د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت خبر ورکړی، په تېرو نږدې درېیو میاشتو کې یې د ۲زره هغو ماشومانو قضیو ته رسېدنه کړې چې له سرپرست پرته له نورو هېوادونو افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.
یاد وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه ماشومان له ایران، پاکستان، سعودي عربستان او ترکیې نه ستانه کړای شوي وو چې د ولایتي ریاستونو په همکارۍ خپلو کورنیو ته سپارل شوي دي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د والسټریټ ژورنال د هغه راپور په غبرګون کې ویلي چې پکې د واشنګټن له لوري د اوکراین د توغندیزو بریدونو د محدودیتونو د لغوه کېدو ادعا شوې وه. ټرمپ ویلي: دا «خبر بې بنسټه او جعلي» دی.
ټرمپ پر ټروت سوشل خواله رسنۍ لیکلي،چې د والسټریټ ژورنال راپور، چې ګواکې امریکا د اوکراین له لوري د لوېدیځو اوږد واټن توغندیو د کارولو اجازه ورکړې، بې بنسټه او جعلي دی.
هغه ټینګار کړی چې متحده ایالات د دغو توغندیو په کارولو کې هېڅ رول نه لري او ورته مهمه نه ده چې دا وسلې له کومه ځایه راغلي یا اوکراین یې څنګه کاروي.
دا څرګندونې وروسته له هغې شوي، چې والسټریټ ژورنال د امریکايي چارواکو له قوله راپور ورکړی و، چې واشنګټن د هغو محدودیتونو یوه مهمه برخه لغوه کړې چې اوکراین ته یې اجازه نه ورکوله د روسیې د خاورې دننه موخې په نښه کړي.
که څه هم له ازبکستان څخه د وارداتي برېښنا د لېږد مزو له پرې کېدو یوه اوونۍ تېرېږي او د برېښنا اندازه له نیمایي هم راکمه شوې ده، خو د طالبانو د برېښنا شرکت ویلي، چې د ترمیم چارې روانې دي. له دغو ادعاوو سره سره لا هم برېښنا په بشپړ ډول نښلول شوې ده.
د طالبانو تر واک لاندې د برېښنا شرکت د تېرې پنجشنبې په ورځ (د تلې ۲۴مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې له ازبکستان څخه د ۲۲۰ کیلوواټه وارداتي برېښنا مزې د دواړو هېوادونو په پوله کې پرې شوې او لینونه د امو سیند ته لوېدلي دي.
دغه شرکت ویلي، د یادو مزو د پرې کېدو له امله ۱۳ ولایتونه له برېښنا بېبرخې شوي او په سمنګان، بغلان، پروان، کاپیسا، پنجشېر او کابل ولایتونو کې د برېښنا اندازه د پام وړ راکمه شوې ده.
په ورته وخت کې، په ننګرهار، لغمان، میدان وردګ، غزني، لوګر، پکتیا او خوست ولایتونو کې هم برېښنا د عادي ظرفیت له نیمایي کمه وېشل کېږي.
له دې سره سم، له ګڼو ولایتونو څخه افغانستان انټرنشنل ته د برېښنا د نشتوالي شکایتونه هم رسېدلي دي.
د کابل یوې اوسېدونکې د چهارشنبې په ورځ په یوه لېږلې ویډيو کې ویلي: «په تایمني سیمه کې څو ورځې کېږي چې برېښنا نشته، لا هم چا دې ستونزې ته پاملرنه نه ده کړې.»
د لومړۍ ناحیې له مکروریانو څخه یوه بل اوسېدونکي هم ویلي: «موږ د ورځې برېښنا نه لرو.»
د طالبانو تر واک لاندې برېښنا شرکت دوه ورځې وړاندې بیا په یوې ویډیو کې ویلي و، چې د پرې شویو مزو د ترمیم کار په چټکۍ روان دی او «په څو ساعتونو کې به برېښنا بېرته وصل شي»، خو له هغو څرګندونو د دوو ورځو په تېرېدو سره برېښنا نښلول شوې نه ده.
د یادولو ده، چې افغانستان د کورني برېښنا د تولید د ټیټې کچې له امله پر ګاونډیو هېوادونو د برېښنا د تأمین لپاره ډېره تکیه لري. اوسمهال د افغانستان شاوخوا ۷۵ سلنه برېښنا وارداتي ده، چې ډېره برخه یې له ازبکستان او تاجکستان څخه راواردېږي.
په ایران کې د تلې میاشتې په اوږدو کې د درېیو افغانانو په ګډون ۲۸۰ کسان اعدام شوي دي. معلومات ښيي، چې یوازې د تلې میاشتې په ۲۹مه او ۳۰مه په ۲۴ ساعتونو کې شاوخوا ۲۸ زندانیان په بېلابېلو زندانونو کې اعدام شوي دي.
په ایران کې د تلې میاشتې د اعدام شویو کسانو د شمېرو پر بنسټ، په اوسط ډول هره ورځ ۸ تنه او په هرو درېیو ساعتونو کې یو تن زنداني اعدام شوی.
د ایران د بشري حقونو مرکز د چهارشنبې په ورځ (د تلې ۳۰مه) راپور ورکړی، چې په تېرو دوو ورځو کې دغه اعدامونه د ایران بیرجند، شېراز، تهران، کرمانشاه، تایباد، یزد، زنجان، قزوین، قزلحصار کرج، ګرګان او قُم ښارونو او زنداونو کې تر سره شوي دي.
