د طالبانود صنعت او سوداګرۍ وزارت وایي، چې د سوداګرو، پانګوالو او یو شمېر دولتي او خصوصي بنسټونو له خوا د (د تولیدي او خدماتي ظرفیتونو د پېژندلو) تر سرلیک لاندې ۱۷م نړۍوال نندارتون پرانیستل شو. د وزارت په وینا، یاد نندارتون کابل کې د لویې جرګې په تالار کې پرانېستل شوی دی.
له یاد نندارتون څخه موخه، د کورنیو تولیداتو لپاره بازار موندنه، د پانګونې را جلبول، له کورنیو تولیداتو څخه ګټې اخیستلو ته د خلکو هڅونه، د کورنیو تولیداتو د سطحې لوړول او د هېواد د اقتصادي ودې پیاوړتیا یاده شوې ده.
د پاکستان د جمعیت علمای اسلام مشر مولانا فضل الرحمان په یوې خبري غونډه کې د دې پوښتنې په ځواک کې چې ترکیه کې د استخباراتي پلاوي پر ځای باید د پاکستان د سیاسیونو یو پلاوی د خبرو میز ته ناست وای ویلي، چې سیاسیون د استخباراتي پلاوي په کچه ښه مذاکرات نهشي کولای.
مولانا فضل الرحمان په یوې خبري غونډه کې د یوه خبریال د هغې پوښتنې په ځواب کې چې په ترکیه کې له طالبانو سره په مذاکراتو کې د پاکستان د استخباراتي پلاوي پر ځای باید د سیاستوالو یو پلاوی وای، وویل: «موږ د اصولو له مخې نه بلکې د ځواک پر اساس پرمخ ځو. هغوی ته معلومه ده چې ځواک زموږ لاس کې دی او موږ ته هم معلومه ده چې ځواک زموږ لاس کې دی.»
هغه زیاته کړې چې سیاستوال ښایي له هغه ځواک سره مذاکرات ونه شي کولای څنګه چې استخباراتي پلاوی یې کوي. د هغه په وینا دوی پوهیږي چې دا کار له دوی پرته بل څوک نه شي کولی.
فضل الرحمان دا هم وویل، دوی هم دا منلې چې دا کار یوازې استخباراتي پلاوی ترسره کولی شي «موږ یې نشو ترسره کولای.»
هغه په خپلو خبرو کې پاکستانی پوځ د حکومت ساتونکی یاد کړ او وې ویل، چې پوځ حکومت نه دی.
د مولانا فضلالرحمان دا څرګندونې په داسې حال کې دي چې په ترکیه کې د طالب او د پاکستان د استخباراتي پلاوو تر منځ خبرې روانې دي.
هغه د افغان کډوالو د جبري او ظالمانه اېستلو په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، چې د افغان کډوالو بېرحمانه اېستل انساني چلند نه دی او هغه یې له پیل راهیسې مخالف دی. هغه زیاته کړې چې مخکې یې هم ویلي و، چې په عقل او تدبیر سره باید چلند وشي او په ډاګه یې کړه: «دا خلک افغانان دي، خو په پاکستان کې یې پناه اخیستې. دا د دواړو هېوادونو ګډه مساله ده، نو دواړه خواوې دې سره کیني او د وتلو لپاره یو منظم او انساني پلان جوړ کړي.»
د هغه په وینا، دا انساني چلند نه دی چې سهار وختي یا د شپې ناوخته افغان کډوال له خوبه راویښ کړه او پولې ته یې واستوه.
مولانا زیاته کړه: «موږ وړاندې هم ویلي و چې خلک په کټګوریو ووېشئ، هغه کسان چې قانوني کارونه کوي، په بانکونو کې پیسې لري او پاکستان ته اقتصادي ګټه رسوي. که دوی له هېواده وځي، نو بانکونه به له مالي ستونزو سره مخ شي. هغوی ته باید د تحفظ ضمانت ورکړل شي څو قانوني کار ته دوام ورکړي او پاکستان ته هم ګټه ورسوي. افغانان مهارتونه لري، نو ولې هغوی ته د کار او ویزو قانوني زمینه نه برابریږي؟»
هغه په ټینګار سره وویل، چې افغان کډوالو ته باید د کار، ویزو او هستوګنې مناسب شرایط برابر شي څو د دواړو هېوادونو په ګټه کار وکړي.
هغه همدارنګه په پاکستان کې د افغان زده کوونکو او زده کړیالانو د زده کړو پر دوام ټينګار وکړ.
دا په داسې حال کې ده، چې پاکستان په دې وروستیو کې د افغان کډوالو د نیونې بهیر پراخ کړی او هره ورځ زرګونه کورنۍ تر نیولو وروسته افغانستان ته استوي.
متحده عربي امارات د افغانستان شمال ته له زلزله ځپلو سره د مرستې لپاره هوايي لاره پرانیستې او نن یې د مرستو درېیمه الوتکه هم افغانستان ته ورسېده. د راپورونو له مخي، د امارات استول شوي دغه بشري مرستې شاوخوا ۹۰ ټٌنو ته رسیږي.
