د طالبانو اطلاعاتو او کلتور وزارت د فرهنګ او هنر معینیت اړوند د عامه کتابتونونو ریی رفیع الله صمیم په کابل کې د اندونیزیا سفارت شارژدافیر ډاکټر نندا ایوالیست، سره په کتنه کې د افغانستان او د یاد هېواد ترمنځ د دوامدارو علمي او کلتوري همکاریو غوښتنه کړې.
د اطلاعاتو او کلتور وزارت د خبرپاڼې له مخې، په دې لیدنه کې دواړو لورو د افغانستان عامه کتابتونونو د فعالیتونو د ملاتړ او د کلتوري پروګرامونو د پراختیا پر مهمو موضوعاتو خبرې وکړې.
په خبرپاڼه کې راغلي، د عامه کتابتونونو رییس رفیع الله صمیم په خبرو کې د اندونیزیا د ملاتړ مننه وکړه او وویل:«موږ د لا زیاتو او دوامدارو همکاریو د پراختیا غوښتونکي یو، څو زموږ کتابتونونه د علمي او فرهنګي پروګرامونو په برخه کې پیاوړي شي».
د خبرپاڼې له مخې، د اندونیزیا سفارت شارژدافیر، ډاکټر نندا ایوالیست هم په دې لیدنه کې ډاډ ورکړ چې هېواد یې به د څېړنیزو او کلتوري پروګرامونو د ترسره کولو او د عامه کتابتونونو د تجهیز په برخه کې پوره همکاري وکړي.
نوموړي ویلي: «موږ ژمنه کوو چې له افغانستان سره د علمي او کلتوري همکارۍ په برخه کې ملاتړ وکړو او د دغه ریاست د پرمختګ لپاره عملي ګامونه پورته کړو».
په خبرپاڼه کې همدا راز راغلي چې د دواړو هېوادونو استازو د علمي او کلتوري تجربو پر شریکولو او د کلتوري اړیکو پر پیاوړتیا ټینګار وکړ او د اندونیزیا له لوري د افغانستان عامه کتابتونونو ریاست ته یو پايه اسکنر ډالۍ شو.
د افغانانو د کډوالۍ ملاړ سازمان افغان اېواک مشر شان ونډيور ویلي چې د یوې تاوتریخجنې له امله د افغانانو پر وړاندې د امریکا ځانګړو ویزو ځنډول د ټولې ټولنې پر وړاندې د سزا پلمه او همدا راز د افغان متحدینو او امریکایي سرتېرو پر وړاندې جدي بېعدالتي ده.
ونډيور د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو لهخوا د افغانانو لپاره د ځانګړو ویزو ځنډولو اعلان ته په غبرګون کې پر اېکس لیکلي، داسې ښکاري چې د افغان ځانګړې کډوالۍ ویزې (SIV) پروګرام د قانون او محکمهیي امرونو سرغړونې په توګه ځنډول کېږي.
نوموړی زیاتوي: «روبیو هڅه کوي چې د افغان ځانګړي کډوالۍ ویزې پروګرام وتړي، چې دا مستقیم د فدرالي قانون او موجوده محکمهیي امرونو خلاف اقدام دی، داسې ښکاري چې هغه د ولسمشر ټرمپ او سټیفن میلر په لارښوونه عمل کوي او دا نتیجه هغه هدف دی چې څو میاشتې پرې کار شوی دی».
ونډيور ویلي چې د یوه تاوتریخوالي عامل د ټولې ټولنې د سزا د پلمې په توګه کارول کېږي، پداسې حال کې چې دا یوه اوږدمهاله پلان شوې سیاسي پرېکړه ده.
نوموړی زیاتوي: «دوی خپلې استخباراتي ناکامۍ د یوې پلمې په توګه کاروي ترڅو ټولې ټولنې او هغو سرتېرو ته سزا ورکړي چې له هغوی سره یې خدمت کړی».
شان ونډيور د اېکس په دغه پوسټ کې د افغان متحدینو د کړاوونو او قربانیو یادونه وکړې:«زموږ زړونه د هغو افغانانو لپاره مات دي، چې د زیاتې رواني فشار، تاوان او قربانۍ سره مخ شوي دي، هغوی باید د قدرت لرونکو چارواکو د سیاسي ګټو له کبله وېرې سره ژوند ونه کړي».
