځ هېوادونه پر تهران بندیزونه ولګوي؛ نو دوی به د همکارۍ دغه تړون لغوه کړي.
د غزې د روغتیا وزارت د دوشنبې په ورځ (د تلې ۲۸مه) وویل، په تېرو ۲۴ ساعتونو کې د اسراییلي ځواکونو په مخامخ ډزو کې لږ تر لږه ۴۵ فلسطینیان وژل شوي دي. د اسراییل پوځ بیا ویلي، په شجاعیه سیمه کې يې څو «ترهګر» چې له «زېړې» کرښې تېر شول او «جدي ګواښ» و، په نښه کړي دي.
د غزې د روغتیا وزارت په وینا، په دې موده کې د اسراییلي ځواکونو په مخامخ ډزو کې ۱۵۸ نور فلسطینیان هم ټپیان شوي دي.
د غزې د رسنیو دفتر هم د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د اکټوبر له لسمې یعنې د اوربند له پیل راهیسې اسراییل تر اوسه ۸۰ ځلي یاد اوربند نقض کړی او همداراز لږ تر لږه ۹۸ فلسطینیان یې وژلي او ۲۳۰ نور یې ټپيان کړي دي.
د اسراییل پوځ بیا پرون (یکشنبه د تلې ۲۷مه) حماس د اوربند پر نقضولو تورن کړ او ورسره یې پر غزې یو شمېر هوايي بریدونه وکړل، خو حماس بیا د اوربند د نقضولو تور رد کړی دی.
له دې سره سم، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، لا هم په غزه کې اوربند دی او همداراز یې په ډاګه کړې، چې واشنګټن هڅې کوي دا ډاډ ترلاسه کړي چې وضعیت «ډېر سوله ییز» پاتې شي.
د غزې د روغتیا وزارت د معلوماتو لهمخې، د ۲۰۲۳ کال له اکټوبر راهیسې پر غزې د اسراییل په بریدونو کې څه باندې ۶۸ زره فلسطینیان وژل شوي او شاوخوا ۱۷۰ زره نور ټپيان شوي دي.
ملګري ملتونه وايي، د غزې د اوربند د ژمنو تازه تایید یې د تشویشونو ترڅنګ هیلې هم راپارولي دي، خو خبرداری یې ورکړی چې وروستي تاوتریخوالي د سولې نازک بهیر ته زیان رسولی شي. دغه ادارې زیاته کړې، د ویجاړیو د پاکولو پراخ عملیات یې پیل کړي، چې موخه یې د بنسټیزو خدمتونو بېرته فعالول دي.
د ملګرو ملتونو ویاند سټفان دوجاریک د دوشنبې په ورځ په نیویارک کې خبریالانو ته وویل، «موږ له دې کبله خوشاله یو چې دواړو لوریو د اوربند د پلي کولو ژمنه بیا تازه کړې او د منځګړیتوب هڅې ستایو.»
نوموړي زیاته کړه، سره له دې چې اوربند دوام لري، د غزې په ځینو برخو کې د بریدونو او تاوتریخوالي راپورونه اندېښمنوونکي دي. هغه پر ټولو اړخونو غږ وکړ، چې خپلې ژمنې عملي کړي او له هر هغه اقدام څخه ډډه وکړي چې د جګړې بیا پیل لپاره لاره هواره کړي.
په همدې حال کې، د بشري مرستو د همغږۍ د دفتر مشر ټام فلېچر د غزې له سفر وروسته ویلي، چې د ملګرو ملتونو ادارې د ماشومانو د تغذیې، روغتیا او سړکونو د پاکولو پروژې پر مخ وړي دي.
د ملګرو ملتونو د پرمختیایي پروګرام استازي جاکو سیلییرز ویلي، د غزې په ښار کې د ویجاړیو اندازه نږدې ۵۵تر ۶۰میلیونه ټنه اټکل شوې او دا د بیا رغونې پر وړاندې یوه ستره ننګونه ده. د نوموړي په وینا، د دې عملیاتو لومړنۍ موخه د سړکونو پاکول او د ساختماني موادو بیا کارول دي، څو د روغتونونو، ښوونځیو او نورو اساسي تاسیساتو ته لاسرسی بېرته برابر شي.
بل لور ته، د اوربند له اعلان وروسته د مرستو لېږد هم چټک شوی دی. د فلسطین د کډوالو د چارو اداره وايي، په دیرالبلاح او خانیونس کې یې د خوړو د وېش او د زدهکړو لنډمهاله مرکزونو فعالیت بیا پیل کړی دی.
