په لاهور کې د بې‌اسناده افغان کډوالو د اېستلو عملیات وروستي پړاو ته رسېدلي

مجاهد وړاندې ویلي، که څه هم له بېلابېلو خواوو ورسره اړیکې نیول شوې وې؛ خو جګړه دومره اوږدنه نه شوه، چې د لویو هېوادونو منځنګړیتوب ته په‌کې اړتیا پېښه شي.

د مجاهد په خبره؛ د سعودي عربستان، قطر او ایران په ګډون ځینو نورو هېوادونو هم له ځنډ پرته د جګړې د پای ته رسېدو په اړه ښه نیت ښودلی و، چې د هلو ځلو له کبله یې د دوی او د پاکستاني ځواکونو ترمنځ جګړه اوږده نه شوه.

د طالبانو ویاند ذبیح الله له هغو هېوادونو هم مننه وکړه، چې د جګړې پرمهال یې له دوی سره خواخوږي ښودلې وه. د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د نښتو له کبله ګڼو ملکي وګړو ته مرګ ژوبله واوښته.

دغه نښتې د قطر او ځینو نورو هېوادونو په منځګړیتوب پای ته ورسېدې او دواړو خواوو د اوربند پرېکړه وکړه. دا په داسې حال کې ده، چې تازه د پاکستان پخواني لومړي وزیر عمران خان ویلي چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ کرکه او ټکر د دواړو هېوادونو په زیان دی او باید ستونزې په سوله‌ییزه فضا کې حل شي.

د دغه وزارت له لوري په خپور شوي تفصیلي پیغام کې راغلي، چې نړۍوال او په ځانګړي ډول ګاونډي هېوادونه غواړي د فشارونو په راوستلو سره خپلې ناروا غوښتنې پر افغانانو ومني؛ خو دوی به هیڅکله دغه موخې ته ونه رسېږي.

په پیغام کې زیاته شوې، چې پاکستان غواړي د افغانستان بهرنی سیاست د دوی په خوښه عیار شي او د دوی ټولې غوښتنې په پام کې ونیول شي؛ نو ځکه بې‌ګناه ولسي وګړي وژني او هڅه کوي چې ګډوډي رامنځته کړي.

د طالبانو د حج او اوقافو وزارت دغه راز ویلي، که څه هم افغانستان له سخت پړاوه تېرېږي؛ خو که ولس خپل یووالی وساتي او یو موټی شي ستونزې به حل شي. د یادونې وړ ده، چې طالبانو تېره اوونۍ هم د جوماتونو امامانو ته سپارښتنه کړې وه چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د وروستیو نښتو په تړاو خلکو ته تقرویرونه وکړي او هغوی د دوی د ځواکونو ملاتړ ته وهڅوي.

عمران خان ویلي:« له تېرو درېیو کالو راهیسې مو په وار، وار ټنیګار کړی، چې له افغانستان سره باید اړیکې په متقابل درناوي ولاړې او ټینګې وپالل شي.»

نوموړي په دې برخه کې د ملامتۍ ګوته د پاکستان اوسني حکومت ته نیولې او ویلي یې دي، چې د دواړو هېوادنو ستونزې یوازې هغه مهال حل کېدای شي چې د خلکو د رښتینو استازو له لوري ورته ګټورې پالیسۍ جوړې شي.

عمران خان زیاته کړې:« زما د حکومت پرمهال په پښتونخوا او افغانستان کې ستونزې په تدبیر حل کېدې او حالت پر سم لوري روان و؛ خو د رژیم له بدلون سره ورځ تر بلې وضعیت مخ په خرابېدو دی.»

عمران خان په داسې حال کې دغه څرګندونې کوي، چې د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ اړیکې تر بل هر وخت ډېرې ترینګلې دي. په ورستیو کې د پاکستان له لوري د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې هوايي بمبارۍ وشوې، چې په غبرګون کې یې طالبانو د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د پاکستاني ځواکونو پر پوستو بریدونه وکړل.

طالبانو ویلي، چې د پاکستان په بریدونو کې د ښځو او ماشومانو په ګډون ګڼو ملکي وګړو ته مرګ ژوبله اوښتې ده. د یادونې ده، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ تر نښتو وروسته لاهم د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې ټولې لارې تړلې دي او یوازې د سپین بولدک لاره د بار وړونکو موټرو لپاره خلاصه ده.