په دغو مرستو کې خوراکي توکي، خېمې، د استوګنې وسایل او روغتیایي مواد شامل دي، چې تمه کېږي له ۲۰۰ زره ډېرو زلزله ځپلو ته ورسول شي.
په ورته وخت کې د افغانستان د شمال په ځینو سیمو کې د بېړنیو اړتیاوو یوه برخه له ځايي بازارونو څخه هم برابرېږي.
د «ګلف نیوز» ویب پاڼې د طالبانو د چارواکو له قوله لیکلي، متحده عربي امارات له هغو لومړنیو هېوادونو څخه دی، چې د زلزلې له پېښېدو وروسته یې سمدستي د مرستو بهیر پیل کړ.
د اماراتو د ژغورنې ډلې مشر ویلي، چې دغه هېواد له دې وړاندې یې هم د افغانستان په بېلابېلو طبیعي پېښو لکه د هرات او کونړ زلزلو کې بیړني روغتونونه جوړ کړي او د خوړو او درملو مرستې یې کړې دي.
هغه زیاته کړه، چې د مرستو لېږد لا هم روان دی او د امارات د بشري مرستو ټول وزن اوس تر ۳۶۸۱ ټٌنو پورې رسېدلی دی.
د امارات دفاع وزارت ویلي، چې د مرستو عملیات به د هوايي او سمندري دهلیزونو له لارو دوام ومومي او هڅه کېږي چې مرستې هر څومره ژر ممکن وي زلزله ځپلو ته ورسول شي.
په سمنګان او بلخ ولایتونو کې د تېرې یکشنبې په نیمه شپه (د لړم ۱۱مه) د ۶ اعشاریه ۳ درجې ریکټر سره زلزله وشوه او له مالي زیانونو سربېره پکې لږ تر لږه ۲۷ کسان مړه او څه باندې ۷۰۰ نور ټپیان شوي دي.
د طالبانو دفاع وزارت وايي، د ۲۰۵ البدر قول اردو اړوند ارزګان ولایت کې د څلورمې پلې لواد تخنیک امريت پنځه دافع هوا دوه میله دستګاوې ترمیم او بیا فعال کړي دي. دغه دستګاوې په داسې حال کې فعال شوي چې طالبان لا هم د افغانستان د هوايي حریم د ساتنې جوګه نه دي.
د طالبانو دفاع وزارت د پنجشنبې په ورځ (د لړم ۱۵مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه دستګاوې د تیرې ادارې (جمهوري نظام) پر مهال تخریب شوې وې.
د یوه بل خبر لهمخې، د دفاع وزارت د ستردرستیز له توپچي ریاست څخه د ZU23 دوه میله دافع هوا دستګاه له څانګې څخه ۳۰ منسوبین فارغ شول.
دغه وزارت وايي، په همدې تړاو مراسمو کې اړوندو مسوولینو دغه تازه فارغ شوي منسوبین د اسلامي نظام مدافعین وبلل او د افغان خاورې ساتنه یې د هغوی اساسي دنده وبلله.
دغه دستګاوې په داسې حال کې فعال شوي، چې لا هم طالبان د دې جوګه نهدي چې د افغانستان په هوايي حریم کې د بهرنیو یرغلګرو الوتکو مخه ونیسي.
اسلاماباد کې د افغانستان پخوانی سفیر نجیبالله عليخېل ترکیه کې د طالبانو او پاکستان تر منځ د روانو مذاکراتو په اړه ویلي، چې د دواړو ترمنځ کړکېچونه او اختلافونه زیات شوي دي. په استانبول کې د طالبانو او پاکستاني پلاوي تر منځ د خبرو درېیم پړاو د پنجشنبې په ورځ پیل او لا هم روان دی
نوموړي د پنجشنبې په ورځ (د لړم ۱۵مه) په خپله اېکس پاڼه ویلي، له هغه مهاله چې په افغانستان کې جمهوري نظام نسکور او طالبان بیاځلي واک ته رسېدلي، د دواړو لورو تر منځ اختلافات په تدریجي ډول زیات شوي دي. هغه زیاته کړې، چې پاکستان د لومړي ځل په څېر د طالبانو حکومت په رسمیت ونهپېژانده، بلکې پرې فشارونه یې لا پسې زیات کړل.
د هغه په وینا له پاکستان څخه د افغان کډوالو جبري اېستنه، په سوداګرۍ او ترانزیټي لارو کې خنډونه او په نړۍوالو غونډو کې د طالبانو پر ضد دریځ نیونه د دغه کړکېچ څرګندې نښې دي.
عليخېل زیاته کړې، چې په دې وروستیو کې پر کابل هوايي برید، د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې نښتې او لفظي شخړې ښيي، چې د طالبانو او پاکستان تر منځ اړیکې د «بحران» حالت ته نږدې شوي دي.