نوموړي ټینګار کړی:«دا یوازې د سیاست موضوع نه ده؛ دا زموږ د جګړې متحدینو پر وړاندې قصدي عمل او د امریکا د ژمنې سرغړونه ده، کانګرس باید سمدستي خپله قانوني واکمني وکاروي ترڅو د SIV پروګرام خوندي وساتل شي، او حقوقپوهان باید د اقدام لپاره چمتو وي».
هغه ویلي سرتیري، ملاتړي او سازمانونه به ددغه پرېکړې پر وړاندې ودریږي او افغان ایواک به د خپلو متحدینو ملاتړ ته دوام ورکړي.د افغان اېواک د مشر په وینا، د افغان متحدینو سره ودرېدل زموږ قانوني او اخلاقي مسولیتونه څرګندوي.
د امریکا پولیسو ویلي چې د جمعې په ورځ د کلفرونیا ایالت د سنخوزه ښار په یوه سوداګریز مرکز کې ډزې شوې دي. د ورکړل شویو معلوماتو له مخې، په دې پېښه کې دوه کسان ټپیان شوي دي. اسویشیټېډ اژانس یو راپور کې لیکلي چې دواړه ټپیان د مرمیو د لګېدو له امله روغتون ته لېږدول شوي دي.
تر اوسه د بریدګر هویت نه دی په ډاګه شوی. د سنخوزه ښار پولیسو زیاته کړې چې یاد سوداګریز مرکز یې تخلیه کړی، څو د عامه خوندیتوب پر وړاندې ټول ګواښونه لهمنځه یوسي. د سنخوزه د ښاروال مېټ ماهان په وینا: «زما دعاوې له قربانیانو سره دي او زه ډاډه یم چې زموږ پولیس به له هېڅ هغه هڅې ډډه ونه کړي، څو مسوول کس پیدا او قانون ته وسپاري».
نوموړي زیاته کړې چې اوسمهال هېڅ خطر موجود نه دی، خو خلک باید له سیمې لرې پاتې شي.
د مخېکني جمهوري نظام پر مهال د ارګ ماڼۍ د دفتر پخواني رییس عبدالکریم خُرم ادعا کړې چې د امریکا د حکومت او د کابل د واکمنو چارواکو ترمنځ د تېرو خبرو اترو یوه مهمه موضوع «له امریکا څخه د ځينو افغان کډوالو بېرته ستنول» دي. هغه شنبه د (لیندۍ ۸مه) پر خپله اېکس پاڼه دا څرګندونې کړي.
خُرم په خپل لیک کې ویلي چې د امریکا د ملي ګارډ پر عسکرو تر برید وروسته د امریکايي چارواکو چټک غبرګون دا ښيي چې «سپینه ماڼۍ د ورته فرصت په تمه وه». د ده په وینا، امکان شته چې واشنګټن له دې پېښې څخه د یوې وسیلې په توګه استفاده وکړي څو هغه افغانان بېرته واستوي چې «د امریکا د استخباراتو سازمان (CIA) د ځانګړو پروګرامونو له مخې روزل شوي او وروسته امریکا ته لېږدول شوي وو».
نوموړي زیاته کړې چې په دغه برید کې تورن کس هم د همدغو قطعاتو غړی و.
خُرم خبرداری ورکړی چې ښايي د دغې ډلې ترڅنګ «نور افغان کډوال هم د بېلابېلو هېوادونو څخه په قصدي توګه اخراج شي» څو اصلي هدف پټ پاتې شي. هغه پوښتنه کړې: «که دا کار وشي، د واشنګټن موخه به څه وي؟» او ټینګار یې کړی چې د سیمې حالات «ورځ تر بلې پېچلي کېږي».
دې پخواني افغان چارواکي په پای کې لیکلي چې «هر ډول ترهګریز عمل، له هر لوري چې وي، د غندنې وړ دی».
