د برېټانیا د معلوماتو ادارې د افغانانو د افشا شویو معلوماتو په تړاو له رسمي څېړنو ډډه کړې

د فیفا د اعلان له مخې؛ په دغه سیالیو کې متحده عربي امارات، چاد، لېبیا تونس او یو شمېر نور هېوادونه شامل دي. د سیالیو دغه لړۍ به د راتلونکې یکشنبې په ورځ پیل شي.

د راپورونو پر بنسټ؛ اسټرالیا یو له هغو هېوادونو دی، چې د جلاوطنه افغان ښځینه لوبغاړو د فوټبال ډېری غړې په‌کې اوسېږي او دغه سیالیو ته د تګ پر مهال د متحده عربي اماراتو د ویزې له ځنډ سره هم مخ شوې دي.

واک ته د طالبانو له رسېدو سره سم په افغانستان کې د ښځو پر ورزش سخت بندیزونه ولګېدل او هر ډول ورزشي فعالیتونه یې پرې بند کړل. سره له دې چې د افغانستان د فوټبال فدراسیون د فیفا د اساس‌نامې له مخې د تبعیض د مخنیوي مسوولیت لري؛ خو لا هم د فیفا سازمان کې یې نړۍوال غړیتوب نه‌دی ځنډول شوی.

فیفا په یوه تازه اعلامیه کې ویلي: «موږ ژمن یو، چې د افغان ښځو د فوټبال د ملاتړ لپاره خپله پراخه سټراتیژي عملي کړو». دغه ستراتیژي د ۲۰۲۵ کال د مئ میاشتې په لړ کې د فیفا شورا له‌خوا تصویب شوې او موخه یې دا ده، چې افغان ښځینه لوبغاړې د FIFA Women’s Series 2025 سیالیو ته د چمتووالي او انتخاب په بهیر کې پراخ ملاتړ ترلاسه کړي.

هغه افغان لوبغاړې چې د جمهوریت تر نسکورېدو وروسته له هېواده وتلې دي، اوس په جلاوطنۍ کې خپله لوبډله د متحدو افغان ښځو یا (Afghan Women United) په نوم مخ ته وړي.

په دغو سیالیو کې تونس د فیفا نړۍوال رېنګ ‌په نوملړ کې په ۹۶م مقام کې دی؛ خو د چاد او لیبیا ښځینه لوبډلې لاتر اوسه د فیفا په رسمي ډلبندۍ کې نه‌دي شاملې شوې. د یادې لوبلړۍ ټولې سیالۍ به د فیفا سازمان په انلاین نشراتي پلاټفارمونو کې په ژوندۍ بڼه هم خپرې شي.

د طالبانو تر واک لاندې د برېښنا شرکت د تېرې پنجشنبې په ورځ (د تلې ۲۴مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې له ازبکستان څخه د ۲۲۰ کیلوواټه وارداتي برېښنا مزې د دواړو هېوادونو په پوله کې پرې شوې او لینونه د امو سیند ته لوېدلي دي.

دغه شرکت ویلي، د یادو مزو د پرې کېدو له امله ۱۳ ولایتونه له برېښنا بې‌برخې شوي او په سمنګان، بغلان، پروان، کاپیسا، پنجشېر او کابل ولایتونو کې د برېښنا اندازه د پام وړ راکمه شوې ده.

په ورته وخت کې، په ننګرهار، لغمان، میدان وردګ، غزني، لوګر، پکتیا او خوست ولایتونو کې هم برېښنا د عادي ظرفیت له نیمایي کمه وېشل کېږي.

له دې سره سم، له ګڼو ولایتونو څخه افغانستان انټرنشنل ته د برېښنا د نشتوالي شکایتونه هم رسېدلي دي.

د کابل یوې اوسېدونکې د چهارشنبې په ورځ په یوه لېږلې ویډيو کې ویلي: «په تایمني سیمه کې څو ورځې کېږي چې برېښنا نشته، لا هم چا دې ستونزې ته پاملرنه نه ده کړې.»