د ملګرو ملتونو ویاند دوجاریک وویل، د تېرو ورځو په ترڅ کې له کرم شالوم او کیسوفیم لارو څخه خوراکي توکي، درمل، اوبه، تېل او د حفظالصحې وسایل راټول او اړمنو ته لېږدول شوي دي.
هغه زیاته کړه، د یکشنبې په ورځ د لومړي ځل لپاره د اسراییل چارواکو ملګرو ملتونو ته اجازه ورکړه، چې د کیسوفیم په سرحدي لاره د مرستو د لېږد څارونکي وګوماري.
نوموړي دا یو مثبت ګام وباله او ویې ویل: «دا اقدام موږ ته د مرستو د بهیر په شفافیت کې د پام وړ مرسته کوي.»
د ایران د خراسان رضوي والي غلام حسین مظفري وایي، دمګړی ۲ زره او ۲۰۰ ټانکره تېل د افغانستان په خاوره کې درول شوي، خو د لامل په اړه یې څه نه دي ویلي. طالبان بیا هر کله د ایران په ګډون له نورو هېوادونو واردېدونکي کم کیفیته تېل بېرته مستردوي.
د ایران د خراسان رضوي والي غلام حسین مظفري د دوشنبې په ورځ (د تلې ۲۸مه) د دغه هېواد د ولایتونو تر منځ په غونډه کې له مرکزي حکومته د ډېرو واکونو غوښتنه وکړه او زیاته یې کړه، که والي ډېر واک ولري، نو کېدای شي ډېرې ستونزې او په ځانګړې توګه له افغانستان سره پر وخت حل شي.
د نوموړي په وینا، که چېرې دومره واک ورکړل شي چې د هېواد د ګټو لپاره اقدام وکړي، نو سمدستي په افغانستان کې له تېلو بار درول شوي ټانکر بېرته د «دوغارون» ازادې سیمې ته راولېږدوي او د تېلو له اصلاح کولو وروسته یې بېرته صادروي.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبان په بندرونو کې د تېلو کیفیت له ارزونې وروسته د تېلو ټانکرونو ته اجازه ورکوي، چې د افغانستان بېلابېلو سیمو ته ولېږدول شي، خو که تېل کم کیفیته وي، نو سمدستي یې بېرته مبدا هېواد ته مستردوي.
د یادونې وړ ده، چې د افغانستان د اړتیا وړ تېل له ایران سربېره له منځنۍ اسیا راواردېږي.
د مخکېنیو راپورونو له مخې، د واردیدونکو تېلو لپاره د طالبانو د نویو معیارونو له امله د ایران او عراق سلګونه تېل وړونکي ټانکرونه له تېرو درېیو میاشتو راهیسې پر پوله بند پاتې دي. د تېلو ویل کېږي، چې یادو ټانکرونو ته د طالبانو له خوا افغانستان او یا هم بېرته ایران ته د تګ اجازه نه ورکول کېږي.
د ایران رسنیو څو ورځې مخکې راپور ورکړ، چې د طالبانو د مالیې وزارت له مخکینۍ خبرتیا پرته د تېلو معیارونه بدل کړي، چې له امله یې پر پوله د تېلو سلګونه ټانکر بند پاتې دي.
د راپورونو له مخې، د طالبانو مالیې وزارت په ناڅاپي ډول د ډیزلو او نورو تېلو د سلفر اندازه راټیټه کړې ده او هغه تېل چې وړاندې به د لوړې کچې سلفر سره افغانستان ته انتقالېدل، اوس یې مخه نیول کېږي.
ایراني ټانکر چلوونکي وايي، د طالبانو له دې پرېکړې وروسته له تېلو ډک سلګونه ټانکرونه د نیمروز په ګمرک کې بند پاتې دي. د دوی په وینا، دغه بندیز اوس څلورمې میاشتې ته داخل شوی او د تېلو ټانکرونه د تېلو د تخلیه کولو او بېرته ایران ته د ستنېدو اجازه نه لري.
د جرمني لومړی وزیر فریدرېښ مېرڅ د کډوالۍ په تړاو د خپلو وروستیو څرګندونو له امله له پراخ سیاسي او ټولنیز غبرګون سره مخ شوی. نوموړي په یوه غونډه کې د خپلې ادارې د کډوالۍضد تګلارې ستاینه وکړه، خو وروسته یې وویل چې «د جرمني د ښارونو په بڼه کې یوه ستونزه شته.»
مېرڅ دا څرګندونې د برانډنبورګ ایالت په یوه غونډه کې وکړې او ویې ویل، چې حکومت یې د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه ۶۰سلنه راکم کړي، خو په خبره یې لا هم «په ښارونو کې د ظاهري بڼې ستونزه» شته.