یاد مرکز د همدې کال د تلې میاشتې ته «له ۱۳۶۷ کال د ډلهییزو اعدامونو راوروسته د زندانونو لپاره تر ټولو د خونړۍ میاشتې» نوم ورکړی دی.
دغه اعدامونه تر ډېره د نشهيي توکو او قتل له قضیو سره تړاو لري.
په دې اعدامونو کې د سراجالدین ابياطالبي، محمد شمس او محمد ابراهیمي په نوم درې افغانان هم شامل دي.
که څه هم د دوی بشپړ هویت لا نه دی معلوم شوی؛ خو په راپور کې راغلي چې دغه افغانان د نشهيي توکو او قتل په تور اعدام شوي دي.
د ایران د بشري حقونو د مرکز د راپور له مخې، ځینې اعدامونه د دوی د کورنیو د خبرتیا او د وروستۍ لیدنې پرته ترسره شوي.
په راپور کې راغلي، چې لا هم په ځینو ښارونو او زندانونو کې د اعدامونو لړۍ روانه ده.
د بشري حقونو سازمانونو د ایران د قضایي فشار د زیاتېدو په اړه خبرداری ورکړی او له نړۍوالې ټولنې یې غوښتي، چې د ایران د اعدامونو د څپې پر وړاندې غبرګون وښيي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي د سې شنبې په ورځ (د تلې ۲۹مه) په خپل تازه راپور کې چې د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ ته یې وړاندې کړی، د ایران د بشري حقونو وضعیت ناوړه انځور وړاندې کړی دی.
هغه د اعدامونو د زیاتېدو، د بندیانو د شکنجې، د اقلیتونو د ځپلو او د مدني ازاديو د لا ډېرو محدودېدو په اړه خبرداری ورکړی دی.
د راپور له مخې، یوازې د ۲۰۲۵ کال په لومړۍ نیمایي کې لږ تر لږه ۶۱۲ کسان په ایران کې اعدام شوي دي، چې دا د تېر کال د ورته مودې په پرتله ۱۱۹ سلنه زیاتوالی ښيي.
د یادولو ده، چې انټونیو ګوترېش د ایران له خوا د نړۍوالو سپارښتنو په بابیزه نیولو خواشیني څرګنده کړې.
والسټریټ ژورنال ورځپانې خبر ورکړی، چې د امریکا متحده ایالاتو د هغو بندیزونو یوه مهمه برخه لغوه کړې چې د لوېدیځ له خوا اوکراین ته ورکړل شوي توغندي یې د روسیې د خاورې دننه د بریدونو لپاره محدود کړي وو.
ورځپاڼې ویلي، چې دا پرېکړه پرته له عام اعلان څخه شوې، او د بریدونو د تصویب واک د امریکا د دفاع وزیر لایډ اسټن پر ځای د ناټو په اروپايي قرارګاه کې مېشت قوماندان، جنرال الکسوس ګرینکویچ ته سپارل شوی دی.
د امریکایي چارواکو په وینا، دا اقدام د دې لپاره شوی چې اوکراین وکولای شي د روسیې دبریدونو په «زیات موثریت» سره ځواب ورکړي، خو لا هم پر دې محدودیتونه پاتې دي چې کومې موخې د روسیې دننه په نښه کېدای شي.
بلخوا، روسیې بیا په وار وار ټینګار کړی چې د اوکراین له لوري ترسره کېدونکي اوږد واټن توغندیز بریدونه په حقیقت کې د لوېدیځو هېوادونو د مستقیمو استخباراتي او تخنیکي ملاتړ له لارې ترسره کېږي.
افغان خبریال محمد اغا سیلانی، پاکستاني پولیسو د راولپنډۍ په فیصل ټاون ښارګوټي نیولی دی. د سیلاني خپلوان وایي، چې هغه له پرون راهیسي د پولیسو په بند کې دي، او په زوره افغانستان ته د ستنولو له ګواښ سره مخ دی.
د راولپنډۍ پولیسو د هغه د نیولو د دلیل په اړه لا تر دې مهال څه ندي ویلي، خو پولیسو په تېرو ۲۴ساعتونو کې د افغان کډوالو پر ضد کور په کور د تلاشیو، نیونو او اجباري اخراج بهیر چټک کړی دی، په ځانګړي ډول په اسلاماباد او راولپنډۍ ښارونو کې.
بلخوا د افغانستان رسنیو ملاتړ سازمان په یوه خپره کړې اعلامیه کې د محمداغا سیلاني د نیول کېدو پېښه غندلې، او دا یې د رسنیو د ازادۍ او افغان کډوالو له حقونو ښکاره سرغړونه بللې.
په اعلامیه کې راغلي، « تر اوسه هېڅ یوې پاکستانۍ دولتي ادارې د [سیلاني] د نیول کېدو دلیل نهدی روښانه کړی. دا ډول چلند نه یوازې د بشري اصولو او د کډوالو د ملاتړ له نړۍوالو تړونونو سره په ټکر کې دی، بلکې په پاکستان د مېشتو افغان خبریالانو ژوند او ازادي یې له جدي ګواښ سره مخ کړې ده.
دغه سازمان ټینګار کړې، چې افغان خبریال سیلانی دې له شرط او ځنډ پرته خوشې شي.
سرچینې وايي، له هغه وروسته چې د طالبانو او د پاکستان د پوځ ترمنځ نښتې رامنځته شوې د اسلاماباد حکومت د افغان کډوالو د نیولو او شړلو لړۍ نوره هم چټکه کړې ده.