د لومړۍ ناحیې له مکروریانو څخه یوه بل اوسېدونکي هم ویلي: «موږ د ورځې برېښنا نه لرو.»

د طالبانو تر واک لاندې برېښنا شرکت دوه ورځې وړاندې بیا په یوې ویډیو کې ویلي و، چې د پرې شویو مزو د ترمیم کار په چټکۍ روان دی او «په څو ساعتونو کې به برېښنا بېرته وصل شي»، خو له هغو څرګندونو د دوو ورځو په تېرېدو سره برېښنا نښلول شوې نه ده.

د یادولو ده، چې افغانستان د کورني برېښنا د تولید د ټیټې کچې له امله پر ګاونډیو هېوادونو د برېښنا د تأمین لپاره ډېره تکیه لري. اوسمهال د افغانستان شاوخوا ۷۵ سلنه برېښنا وارداتي ده، چې ډېره برخه یې له ازبکستان او تاجکستان څخه راواردېږي.

په ایران کې د تلې میاشتې د اعدام شویو کسانو د شمېرو پر بنسټ، په اوسط ډول هره ورځ ۸ تنه او په هرو درېیو ساعتونو کې یو تن زنداني اعدام شوی.

د ایران د بشري حقونو مرکز د چهارشنبې په ورځ (د تلې ۳۰مه) راپور ورکړی، چې په تېرو دوو ورځو کې دغه اعدامونه د ایران بیرجند، شېراز، تهران، کرمانشاه، تایباد، یزد، زنجان، قزوین، قزلحصار کرج، ګرګان او قُم ښارونو او زنداونو کې تر سره شوي‌ دي.

یاد مرکز د همدې کال د تلې میاشتې ته «له ۱۳۶۷ کال د ډله‌ییزو اعدامونو راوروسته د زندانونو لپاره تر ټولو د خونړۍ میاشتې» نوم ورکړی دی.

دغه اعدامونه تر ډېره د نشه‌يي توکو او قتل له قضیو سره تړاو لري.

په دې اعدامونو کې د سراج‌الدین ابي‌اطالبي، محمد شمس او محمد ابراهیمي په نوم درې افغانان هم شامل دي.

که څه هم د دوی بشپړ هویت لا نه دی معلوم شوی؛ خو په راپور کې راغلي چې دغه افغانان د نشه‌يي توکو او قتل په تور اعدام شوي دي.

د ایران د بشري حقونو د مرکز د راپور له مخې، ځینې اعدامونه د دوی د کورنیو د خبرتیا او د وروستۍ لیدنې پرته ترسره شوي.

په راپور کې راغلي، چې لا هم په ځینو ښارونو او زندانونو کې د اعدامونو لړۍ روانه ده.

د بشري حقونو سازمانونو د ایران د قضایي فشار د زیاتېدو په اړه خبرداری ورکړی او له نړۍوالې ټولنې یې غوښتي، چې د ایران د اعدامونو د څپې پر وړاندې غبرګون وښيي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي د سې شنبې په ورځ (د تلې ۲۹مه) په خپل تازه راپور کې چې د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ ته یې وړاندې کړی، د ایران د بشري حقونو وضعیت ناوړه انځور وړاندې کړی دی.

هغه د اعدامونو د زیاتېدو، د بندیانو د شکنجې، د اقلیتونو د ځپلو او د مدني ازاديو د لا ډېرو محدودېدو په اړه خبرداری ورکړی دی.

د راپور له مخې، یوازې د ۲۰۲۵ کال په لومړۍ نیمایي کې لږ تر لږه ۶۱۲ کسان په ایران کې اعدام شوي دي، چې دا د تېر کال د ورته مودې په پرتله ۱۱۹ سلنه زیاتوالی ښيي.

د یادولو ده، چې انټونیو ګوترېش د ایران له‌ خوا د نړۍوالو سپارښتنو په بابیزه نیولو خواشیني څرګنده کړې.