د جرمني ورځپاڼو او شنونکو په باور، دا څرګندونې د هغو خلکو له احساساتو سره ورته دي چې له کډوالو ناخوښه دي او وايي، چې د ښارونو بڼه د بهرنیانو د زیاتېدو له امله بدله شوې ده.
یوې ورځپاڼې «اشترن» لیکلي، که څه هم په ښارونو کې د بېوزلۍ، اعتیاد او تاوتریخوالي ستونزې شته، خو دا معضلې باید یوازې د کډوالو پر غاړه وا نهچول شي. دغه ورځپاڼې خبرداری ورکړی، چې د لومړي وزیر خبرې د تبعیضي لیدلورو د پیاوړتیا لامل کېدای شي.
د زرغون ګوند مشر فلیکس باناشزاک د مېرڅ څرګندونې «تحقیر امېز او خطرناکې» بللي او ویلي یې دي، چې دا ډول خبرې د کډوالو د ظاهري بڼې له مخې پر دوی د بدنامۍ ټاپه لګوي.
د سوشل ډیموکرات ګوند عمومي منشي تیم کلسندورف هم مېرڅ تورن کړی، چې «ټولنیزې ستونزې یې د خلکو له بڼې سره تړلې دي.»
د جرمني د چپګوند مشره هایډی رایشینک ویلي، مېرڅ کډوال د ټولنې برخه نه، بلکې د یوې ستونزې په توګه انځوروي.
خو د الټرناتیف فار ډویچلند (ای اېف ډي) ښي اړخي د کډوالۍضد ګوند د مېرڅ څرګندونې وستایلې. د دې ګوند یوه مشره بیاتریکس فون اشتورخ پر اېکس خواله رسنۍ لیکلي: «هغه یوازې یو ټکی یاد کړ [ ښارونه]خو هماغه بس دی، اوس دې عمل وکړي.»
د اکټوبر په ۲۷مه په برلین او څو نورو ښارونو کې سلګونه کسانو د مېرڅ د څرګندونو پر ضد لاریونونه وکړل. د لاریونوالو شعارونه دا وو: «موږ د ښار څېره یو» او «د ښار څېره کرکه نه ده.»
وروسته مېرڅ وویل، د هغه اشاره یوازې «غېرقانوني پناه غوښتونکو» ته وه او ټینګار یې وکړ، چې جرمني به د قانوني کډوالو لپاره یو پرانیستی هېواد پاتې شي. خو منتقدانو دا وضاحت ناکافي وباله او ویې ویل: «کله چې لومړی وزیر د ښارونو له ظاهري بڼې خبرې کوي او سمدستي له کډوالو یادونه کوي، د هغه نیت څرګند دی.»
طالبانو له یوې بهرنۍ سیلانې سره د غېراخلاقي خبرو له امله د یوه کس د نیولو خبر ورکړ. نیول شوی کس محمدجان نومېږي او د کابل په ختیځه دروازه څرخي پله سیمه کې یې د واکسیناتور په توګه کار کاوه.
راپورونه وایي، نوموړي څه موده وړاندې له یوې بهرنۍ سیلانې سره غېراخلاقي خبرې کړې وې، چې وروسته د طالبانو له لوري ونیول شو.
د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر وزارت ویاند سیف السلام خیبر د دوشنبې په ورځ (د تلې ۲۸مه) په خپله اېکس پاڼه کې د هغه د اقرار یوه ویډيو خپره کړې ده. محمد جان په دې ویډیو کې له خپلو کړو خبرو پښېماني ښودلې او همداراز یې بښنه غوښتې ده.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبان ډېری وخت ورته کسان جبري اعتراف ته مجبوره کوي.
سیف السلام خیبر په همدې تړاو ویلي: «دا هغه ځوان دی چې پلچرخي دروازې سره یې د یوې بهرنۍ سیلانۍ میرمنې سره غېر اخلاقي خبرې کړې وې.»
ویل کېږي یاده سیلانۍ ښځه د نیډرلند وه او کابل ته په سیاحت تللې وه او د محمد جان خبرې یې په خپله کمره کې ثبت کړې وې.
طالبانو تر دې مخکې هم هغه کسان چې له بهرنیو او په ځانګړې توګه له ښځينه بهرنیو سیلانیانو سره ناسمې خبرې او یا هم چلند کړی نیولي او بیا یې ترې په جبري توګه ویډيوګانې اخیستي او خپرې کړې یې دي.