د پاکستان بهرنيو چارو وزارت ویلي چې د تاجکستان په ختلان ولایت کې د چینایي کارګرو پر کان وروستی برید له افغان خاورې څخه سرچینهاخیستونکې ترهګرۍ ښکاره نښه ده. وایي، دا پېښه د اسلاماباد دریځ تاییدوي چې افغان خاوره باید د ګاونډيو يا نورو هېوادونو پر ضد د ترهګرۍ لپاره ونه کارول شي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د جمعې په ورځ د (لیندۍ ۷مه) په اونیزه خبري ناسته کې وویل چې له طالبانو سره شوی اوربند نه دی ټينګ او له سيمهييزو هېوادونو یې وغوښتل چې د افغانستان له خاورې سرچينهاخیستونکو د ترهګرۍ له ګواښ سره په ګډه مقابله قوي کړي.
د یاد هېواد بهرنيو چارو وزارت وياند طاهر اندرابي وويل:«اوربند ځکه نه ساتل کېږي چې د اوربند موخه دا وه چې د تحريک طالبان پاکستان او افغان اتباع د افغان خاورې له کارولو څخه د پاکستان پر خاوره بريدونه ودرول شي».
دغه اوربند د اکټوبر په اوږدو کې د ډيورنډ په کرښه له نښتو وروسته د قطر او ترکيې په منځګړيتوب د اکټوبر له ۱۸مې تر ۱۹مې په دوحه کې نهايي شو او وروسته په استانبول کې په تعقيبي مذاکراتو کې بیا تایید شو.
خو نږدې شپږ اونۍ وروسته چارواکي وايي چې وضعيت خراب شوی او پاکستان د افغانستان له خاورې سره تړلي شاوخوا ۲۰ ترهګريز بريدونه ثبت کړي دي، چې پهکې اسلاماباد، پېښور او د طالبانو د دریو نفوذي هڅو کنټرول شامل دي.
ویاند ټینګار وکړ چې د اسلاماباد او کابل ترمنځ تفاهمي اوربند د «دوو جګړییزو دولتونو ترمنځ د جګړې دودیز اوربند» په معنا نه و.
هغه وويل:«د پاکستان ـ افغانستان اوربند دا معنا لري چې د افغانپراخ نیابتي جنګیالیو له لوري په پاکستان کې ترهګريز بريدونه نه ترسره کېږي، خو له دې اوربند وروسته لوی بریدونه شوي دي».
نوموړی زیاته کړه:«که افغان اتباع په پرلهپسې ډول، لکه په اسلاماباد او نورو ځایونو کې، بريدونه کوي نو بيا د اوربند د راتلونکي په اړه هيلهمنده پاتې کېدل ډېر ګران دي».
هغه وویل چې د پاکستان امنيتي ځواکونه د هر ډول ګواښ پر وړاندې بشپړ تیار دي. د نوموړي په خبره: «زموږ پوځونه په بشپړ ډول چمتو دي، زموږ پوځي چمتووالی قوي دی او هغه امنیتي ننګونې چې ورسره مخ يو په هماغه سنجيدګۍ سره به پرمخ وړل کېږي چې ورته اړتیا ده».
دا څرګندونې داسې مهال شوي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ ترینګلتیا لوړه شوې ده.
امنیتي سرچینې وايي پوځ د ډيورنډ کرښې ته نږدې مهمو سيمو ته نور پوځی تجهيزات لېږدولي او د پولې پر ټولو لارو څارنه سخت شوې ده.
د ویاند په وینا، سیمهییز هېوادونه باید په ګډه د ترهګرۍ پر ضد همغږي زیاته کړي:«ګډه همغږي باید نوره هم پیاوړې شي، ځکه دا ګواښ وده کوي او ملي او فراملي بڼو ته رسېدلی دی».
په تاجکستان کې د چیني کارګرو پر کان کیندونکو برید
د دې څرګندونو یوه مهمه اشاره د هغې برید په اړه وه چې یوه ورځ مخکې د افغانستان له خاورې په ډرون او سپکو وسلو ترسره شو او د تاجکستان په خطلان ولایت کې یې د تاجک ـ چین ګډ د سرو زرو کان کې درې چیني کارګران ووژل.