د راولپنډۍ پولیسو د هغه د نیولو د دلیل په اړه لا تر دې مهال څه ندي ویلي، خو پولیسو په تېرو ۲۴ساعتونو کې د افغان کډوالو پر ضد کور په کور د تلاشیو، نیونو او اجباري اخراج بهیر چټک کړی دی، په ځانګړي ډول په اسلام‌اباد او راولپنډۍ ښارونو کې.

بلخوا د افغانستان رسنیو ملاتړ سازمان په یوه خپره کړې اعلامیه کې د محمداغا سیلاني د نیول کېدو پېښه غندلې، او دا یې د رسنیو د ازادۍ او افغان کډوالو له حقونو ښکاره سرغړونه بللې.

په اعلامیه کې راغلي، « تر اوسه هېڅ یوې پاکستانۍ دولتي ادارې د [سیلاني] د نیول کېدو دلیل نه‌دی روښانه کړی. دا ډول چلند نه یوازې د بشري اصولو او د کډوالو د ملاتړ له نړۍوالو تړونونو سره په ټکر کې دی، بلکې په پاکستان د مېشتو افغان خبریالانو ژوند او ازادي یې له جدي ګواښ سره مخ کړې ده.

دغه سازمان ټینګار کړې، چې افغان خبریال سیلانی دې له شرط او ځنډ پرته خوشې شي.

سرچینې وايي، له هغه وروسته چې د طالبانو او د پاکستان د پوځ ترمنځ نښتې رامنځته شوې د اسلام‌اباد حکومت د افغان کډوالو د نیولو او شړلو لړۍ نوره هم چټکه کړې ده.

مجاهد دغه څرګندونې له دویچه‌وېله سره په یوه مرکه کې وکړې. هغه زیاته کړه، چې د تړون د ځینو برخو په اړه خبرې اترې د اکټوبر په ۲۵مه د ترکیې په استانبول کې ترسره کېږي.

د هغه په وینا، دا هوکړه هېڅ پټه موضوع نه لري او اصلي ټکي یې مخکې په یوه رسمي اعلامیه کې خپاره شوي دي.

د طالبانو د دفاع وزارت هم د تړون عمومي ټکي اعلان کړل، چې پکې اوربند، متقابل درناوی، د امنیتي ځواکونو او ملکي وګړو او تاسیساتو ته د بریدونو څخه ډډه او د یو بل پر وړاندې د بریدونو ملاتړ نه کول شامل دي.

یاد وزارت ټینګار وکړ: «له دې هاخوا هر ډول څرګندونې اعتبار نه لري.»

په ورته وخت کې د پاکستان د دفاع وزیر ویلي و، چې له طالبانو سره د اوربند تړون جزییات محرم دي او په دې اړه تبصره ممکنه نه ده. هغه ټینګار وکړ، چې که په پاکستان کې د ټي‌ټي‌پي وسله‌والو له‌خوا بریدونه دوام ومومي، نو اوربند به لغوه شي.

ذبیح‌الله مجاهد ویلي، چې طالبان به د پاکستان پر ضد د وسله‌والو ډلو ملاتړ ونه کړي، ځکه دا دریځ د طالبانو د رسمي تګلارې یوه برخه ده.

د ټي‌ټي‌پي په اړه هغه وویل، چې د طالبانو اداره دا ډله ترهګره نه ګڼي، بلکې د پاکستان د حکومت مخالفه ډله یې بولي.

هغه زیاته کړه: «په تېرو وختونو کې د ترهګر کلمه زموږ پر وړاندې کارول کېده. دا کلمه روښانه تعریف نه لري او هرڅوک کولی شي دا د خپل دوښمن پر وړاندې وکاروي.»

د طالبانو ویاند د دواړو هېوادونو ترمنځ د ډیورنډ کرښې په اړه دا هم وویل، چې د دې مسلې حل کول د «ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته د اوسېدونکو» مسله ده.

هغه ټینګار وکړ، چې تاریخي مسلې باید د دواړو هېوادونو ترمنځ اوسنیو اړیکو ته زیان ونه رسوي.