د نی بنسټ وایي، چې طالبانو ۱۷۰ خبریالان وژلي

د خبرپاڼې له مخې؛ په یاده ناسته کې د بېرته ستنېدونکو وضعیت څېړل شوی او د ملاتړ په تړاو یې بحثونه شوي دي. عرفات جمال تر دې دمخه څو څو ځله ویلي، چې د ستنېدونکو افغان کډوالو سره د مرستې لپاره کافي بودجه نه‌لري‌ او د نړۍوالې ټولنې په ګډون باید مرستندویه سازمانونه په دې برخه کې همکارۍ وکړي.

دا په داسې حال کې ده، چې یوازې د روان کال له پیله له ایران او پاکستان نه نږدې ۲مېلیونه افغان کډوال په جبري‌ توګه هېواد ته ستانه کړای شوي او دغه لړۍ لا هم روانه ده. د رسمي شمېرو له مخې؛ یوازې په تېرو څلورو میاشتو کې ایران له خپل هېواده تر ۱مېلیون ډېر افغانان اېستلي دي.

هم‌مهاله له پاکستان نه هم د افغانانو د اېستلو بهیر چټک شوی او هره ورځ زرګونه کورنۍ په تورخم، سپین بولدک، غلام خان او نورو لارو افغانستان ته ستنېږي.

پاکستاني پولیسو د پلازمېنې اسلام‌اباد په ګډون ټولو ایالتونو کې د افغانانو پر ضد عملیات پیل کړي او هلته یې په افغانانو ژوند سخت کړی دی. ایران او پاکستان نه ستنو شویو افغانانو نیوکې کړې، چې د دغو هېوادونو پولیسو ورسره نه یوازې دا چې ظالمانه کړنې کړې؛ بلکې د دوی د ملکیتونو او روزګارونو راغونډولو ته یې هم نه‌دي پرېښي.

که څه هم طالبانو ویلي، چې په دواړو هېوادونو کې د افغان کډوالو د ملکیتونو خوندیتوب لپاره اقدام کوي؛ خو لیدل کېږي چې دغه ستونزه لا هم پر ځای پاتې ده.

دغه ازبک چارواکي پر اېکس پاڼه لیکلي: «ما د ستونزو د حل او متقابل تفاهم د پاوړتیا لپاره ډیپلوماسي اغېزمنه لاره وبلله.» امیرخان متقي بیا ویلي، له ازبکستان سره د دوی مثبت تعامل څخه څرګندېږي چې دوی په سیمه کې د ثبات، اقتصادي همکارۍ او سیمه‌ییز تفاهم ملاتړي دي.

طالبان چې د نړۍ د اکثریت هېوادونو له لوري منزوي شوي او له روسیې پرته یې بل هېڅ‌څوک په رسمیت نه پېژني، د اړیکو او سوداګرۍ لپاره ورته یوازې د منځنۍ اسیا هېوادونو په ګډون روسیه او چین ور پاتې دي.

د کارپوهانو‌ په وینا؛ د یادو هېوادونو اړیکې هم له طالبانو سره د امنیتي مجبوریو له کبله دي.

کارپوهان وایي، د منځنۍ اسیا ځینې هېوادونه د طالبانو په شتون کې له افغانستان نه ځان ته امنیتي ګواښونه ویني او د همدې مجبورۍ له مخې یې دغه ډلې سره اړیکې خوږې کړې دي.

د طالبانو د چاپېریال ساتنې ادارې د یکشنبې په ورځ په یوې اعلامیه کې ویلي، چې د دې ادارې مشر د یونېسف له ادارې څخه غوښتې، چې په خپلو پلانونو کې د افغانانو غوښتنې په پام کې ونیسي او داسي اسناد چمتو کړي چې نړۍوالو ته د منلو وي.

خالص ټينګار کړی، چې د افغانانو بشري موضوع دې له سیاست څخه جلا شي.

هغه زیاته کړې: «د اقلیمي بدلون له زیانونو څخه عام خلک په ځانګړې توګه ښځې او ماشومان زیات اغېزمن شوي او دا یوه بشري موضوع ده؛ نو نړۍوالو ادارو ته په کار ده چې ټول په ګډه دې برخه کې کار وکړي، د دې موضوع بشري اړخ تقویه شي او دا موضوع له سیاست څخه لرې شي.»

د طالبانو د خبرپاڼې له مخې، یونېسف ادارې ژمنه کړې چې «پر ماشومانو د اقلیمي بدلون د اغېزو، ساتنې او ملاتړ په نړۍوالو دریځونو کې په متحد ډول د افغانستان غږ پورته کول، د ګډې همغږۍ او همکارۍ پر پیاوړتیا، نړۍوالو مالي میکانیزمونو د لاسرسي او نړۍوالو سره د تعاملاتو په برخه کې به همکاري کوي.»

د نوموړي له لوري په یوې خپره شوې ویډيو کې لیدل کېږي، چې په سیمه کې تر نړېدلو کورونو لاندې د بند پاتې کسانو د ژغورنې هڅې روانې دي.

لا تر اوسه د ټپيانو کره شمېر نه دی روښانه شوی.

د یادونې وړ ده، چې نن شپه د افغانستان په وخت د شپې په ۱۲:۵۸دقیقو د ۶ اعشاریه ۳ درجې رېښټر په کچه زلزلې د افغانستان د پلازمېنې په ګډون یو شمېر ولایتونه او په ځانګړې توګه شمالي سیمې لړزولي او د هرې شېبې په تېرېدو سره د تلفاتو شمېر هم لوړېږي.

د نوموړي په وینا، تر اوسه له یادې زلزلې ۴ مړي او ۶۵ ټپیان د خُلم ولسوالۍ روغتون او همداراز یو مړی او ۷۸ ټپيان د سمنګان ولایتي روغتون ته لېږدول شوي دي.

ویل کېږي، لا هم له زلزله‌ځپلو سیمو د ټپيانو د لېږد بهیر روان دی او ښايي د مرګ‌ژوبلې شمېر تر دې هم زیات شي.

له دې سره سم، په سمنګان کې د طالبانو د ټولګټو ریاست مسوولین وايي، د کابل- مزارشریف لویه لاره په تاشقرغان تنګي کې د یوه غره د ښویېدو له امله بنده شوې او په وینا یې اړوند تخنیکي ډلې هڅې کوي، چې دغه لاره بېرته د ټرافیکو پرمخ خلاصه کړي.

د یادونې وړ ده، چې نن شپه د افغانستان په وخت د شپې په ۱۲:۵۸دقیقو د ۶ اعشاریه ۳ درجې رېښټر په کچه زلزلې د افغانستان د پلازمېنې په ګډون یو شمېر ولایتونه او په ځانګړې توګه شمالي ولایتونه لړزولي دي.

د امریکا د جیولوجیکي سروې (USGS) د راپور له‌مخې، د دغې زلزلې مرکز «خُلم» ولسوالۍ بلل شوې او تر ځمکې لاندې په ۲۲ کیلومترۍ کې رامنځته شوې ده.

د راپورونو له‌مخې، دغه زلزله له افغانستان سربېره په تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان کې هم احساس شوې ده.