دا سږکال په تاجکستان کې په چیني اتباعو دوهم وژونکی برید دی.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت په یوه اعلامیه کې ویلي:«دغه برید کې د وسلوالو ډرونونو کارول د افغانستان له خاورې د سرچینهاخیستونکي ګواښ سنجیدګي او د بریدګرو بېپروایي ښيي».
اعلامیه زیاتوي:«پاکستان چې له افغان خاورې په بیا بیا د ترهګرۍ بریدونه تجربه کړي، د چیني ملګرو او تاجک شریکانو درد او غم په بشپړه توګه درک کوي.»
په اعلامیه کې له دې پېښې د اسلاماباد د موقف تایید یاد شوی:«پاکستان تل ټینګار کړی چې افغان خاوره باید د ګاونډیو هېوادونو یا بل هر هېواد پر ضد د ترهګرۍ لپاره ونه کارول شي، د افغان خاورې پرلپسې کارول د ترهګرو له لوري او د هغوی دوامداره شتون د افغان طالبانو د رژیم تر سیوري لاندې د سیمې او نړیوالې ټولنې لپاره د جدي اندېښنې وړ دی».
ویاند وویل پاکستان غواړي له تاجکستان او چین سره امنیتي مکالمې، او د درېاړخیزو اړیکو له لارې، د ګډې مبارزې همکاري نوره هم غښتلې کړي.
ده زیاته کړه چې اسلاماباد په څو اړخیزو ډګرونو، په تېره د شانګهای سازمان د سیمهییزې ترهګرۍ ضد جوړښت د مشري له لارې، هم فعاله ونډه اخلي.
هغه وړاندې وویل:«پاکستان او امریکا په امنیت شورا کې هم دي او دا مسله د ترهګرۍ ضد په اړوندو کمیټو کې مطرح کېږي».
د غونډې پر مهال د طالبانو لهخوا د پاکستان په خاوره کې د داعش د حضور په اړه پوښتنې وشوې چې ویاند یې په کلکه رد کړه او دا یې «د حیرانتیا وړ ادعا» وبلله.
هغه وویل:«دا د افغان طالبانو د رژیم خیال او تصور دی، هغوی غواړي د ترهګرۍ دغه ستونزه چې په خپله خاوره کې یې ده، بهر ته صادره کړي او ټول مسوولیت په پاکستان واچوي. هر تندلاری عنصر چې په پاکستان کې وي د قانون مطابق ورسره چلند کېږي. د داعش د شتون ادعا په بشپړ ډول بېبنسټه ده».
واشنګټن کې د ملي ګارد پر دوو سرتېرو د ډزو تر پېښې وروسته، په دغه هېواد کې مېشت افغانان اندېښمن شوي او ویره لري چې د یو افغان بده کړنه به لسګونه زره هغه افغانان زیانمن کړي چې په امریکا کې مېشت دي او یا دغه هېواد ته تلونکي دي.
د تېرې چهار شنبې ورځ په دغه پېښه کې د یو افغان له لوري د ملي ګارډ په دوه عسکرو برید شوی چې یوه سرتېرې پهکې وژل شوې او بل سخت ټپي دی. له پېښې وروسته ډېری افغانان وېره لري چې د یو کس عمل به د ټولې ټولنې پر وړاندې «جمعي سزا» راوپاروي.
یو افغان اصله امریکایي «ده نشنل» ته ویلي:«دا ډول تاوتریخوالی په هېڅ ډول د منلو وړ نه دی، هر وخت چې داسې پېښه کېږي، زما لومړی فکر دا وي چې هیله ده برید کوونکی مسلمان نه وي دویم فکر مې دا وي چې هېله ده افغان نه وي. ځکه متأسفانه بیا د هماغه قوم، مذهب او نسل ټول خلک سزا ویني».
د امریکا کورني امنیت وزارت د شکمن بریدګر نوم رحمنالله لکڼوال یاد کړی؛ هغه کس چې له خپلې کورنۍ سره د واشنګټن ایالت کې اوسېدو او د افغانستان جګړې پر مهال یې له امریکایي ځواکونو سره د همکار په توګه کار کړی و.