پاکستانۍ رسنۍ جیونیوز راپور ورکړی، چې د کویټې په ختیځ بای‌پاس، سټلایټ ټاون، نواکلي او پښتون‌اباد سیمو کې چې افغان کډوال له نږدې څلورو لسیزو راهیسې په‌کې مېشت وو، د کورونو بیې د دوی له اېستلو وروسته ۷۰ تر ۸۰ سلنې راټیټې شوې او په ورته وخت کې د خروټ‌اباد، سریاب‌روډ او ځینو نورو سیمو کې بیا بیې تر ۹۰ سلنې پورې ټیټې شوې دي.

په راپور کې د دې برخې له کاروباریانو سره مرکې شوې او ډیرو یې ویلي، چې په وروستیو کې د ملکیتونو د پېر او پلور کچه په بشپړ ډول درېدلې چې له کبله یې دوی له جدي اقتصادي ستونزو سره مخامخ دي.

دوی خبرداری ورکړی، که حکومت د ملکیت سکتور په برخه کې اسانتیاوې رامنځته نه‌کړي؛ نو دغه برخه به له سخت اقتصادي سقوط سره مخ شي، چې د کویټې پر عمومي اقتصاد به هم منفي اغېز ولري.

په بلوچستان کې سیمه‌ییزو چارواکو ویلي، چې په دغه ایالت کې د افغان کډوالو ۱۰ پنډغالي تړل شوي او په‌کې مېشت ۸۵زره افغانان بېرته افغانستان ته لېږل شوي دي. چارواکو ویلي، چې په بلوچستان کې د افغانانو د نیونې لړۍ هم په چټکۍ روانه ده.

په وروستیو کې له پاکستان نه د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ په کمساري ډول چټکه شوې او هره ورځ د سلګونو کورنیو د ستنولو په اړه خبرونه ورکول کېږي. دا په داسې حال کې ده، چې ځینو ستانه شویو افغانانو ویلي، چې د پاکستان حکومت له‌خوا په جبري توګه اېستل شوي او د کورونو سامان، نغدې پیسې او ان په بانکونو کې يې شتمنۍ هم ترې ګرځول شوې دي.

طالبانو په پاکستان کې د افغانانو د پانګې او ملکیتونو په تړاو تراوسه څه نه‌دي ویلي؛ خو د دغې ډلې ویاند ذبیح‌الله مجاهد تر دې وړاندې د پاکستان له‌خوا د افغان کډوالو پانګې یرغمل‌کېدو ته په اشارې ټینګار کړی و، چې هېڅوک نه‌شي کولای د افغانانو ملکیتونه غصب کړي.

نوموړي همداراز ویلي، چې افغانستان ته د ایران د صادراتو په کچه کې د دغه زیاتوالي سره د دواړو هېوادونو د صادراتو کچه ۱،۱۵۶ مېلیارد ډالرو ته رسېدلې. روستایي ویلي، د صادراتو ارزښت ۷ سلنه او د وزن کچه ۱۴ سلنه لوړه شوې چې ټول صادرات یې ۳زره او ۲۴ټنه اټکل شوي دي.

د هغه په وینا؛ د ایران له لوري افغانستان ته د صادرېدونکو مهمو توکو په نوملړ کې تېل، ګاز، اوسپنه، فولاد، سمنټ، خوراکي توکي، مېوې او سبزیجات شامل دي. وچه مېوه، کیمیاوي بوټي، حبوبات او ځینې نور توکي ایران ته د افغانستان په صادراتو کې شامل دي، چې د چارواکو په وینا په هغه کچه کې هم یو څه زیاتوالی راغلی دی.

د راپورونو پربنسټ؛ افغانستان د ایران پنځم صاداراتي هېواد دی. وړاندې طالبانو ویلي و، چې ایران د افغانستان تر ټولو ستر سیمه‌ییز سوداګریز شریک دی.

په ورته وخت کې د دوغارون د ازادې سوداګرۍ سیمې رییس محمدرضا مودودي ویلي، چې د ایران تر نیمايي زیات صادارات د دغه بندر له لارې افغانستان ته لېږدول کېږي. دغه ایراني چارواکي ویلي، هر کال له دې لارې د کابو ۳.۲ مېلیارد ډالرو په ارزښت توکي افغانستان ته صادرېږي چې دا د افغان بازارونو له‌خوا د ایراني محصولاتو د لوړې تقاضا څرګندونه کوي.