تازه د امریکا حکومت اعلان کړی چې د پولو د امنیت او په ورته وخت کې دغه هېواد ته د ننوتو هغو کسانو د لټون په برخه کې د څېرې پېژندنې ټکنالوژي کاروي چې د ویزو موده یې پای ته رسېدلې ده.
په همدې تړاو نوې مقرره به د راتلونکې ډسمبر میاشتې په وروستیو کې پلي شي چې له مخې به یې د بهرنیانو د داخلېدو او وتلو پر مهال د عکس اخیستل لازمي وي. دغه مقرره به د ماشومانو او زړو کسانو لپاره هم د عملي کېدو وړ وي.
په امریکا کې د بشري حقونو فعالانو بیا د امریکا د حکومت دغه اقدام د کډوالۍ پرضد د ډونالډ ټرمپ د تګلارې یوه برخه ګڼي او نیوکه کوي چې دا ټکنالوژي د وګړو له شخصي حریمه سرغړونه ده.
د ایران د کورنیو چارو وزارت د وګړو او کډوالو چارو د مرکز مشر ویلي، چې تر دې دمه په دغه هېواد کې د افغانانو او ایرانیانو ترمنځ ۸۰ زره ودونه په رسمي ډول ثبت شوي دي.
د نادریاراحمدي په وینا، له دې جملې څخه شاوخوا ۴۰ زره ودونه د افغان نارینه وو او ایراني ښځو او ۴۰ زره نور د ایراني نارینه وو او افغان ښځو تر منځ شوي دي. هغه زیاته کړه، که د دې کورنیو ماشومان هم حساب شي، نو ټول نفوس یې نږدې ۲۵۰ زرو ته رسېږي.
احمدي پرون په تهران کې په یوه غونډه کې وویل: «د قانون له مخې هغه ماشومان چې د دې ودونو په پایله کې زیږېدلي وي، یانې مور یا پلار یې ایرانی وي، د ایران تذکره ترلاسه کولای شي».
هغه زیاته کړه: «د ایران حکومت د کډوالۍ پر پالیسۍ له سره غور کوي، چې د قانوني او غیرقانوني کډوالو تر منځ توپیر وشي».
ایران ادعا کوي، چې دا مهال په دې هېواد کې ۴.۵ مېلیونه افغان کډوال ژوند کوي، په داسې حال کې، چې د بې اسنادو افغان کډوالو تر شړلو مخکې دا شمېر شاوخوا شپږ مېلیونه و.
احمدي زیاته کړه، افغان کارګر کولای شي چې ۹ میاشتنۍ کاري ویزې واخلي، خو د مودې تر بشپړېدو وروسته باید له ایرانه ووځي او بیا بېرته راشي. وایي، لامل یې دا دی څو د دغو کارګرو د استوګنې اړیکه له خپل هېواد سره پاتې شي.
ایران د روان کال په اوړي کې نږدې دوه مېلیونه افغان کډوال په زور شړلي دي.
د پابلو پیکاسو هغه تابلو، چې «ښځه د ګلدارې خولۍ سره» نومیږي او د هغه د محبوبې «دورا مار» الهام بخښونکی څېره په کې انځور شوې له اتو لسیزو څخه ډیر وخت وروسته له یوې شخصي ټولګې څخه را ووته او د پاریس په لیلام کې په ۳۲ میلیون یورو وپلورل شو.
د فرانسې د خبري اژانس د راپور له مخې، د پاریس د «درویو» لیلام کور د جمعې په ورځ اعلان وکړ، چې دا اثر چې ۱۹۴۳ کال په جولای کې جوړ شوی و د لګښتونو په ګډون په ۳۲,۰۱۲,۳۹۷ یورو وپلورل شو.
دا سږ کال په فرانسه کې د یو هنري اثر د پلور تر ټولو لوړه بیه ګڼل کېږي.
دا ښځینه تابلو «ښځه د ګلدارې خولۍ سره (دورا مار)» د پیکاسو د «ښځې له خولۍ سره» له لړۍ څخه دی.
دا انځور په ۱۹۴۴ کال کې اخیستل شوی و او له هماغه وخت راهیسې د یوې کورنۍ په خصوصي ټولګه کې ساتل کېده او تر اوسه هېڅکله د هنر په بازار کې نه و لیدل شوی.
