د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د فدرالي حکومت د بیا پرانیستلو طرحه د دغه هېواد د سنا او استازو جرګې لهخوا تر تصویبېدو وروسته لاسلیک کړه. هغه زیاته کړه، د حکومت د بندېدو له امله د اوښتو زیانونو او اغېز کچه به په بشپړه توګه وارزول شي.
نوموړي هیله څرګنده کړه، چې فدرالي حکومت به بیا هیڅکله بند نهشي.
د پاکستان پوځ یو متقاعد جنرال انعامالحق په یوه تازه تحلیلي لیکنه کې چې «د افغانستان پوځي جغرافیه، د واک مرکزونه او زموږ سیاست» نومېږي، لیکلي چې افغان طالبانو د اسلاماباد د پخوانۍ دوستۍ او ملاتړ سره، سره اوس له پاکستان سره د دښمنۍ لاره نیولې ده.
جنرال انعامالحق په خپل تحلیل کې ویلي، طالبانو نه یوازې د اسلامي ورورولۍ او ښه ګاونډیتوب اصول نهدي مراعت کړي؛ بلکې د پاکستاني طالبانو تحریک (TTP) غړو ته یې پناه ورکړې او د پاکستان ملي امنیت یې له ګواښ سره مخ کړی دی.
هغه زیاته کړې، په اسلاماباد کې وروستی ځانمرګی برید او د وزیرستان په سویلي سیمه کې د پېښور د پوځي ښوونځي د ناورین د تکرار هڅه ده چې د «ټيټيپي» اړونده ډلو لهخوا طرحه شوې وه. د هغه په وینا، د طالبانو پر وړاندې د اسلاماباد اوږد زغم هېڅ پایله نهده ورکړې او اوس په سیاسي او ډېپلوماتیکو کړیو کې د نوو انتخابونو په اړه خبرې روانې دي.
انعامالحق د مقالې په یوې برخه کې د طالبانو دننه د پوځي جغرافیې او قومي درزونو یادونه کړې او ویلي یې دي، چې د هندوکش غرونه افغانستان په دوو برخو وېشي: «سوېل چې زیاتره پښتانه پهکې مېشت دي او شمال چې نور قومونه پهکې اوسېږي. د هغه په باور؛ دغه تاریخي درزونه د افغانستان د اوږدمهاله بېثباتۍ یو اساسي لامل دی».
هغه لیکلي، د اوسني افغانستان د قدرت څلور اصلي مرکزونه کندهار، لويه پکتیا، شمال او هرات دي او پاکستان تر دې مخکې هڅه کړې وه چې د پښتنو سیمو په تمرکز سره د ثبات ساتنه وکړي. خو نوموړي خبرداری ورکړی، چې قومي اختلافات، د اقتصادي فرصتونو نشتوالی او د خلکو نارضایتي کولای شي د نوي تاوتریخوالي او نا کراریو لامل شي.
جنرال انعامالحق د طالبانو هغه روایت ناسم بللی، چې ګواکې دوی د شوروي او امریکا پر وړاندې په خپله بریالي شوي دي. د هغه په وینا؛ طالبان بې د پاکستان له پوځي او سیاسي مرستو به هېڅکله نه وای توانېدلي له دغو دوو زبرځواکونو سره مقابله وکړي.
هغه لیکلي، د افغانستان په تړاو د پاکستان سیاست په جدي توګه بیا کتنې ته اړتیا لري. د نوموړي په باور؛ اسلاماباد باید د افغانستان د راتلونکي لپاره د سوېلي پښتنو او شمالي قومونو له ګډ ترکیب څخه د یو ټولګډونه او پراخې حکومتدارۍ ملاتړ وکړي، خو له بلې خوا باید د فشار وسایل هم له لاسه ورنه کړي.
هغه ټینګار کړی، د افغانستان دوامداره سوله یوازې هغه وخت شونې ده چې دغه هېواد له خپلو ګاونډیانو، په ځانګړي ډول له پاکستان سره، متوازنه او دوستانه اړیکه ولري.
انعامالحق په پای کې لیکلي: «ارام افغانستان د سیمې د سولې لپاره ګټور دی او د افغانستان ثبات د پاکستان د ثبات معنا لري».
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ویاند وايي، د ایران د توغندیو او بېپیلوټه الوتکو د تدارکاتي شبکو پر ضد د امریکا نوي بندیزونه د ملګرو ملتونو د بندیزونو د پلي کولو په ملاتړ لګول شوي دي.
ټامي پیګوټ زیاته کړې، دا اقدام ځکه شوی چې تهران په څرګنده توګه خپلو اټومي ژمنو ته وفادار نه دی پاتې شوی.