بریدګر د پولیسو په متقابل برید کې ټپي او وروسته نیول شوی دی. فدرالي چارواکو د ترهګرۍ پلټنې پیل کړي او پر لکنوال د لومړۍ درجې قتل تور لګېدلی دی. افغان تبعه صدري چې د برید په سیمه کې ورځينۍ چارې ترسره کوي وایي دا پېښه ورته تر ډېره شخصي ښکاري.
نوموړی وایي: «خلک رښتیا هم وېرېدلي دي چې څه به پېښېږي، زرګونه کسان شته چې دلته نه دي، خو حق لري چې راشي، خو بیا د چهارشنبې د ورځې په څېر یوه پېښه د هغوی د راتګ ټول چانسونه له منځه وړي».
ده زیاته کړه چې بریدګر د ټولې ټولنې درد څو برابره زیات کړی دی:«ټوله پېښه دردونکې ده، خو زما لپاره چې یو افغان ـ امریکایي او یو مسلمان یم، دا درد څو چنده دی».
صدري امریکا ته خپل اوږد سفر یادوي په ډېره سختۍ امریکا ته د نړیوال محصل په توګه راغلي اوس احساس کوي چې افغانستان ورته د ژوند له پاره مناسب ندی.
ده وویل: «دې هېواد ما ته ډېر څه راکړي، کله چې کومه پېښه له افغانانو سره وتړي، ټکان یې زموږ ټولې ټولنې ته ورسېږي.»
له دغه پېښې وروسته ولسمشر ډونالډ ټرمپ د پنجشنبې په ورځ وویل چې د «درېیمې نړۍ هېوادونو» کډوالي به په دایمي توګه کنګل کړي.
سپینې ماڼۍ روښانه کړې چې دا پرېکړه به هغو هېوادونو باندې هم تطبیق شي چې سږکال یې نومونه د سفر په بندیز کې اعلان شوي وو. افغانستان په دې نوملړ کې شامل دی.
د د امریکا کورني امنیت وزارت وړاندې لا ویلي وو:«په افغانستان کې شرایط نور دموقتي بیا مېشتېدنېقانوني معیارونه نه پوره کوي». موقتي بیا مېشېدنې افغانانو ته د امریکا په خاوره کې د کار اجازه او له ایستنې څخه خونديتوب ورکاوه.
۴۳ کلن افغان کډوال عصمت ګلستاني چې په ارلینګټن، ویرجینیا کې اوسي او د کډوالو د بیا مېشتېدو په پروګرامونو کې مرسته کوي، وویل چې برید او د حکومت غبرګون په ټولې ټولنه کې خپګان او وېره زیاته کړې ده. نوموی وایي: «دې پېښه د وېرې لویه څپه رامنځته کړې».
ګلستاني په ۲۰۱۶ کال کې د ځانګړې کډوالۍ ویزې له لارې امریکا ته تللی، نوموړی وایي دا پېښه د غندنې وړ ده او د افغانانو ټولنې پورې تړاو نلري. دی زیاتوي: «دا هغه وخت دی چې باید خپل ارزښتونه وساتو، د یو بل قوي ملاتړ وکړو او دا تاوتریخوالی په کلکه وغندو».
نوموړی خبرداری ورکوي چې د ویزو پروسس درول او د ۲۰۲۱ وروسته راغلو افغانانو د دوسیو بیاکتنه د زرګونو کورنیو وېره لا زیاته کړې.
هغه وویل:«زموږ ټول ملګري او خپلوان د ویزو په تمه دي، زما خپله کورنۍ په کابل کېمور، پلار او وروڼههم د امریکا لپاره غوښتنلیکونه لري، خو له هغه وخته چې د ۲۰۲۵ کال په پيل کې د ټرمپ اداره راغلې، د هغوی دوسیې بندې پاتې دي، دا پېښه وضعیت لا خرابولای شي».
نوموړي د امریکا چارواکو ته وویل:«هیله لرم چارواکي داسې فیصلې ونه کړي چې د زرګونو افغانانو ژوند اغېزمن کړي، هغه افغانان چې امریکا یې خپل کور بللی او دلته په سوله او ثبات ژوند کول غواړي».