کریستوف لوسین، چې د دې لیلام چارې پر مخ وړې دا پلور یو «ستر بریالیتوب» وباله او ویې ویل:«دا تابلو د پیکاسو او دورا مار د مینې د کیسې یوه برخه ده، هغه مینه چې په هماغه وخت کې د پای ته رسېدو په حال کې وه.»
کارپوهان وایي، دا اثر بې له کوم ترمیم یا رنګ مالۍ خوندي ساتل شوی او د هغه رنګونه لا هم روښانه، ژوندي او احساساتي دي. د پیکاسو د اثارو متخصصه اګنس سوستر باربې وویل:«دا انځور هماغسې دی لکه څنګه چې د پیکاسو له کارګاه څخه راوتلی و، خام، رنګین او د احساس ډک.»
که څه هم دا تابلو په لوړه بیه وپلورل شو، خو لا هم د پیکاسو د نړیوالو ریکارډونو څخه لرې دی. په ۲۰۲۳ کال کې د هغه اثر «ښځه له ساعت سره» په ۱۳۹ میلیونه ډالرو وپلورل شو او په ۲۰۱۵ کال کې د هغه «د الجزایر ښځې» تابلو د ۱۷۹ میلیونه ډالرو په بیه وپلورل شوه.
د طالبانو د اقتصاد وزارت مسلکي مرستیال عبداللطیف نظري د افغانستان لپاره د بریتانیا له ځانګړي استازي سره په کتنه کې له نړۍوالې ټولنې وغوښتل چې د افغانستان په اقتصادي سکټور کې ونډه واخلي. دغه غوښتنه په داسې حال کې ده، چې طالبان له روسیې پرته بل هېڅ هېواد په رسمیت ندي پېژندلي.
په داسې حال کې چې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې د افغانستان شتمنۍ کنګل شوې او پرې د نړۍوالې ټولنې له لوري ګڼ بندیزونه هم لګېدلي د طالبانو د اقتصاد وزارت مسلکي مرستیال عبداللطیف نظري د جمعې په ورځ (د لړم ۲مهم) د افغانستان لپاره د بریتانیا له ځانګړي استازي ریچارد لېندسي سره په کتنه کې د اقتصادي مسایل او همداراز له نړۍوالې ټولنې سره د افغانستان د تعامل په تړاو خبرې کړې دي.
عبداللطیف نظري زیاتوي، «په دې کتنه کې مې له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې په افغانستان کې د اقتصاد په بنسټیزو چارو، پانګونو او تل پاتې اقتصادي پراختیا کې ونډه واخلي.»
دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم، د نړۍوالو له لوري تمویلېدونکې پروژې په ټپه درېدلي او ډېری یې همداسې نیمګړې پاتې دي.
په پولنډ کې «د جیوپولیتیک سیالۍ په دور کې پراختیا او نړیواله همکاري، په شخړو او بحران کې پیچلې ننګونې» تر سرلیک لاندې دوه ورځنی څېړنیز کنفرانس ترسره شو، ګډونوالو ویلي، اوس مهال افغانستان د حکومتدارۍ منظم سیسټم نه لري او هر څه، چې ښکاري د زور او ټوپک پر بنسټ دي.
په دغه کنفرانس کې د نړی د بېلابېلو هېوادونو څېړونکو او د پوهنتون استادانو برخه اخیستې وه.
د امنیت او سیاست څېړونکي بسم الله تابان وویل، په ۲۰۲۱ کال کې له هېواد څخه د امریکا وتل او د طالبانو بیا واک راستنېدلو پر حکومتدارۍ، ترهګرۍ او نړیوال امنیت باندې اغېزه کړې.
نوموړي ټينګار وکړ، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان په یو ژور، څو اړخیز او پيچلي بحران کې ښکیل دی.
هغه زیاته کړې: «افغانستان د طالبانو تر واک لاندې په یو ژور، څو اړخیز او پېچلي بحران کې ښکېل دی، چې سیاسي، امنیتي، اقتصادي، بشري او حقوقي اړخونه لري؛ دې بحران نه یوازې افغانستان فلج کړی، بلکې د سیمې او نړۍ امنیت ته یې هم جدي او اندېښمنوونکې پایلې لرلې دي.»