د امریکا د خزانې وزارت د بهرنیو شتمنیو د کنټرول دفتر د وروستیو بندیزونو له مخې، پر ۳۲ کسانو او ادارو بندیزونه لګولي، چې په ایران، متحده عربي اماراتو، ترکیه، چین، هانګ کانګ، هند، جرمني او اوکراین کې مېشت دي.
دغه کسان او ادارې د هغو تدارکاتي شبکو برخه بلل شوي، چې د ایران د بالسټیک توغندیو او بې پیلوټه الوتکو په تولید کې ښکېل دي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له ټولو هغو هېوادونو څخه چې د ملګرو ملتونو غړیتوب لري، غوښتنه کړې چې د خپلو نړۍوالو ژمنو پر بنسټ د ایران پر وړاندې د ملګرو ملتونو بندیزونه چې د تهران د اټومي پروګرام د مخنیوي په هدف بېرته فعال شوي، عملي کړي.
دغه وزارت ټینګار کړی، چې امریکا به په درېیمو هېوادونو کې پر ادارو د بندیز په ګډون د ټولو ممکنو لارو څخه کار واخلي، ترڅو د ایران هغه هڅې وپېژني او مخه یې ونیسي چې د خپلو توغندیو او بې پیلوټه پروګرامونو لپاره تجهیزات برابروي.
بلخوا بیا د «ماشه میکانېزم» له فعالېدو او د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د بندیزونو له بېرته عملي کېدو څه باندې یوه نیمه میاشت وروسته جرمني، برېتانیا او فرانسې یو ځل بیا ټینګار کړی، چې د ایران د اټومي پروګرام په اړه باید شفافیت تضمین شي.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت مرستیال کاظم غریب ابادي په تهران کې د طالبانو له سفیر سره د لیدنې پر مهال له سلما بند څخه مشهد ته د اوبو د خوشې کولو غوښتنه کړې ده. هغه همدارنګه د هلمند د سیند د اوبو د حق په اړه هم خبرې کړي.
غریب ابادي د چهارشنبې په ورځ (د لړم ۲۱مه) پر اېکس پاڼې لیکلي، چې د طالبانو له سفیر سره یې په لیدنه کې د کابل د وروستي سفر پر مهال د شویو هوکړو د تعقیب او د هلمند د اوبو د حق په اړه بحث کړی دی.
هغه زیاته کړې: «په دې لیدنه کې مې په ځانګړې توګه ټینګار وکړ، چې د سلما بند اوبه باید خوشې شي، تر څو د مشهد ښار د څښاک د اوبو یوه برخه چې د ډېرو افغان کډوالو کوربه هم دی د دوستي بند له لارې تامېن شي.»
سلما بند د هرات په ولایت کې د افغانستان د پخواني حکومت پر مهال د هند په مالي ملاتړ د شاوخوا ۳۰۰ میلیونه ډالرو په ارزښت جوړ شوی و.
په تهران کې د طالبانو سفارت هم ویلي، چې دواړو خواوو د افغان بندیانو د وضعیت، د کونسلګریزو همکاریو د اسانه کولو او په ایران کې د مېشتو افغان کډوالو د ستونزو د حل په اړه بحث او نظرونه تبادله کړي دي.
ایران دا مهال له یوې بې سارې وچکالۍ سره مخ دی. د ایران چارواکي وخت ناوخت د هلمند د سیند د اوبو په اړه له طالبانو سره خبرې کوي. ایراني چارواکي وايي، طالبان د اوبو حق په برخه کې په خپلو ژمنو عمل نه دی کړی؛ خو طالبان وایي، چې افغانستان د سختې وچکالۍ له امله د اوبو له کمي سره مخ دی.
ملګرو ملتونو د چهارشنبې په ورځ ویلي، چې په غزه کې د دوو کلنو جګړو له امله په هرو پنځو ماشومانو کې یو یې له واکسین څخه بېبرخې شوی. دوی زیاتوي، له واکسین څخه د ماشومانو پاتې کېدل هغوی له وژونکو ناروغیو سره مخ کړي.
ملګرو ملتونو د چهارشنبې په ورځ (د لړم ۲۱مه) پر اېکس پاڼې لیکلي، چې تر خپلې مشرۍ لاندې یې یو نوی کمپاین پيل کړی.
دوی زیاته کړې، چې دا کمپاین به «د ماشومانو ژوند ژغورونکي واکسینونو، د تغذیې ملاتړ او د اساسي روغتیايي پاملرنې په برابرولو کې مرسته وکړي.»
هغوی هیله ښودلې، چې په دې هڅو هیله لري چې «ماشومان روغ او سالم لوی شي.»