نوموړي د دوحې مذاکراتو په اړه ویلي، بنسټیزه موضوع د پاکستان لهخوا د تحریک طالبان پاکستان موضوع ده او اسلاماباد له طالبانو غوښتي، چې د دغې ډلې د مهار او په پاکستان کې دننه د هر ډول بریدونو د مخنیوي ضمانت ورکړي، خو طالبانو بیا ټینګار کړی چې د پاکستان پوځ باید د افغانستان پر خاوره بریدونه تکرار نه کړي او د ټيټيپي موضوع د پاکستان کورنۍ ستونزه ده.
عليخېل ویلي، د دوحې خبرو کې یوازې پر اوربند او د خبرو پر دوام موافقه شوې، چې دا د ژورو اختلافونو څرګندونه کوي. هغه دا هم ویلي، د ترکیې د مذاکراتو بڼه له معمول څخه توپیر لري، ځکه خبرې دا ځل د ډېپلوماټیکو ټیمونو پر ځای د استخباراتي ټیمونو تر منځ روانې دي.
هغه زیاته کړې، دا ډول مذاکرات ښيي چې پاکستان هڅه کوي موضوع ته امنیتي بڼه ورکړي او وښيي چې د افغانستان له خاورې د دوی هېواد ته ګواښونه متوجه دي.
د عليخیل په وینا، د خبرو فضا به حتماً تُنده وي، ځکه نظامیان او استخباراتي کسان ډېری وخت په «سخت» او «غیر ډېپلوماټیک» لحن خبرې کوي.
هغه ټینګار کړی، ښايي د ترکیې د خبرو موخه د اوږدمهاله جوړجاړي پر ځای، یوازې د وضعیت لنډ مهالی کنټرول وي. د نجیبالله عليخېل په باور، د دواړو هېوادونو تر منځ د باور فضا زیانمنه شوې، غوښتنې غیر عملي دي او که څه هم ښايي ځینې تفاهمات د کاغذ پر مخ لاسلیک شي، خو عملي کېدل یې لاهم له پوښتنو سره مخ دي.
نجیب الله عليخېل په داسې حال کې دغه څرګندونې کوي چې د پنجشنبې په ورځ په ترکیه کې د طالبانو او پاکستاني پلاوو ترمنځ د خبرو درېیم پړاو پیل شو او ورسره هم مهاله په سپین بولدک کې د دواړو لورو تر منځ جګړه هم شوې ده.
په دوحه کې د ملګرو ملتونو د ټولنیز پرمختګ په غونډه کې د بشري حقونو او ښځو دوو فعالانو فریده راقيصوفيزاده او یاسمین نبيزاده ګډون کړی دی. دوی ټينګار کړی، چې د افغانستان د بشري حقونو وضعیت بېړنۍ پاملرنې ته اړتیا لري او ټولو کړکېچونو ته دې باید د حل عملي لارې وموندل شي.
د افغانستان د مدني ټولنو او بشري حقونو بنسټ د پنجشنبې په ورځ (د لړم ۱۵مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې په دې غونډه کې د افغانستان رسمي څوکۍ لا هم خالي ده، ځکه طالبان نړۍوال مشروعیت نلري او بلنه هم نهده ورکړل شوې.
د خبرپاڼې لهمخي، د افغان ښځو او فعالانو تشه دوی ډکه کړې او ورسره به د افغانستان د خلکو د بشري حقونو غږ تر نړۍوالو ورسوي.
په دې غونډه کې فریده راقيصوفيزاده او یاسمین نبيزاده ویلي: «نړۍواله ټولنه باید د افغانستان د بشري حقونو وضعیت ته بېړنۍ پاملرنه وکړي. ښځې، ماشومان او زیانمنې کورنۍ ملاتړ ته اړتیا لري.»
دغه بنسټ په خپره شوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د بشري حقونو بنسټونه او د دوی استازي هڅې کوي په هېواد کې د دوامداره کړکېچ او فشارونو د حل لپاره نړۍوال وهڅوي او ملاتړ یې راجلب کړي.
د افغانستان د مدني ټولنو او بشري حقونو بنسټ له بېلابېلو هېوادونو او نړۍوالو بنسټونو غوښتي: «دغه غونډه یوه ښه موقع ده، چې نړۍوال بنسټونه او هېوادونه د افغانستان د بشري حقونو له مدافعینو سره اړیکې ټینګې کړي او خپله ژمنه بیا تازه کړي چې د افغانستان د خلکو د ژوند د ښه والي او د بشري حقونو د ملاتړ لپاره هڅې کوي.»
دغه غونډه له درېیو لسیزو وروسته دویم ځل دی چې جوړېږي. دغه غونډه د نومبر میاشتې په ۴مه پيل شوې او لا هم روانه ده.
په دې غونډه کې د یو شمېر هېوادونو ولسمشران، وزیران، ډيپلوماټان، خبریالان، د بشري حقونو مدافعین او د ښځو فعالانې ګډون کوي او نړۍوالو ننګونو او د ګډو همکاریو د لارو چارو په اړه بحث کوي.
دغه غونډه په داسې حال کې ده، چې د بشري حقونو اړوندو ډېریو نړۍوالو بنسټونو په افغانستان کې د بشري حقونو د وضعیت په تړاو په وار- وار اندېښنې ښودلې دي.