نوموړي ویلي، د طالبانو حکومت د کورني مشروعیت د نشتوالي له امله د دغه هېواد د بحران مدیریت وړتیا په جدي توګه کمه کړې، «افغانستان اوس د اسیا په زړه کې د یو جیوپولیټیکي امنیتي خلا په توګه بدل شوی، چې د نړیوال تروریزم، سرحدي جرمونو، د نشه يي توکو د قاچاق، اجباري کډوالۍ، اقتصادي او ټولنیزو زیانونو د پراختیا زمینه برابروي.»
تابان ټینګار وکړ چې د طالبانو د واکمنۍ لاندې د افغانستان په وضعیت کې ریښتینی بدلون ناممکن دی: «هره سیمه ییزه او نړیواله پالیسي باید لومړی د ټولو سیاسي او قومي ډلو د ریښتینې ګډون سره د مشروع، قانوني او ټول شموله حکومت په جوړولو تمرکز وکړي»
ښاغلي تابان د لویو قدرتونو د سیالۍ په دور کې افغانستان د نړیوالو د حکومتدارۍ د میکانیزمونو د ناکامۍ یو څرګند مثال وباله او غوښتنه یې وکړه: «باید څو اړخیز نړیوال چلند غوره شي، چې پکې د دولتونو، سیمه ییزو او نړیوالو سازمانونو، مدني ټولنو او خصوصي سکتور همکاري شامله وي، څو د روان بحران د دوام او د هغه د ګواښونو د پراخېدو مخه ونیول شي.»
دغه علمي کنفرانس د اسیا د سیاسي علومو د څېړنو ټولنې، د اروپايي ټولنې د پرمختګ د مطالعاتو انجمن او د پولنډ تر ټولو پخواني پوهنتون یاګیلونیا د نړیوالو مطالعاتو او پرمختګ مرکز له لورې جوړ شوی وو.
په دې کنفرانس کې د اصلي ویناو تر څنګ، د جیوپولیټیک، نړیوال امنیت، نړیوال پرمختګ، څو اړخیزې همکارۍ، بشردوستانه مرستو، د خوړو امنیت او نړیوالې حکومتدارۍ په برخه کې د پراخو څېړنو پایلې هم وړاندې شوې.
د هند د پلازمېنې نوي ډیلي پولیسو اعلان کړی، چې د داعـ ش ډلې دوه غړي یې داسې مهال نیولي چې د ښار په ګڼ مېشتو سیمو کې یې د ترهګریزو بریدونو د ترسره کولو لپاره پلان جوړاوه.
د پولیسو په وینا، دغه نیول شوي کسان محمد عدنان خان چې په«ابو محارب» مشهور دی، ۱۹ کاله عمر لري او د هند د اترا پردېش ایالت اوسېدونکی او بل یې د مادي پردېش ایالت اوسېدونکی ۲۰ کلن «ابو محمد» دی، چې غوښتل یې په راتلونکو جشنونو کې او د عامه لاریونونو پر مهال خلکو ته پراخ زیان ورسوي.
پولیسو، د نیول شویو کسانو له استوګن ځایونو څخه د داعش ډلې تور بیرغ، له لېری واټن څخه د چاودنې د فعالولو لارښود، د لاسي بمونو د جوړولو ترتیب او نور شکمن اسناد ترلاسه کړي دي.
د ډیلي د پولیسو ویاند له خبریالانو سره په خبرو کې ویلي، چې دواړو کسانو د ټولنیزو شبکو له لارې جهادي او افراطپاله ویډیوګانې خپرولې او د همدې شبکو له لارې یې د نویو کسانو د جذب هڅه کوله.
هغه زیاته کړې چې «ابو محمد»تر دې وړاندې هم د ورته تورونو له امله نیول شوی و، خو په ۲۰۲۴کال کې د ضمانت په اساس خوشې شوی او له خوشې کېدو وروسته یې بیا د افراطپالې ډلې د غړیو په راجلبولو او انلاین تبلیغاتو پیل کړی و.
د پولیسو لومړنۍ څېړنې ښيي چې دواړو کسانو د لاسي بمونو د جوړولو لپاره د ضروري موادو د برابرولو هڅې پیل کړې وې او په ورته وخت کې یې د داعش د سوریایي غړي «ابو ابراهیم القریشي»سره هم اړیکې او بیعت درلود.
امنیتي ادارې وايي چې څېړنې لا هم روانې دي او د امکان په صورت کې نور کسان هم نیول کېدای شي.