د راپورونو له مخې، په غزه کې د همدې دوه کلنې جګړې له امله ملکي روغتیايي سیسټمونه زیانمن شوي، چې له امله یې ښځې او ماشومان زیانمن شوي.
په اسلاماباد کې د تېرې ورځې له ځانمرګي برید یوه ورځ وروسته، د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د دې هېواد په پارلمان کې هند او افغان طالبان د پاکستان په ترهګریز برید کې پر لاس لرلو تورن کړل.
هغه هند ته د طالبانو د بهرنیو چارو د وزیر سفر له دغه هېواد سره د طالبانو د همکارۍ نښه وبلله او ویې ویل، چې ډیلي ته د امیرخان متقي سفر پاکستان ته یو څرګند پیغام ورکوي.
نوموړي دغه څرګندونې وروسته تر هغه وکړې، چې د سې شنبې په ورځ (د لړم ۲۱مه) یوه ځانمرګي بریدګر په اسلاماباد کې د محکمې مخې ته ځان ته چاودنه ورکړه، چې له امله یې شاوخوا ۴۰ کسانو ته مرګژوبله واوښته. د پاکستان د کورنیو چارو وزیر وویل، چې بریدګر غوښتل محکمې ته ننوځي، خو بریالی نه شو او د پولیسو موټر ته څېرمه یې ځان ته چاودنه ورکړه.
له دې سره، وسلهوالو د سې شنبې په ورځ په سوېلي وزیرستان کې د واڼې پوځي کالج پر وړاندې برید وکړ، چې له ساتونکو سره له څو ساعتونو نښتې وروسته په برید کې درې کسان ووژل شول.
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي وویل، چې بریدګر په افغانستان کې له خپلو تنظیموونکو سره په اړیکه کې وو. نن د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف هم اعلان وکړ، چې د بریدګرو په منځ کې افغانان هم شامل دي.
هغه دا برید په ۲۰۱۴ کال کې د پاکستان د پوځ له خوا اداره کېدونکي ښوونځي کې د قتل عام سره پرتله کړ او ټینګار یې وکړ: «د افغانستان د پلونو نښې هم لیدل کېږي. »
هند په یوې رسمي اعلامیه کې په دې بریدونو کې لاس لرل رد کړل. طالبانو هم په پوځي اکاډمۍ او د اسلام اباد په محکمې برید وغانده. طالبانو په وار وار ویلي، چې د پاکستاني طالبانو د تحریک ډلې او بلوڅ وسله والو بریدونه د پاکستان داخلي ستونزه ده او د دغه هېواد حکومت دې دغه پړه پر طالبانو نه اچوي.
د هند له خوا د تورونو د ردولو په اړه د پاکستان لومړي وزیر وویل: «موږ په بلوچستان کې د جعفر اېکسپرېس د اورګاډي تښتولو شواهد نړۍ ته وړاندې کړل. «ټيټيپي» او بلوڅ بېلتون غوښتونکو د افغانستان له خاورې فعالیت کاوه او هلته د ترهګرو او په هند کې د هغوی له ملاتړو سره په اړیکه کې وو. موږ خپل شواهد نړۍ ته وړاندې کړل او هېچا یې رد یا ننګونه ونه کړه.»
هغه زیاته کړه: «دا ګومان کول چې د پاکستان ترهګر دوښمنان په دې بریدونو کې ښکېل نه دي، په دې معنا ده چې شپه، ورځ وګڼو.»
د پاکستان لومړي وزیر وسله والو ته خبرداری ورکړ: «موږ ستاسو د کړنو څخه په بشپړه توګه خبر یو، موږ دمخه مناسب ځواب ورکړی، بیا به هم دا کار وکړو.»
شریف په ترکیه کې له طالبانو سره خبرو اترو ته په اشارې سره وویل، چې پاکستان یوازې یوه غوښتنه لري: هغه دا چې طالبان دې ترهګرې ډلې چې د افغانستان له خاورې څخه په پاکستان برید کوي، کنټرول کړي.
هغه ټینګار وکړ: «موږ سوله غواړو او افغانستان یو مساوي شریک ګڼو؛ هغه څه چې د پاکستان لپاره ښه دي، د افغانستان لپاره هم ښه دي، خو غلطې ژمنې او د ترهګرو په مخنیوي کې پاتې راتلل د منلو وړ نه دي.»
شهباز شریف دا هم وویل: «هند ته د افغانستان د بهرنیو چارو وزیر سفر او ورپسې سفرونه موږ ته روښانه پیغامونه راکوي. موږ به ترهګرو ته اجازه ورنکړو چې د پاکستان د پرمختګ او سوکالۍ مخه ونیسي.»
هغه پر طالبانو غږ وکړ، چې له پاکستان سره د سولې په ټینګښت کې همکاري وکړي.