د طالبانو د امربالمعروف، نهې عن المنکر او شکایتونو اورېدو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرو دوو اونیو کې د لوګر ولایت په مرکز او ولسوالیو کې یې ۱۴ ښځې له کورني تاوتریخوالي ژغورلې دي.
د یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، دغه ښځې چې کلونه، کلونه د کورني تاوتریخوالي له امله له خپلو شرعي حقونو بېبرخې وې؛ د دوی د هڅو په پایله کې یې خپل حقونه ترلاسه کړي.
دا په داسې حال کې ده، چې واک ته د طالبانو تر رسېدو وروسته په افغانستان کې ښځې د یادې ډلې له سختو محدودیتونو او بندیزونو سره مخ دي. د طالبانو د سختو محدودیتونو له امله په افغانستان کې ښځې او نجونې ان خپلو لومړنیو حقونو ته لاسرسی نهلري.
د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت مرستیال مولوي صدراعظم عثماني د ازبکستان د کرنې او مالدارۍ وزارت له مرستیال جمشید عبدوذوکروف سره لیدلي او دواړو خواوو د غوښې د صادراتو، اصلاح شویو تخمونو او د بڼونو د جوړولو پر همکارۍ خبرې کړې دي.
د دغه وزارت لهخوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، مولوي صدراعظم عثماني د خپل ازبک سیال سره په کتنه کې ټینګار وکړ چې افغانستان او ازبکستان تاریخي اړیکې لري او باید اقتصادي همکارۍ لا پراخې او نږدې شي.
په خبرپاڼه کې راغلي، ښاغلي عثماني د خصوصي سکټور ظرفیتونه د غوښې د تولید او صادراتو په برخه کې وستایل او وړاندیز یې وکړ چې په افغانستان کې دې لوی او معیاري فارمونه جوړ شي؛ څو د غوښې د صادراتو بهیر په منظم ډول پرمخ لاړ شي.
خبرپاڼه د ښاغلي جمشید عبدوذوکروف په حوالې کاږي، چې په تېرو کلونو کې د دواړه هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ کچه له ۴۱۰ مېلیون ډالرو څخه ۶۱۰ مېلیون ډالرو ته لوړه شوې او ازبکستان غواړي په کرنې او مالدارۍ کې همکاري پراخه کړي.
په خبرپاڼه کې همداراز راغلي، چې د طالبانو کرنې وزارت د کورنیو او بهرنیو پانګهوالو هڅولو ته دوام ورکوي؛ څو په بېلابېلو کرنیزو برخو کې د پانګونې لپاره مناسبه زمینه برابره کړي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي رېچارډ بېنېت ویلي، چې په خوست ولایت کې په عام محضر کې د طالبانو لهخوا د اعدام پرېکړې عملي کول «بېرحمانه او د نړۍوالو قوانینو» خلاف کړنه ده. نوموړي د دغه اقدام د سملاسي مخنیوي غوښتنه کړې ده.
رېچارډ بېنېټ د سېشنبې په ورځ پر اېکس پاڼه کاږلي، چې د افغانستان په خوست ولایت کې په عام محضر کې د اعدام د ترسره کېدو خبرونه ترلاسه شوي دي. بېنېټ ویلي:« په عام محضر کې اعدامونه بېرحمانه، ظالمانه او غیرعادي سزاوې دي او د نړۍوالو قوانینو سره په ټکر کې دي.»
هغه ویلي، دغه ډول سزاوې باید سملاسي ودرول شي. نوموړي لیکلي: «په عام محضر کې اعدامونه د انسانیت خلاف عمل کړنه ده او د نړۍوالو معیارونو پر بنسټ هېڅ ډول توجیه نهلري، نړۍواله ټولنه باید په دې برخه کې د امنیت او عدالت ملاتړ وکړي.»
د طالبانو د خوست والي رسنیز دفتر پرون دوشنبه (د لېندۍ ۱۰مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي و، د طالبانو قضايي ارګانونه د خوست علیشیرو او تریزیو ولسوالۍ د یوې پېښې پر تورن د قصاص حکم عملي کوي. طالبانو د ټولو ادارو له مسوولینو، دیني عالمانو او د خپلې ډلې د وسلهوالو ترڅنګ له عامو خلکو هم غوښتي، چې په ټاکلي وخت د خوست ورزشي لوبغالي ته ورشي.
دوی همدراز له ګډونوالو غوښتنه کړې ده، چې لوبغالي ته د کامره لرونکو ټېلفونونو او وسلو سره د ګډون اجازه نهشته او د یادو توکو له راوړلو دې ډډه وکړي. افغانستان انټرنشنل - پښتو ته د رارسېدلو معلوماتو له مخې؛ شاوخوا ۹ میاشتې وړاندې د خوست په عليشېر ولسوالۍ کې د يوې کورنۍ لس غړي وژل شوي و، چې د یادې پېښې تورن کس ته طالبان نن د قصاص سزا ورکوي.
د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون د سېشنبې په ورځ (د لېندۍ ۱۱مه) خبر ورکړی، د دوشنبې په ورځ له ایران او پاکستان نه ۵۸۰ کورنۍ چې ټولټال ۳۱۶۴ کسان کېږي؛ په جبري توګه افغانستان ته ستنې کړای شوې دي.
د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د کندهار د سپین بولدک، د ننګرهار د تورخم، د هلمند د بهرامچې، د هرات د اسلامکلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه کړای شوي دي.
په راپور کې راغلي، د دغه کسانو له ډلې ۴۲۹ کورنۍ د سپین بولدک له لارې، ۸۵ کورنۍ د تورخم، ۱۵ کورنۍ د بهرامچې، ۲۴ کورنۍ د اسلامکلا او ۲۷ کورنۍ د ورېښمو پله له لارې ستنې شوې دي.
د یاد کمېسیون په راپور کې راغلي، چې ستنو شویو کډوالو ته اړین خدمات برابر شوي دي. د راپور د معلوماتو له مخې؛ دغه راستنو شویو کډوالو ته د یاد کمېسیون لهخوا شاوخوا ۶ مېلیونه او ۲۶۴زره افغانۍ مالي مرسته هم شوې ده.
یاده دې وي، چې په دې ورستیو کې د افغانستان دوه ګاونډیو هېوادونو ایران او پاکستان د افغان کډوالو جبري اېستنې لړۍ چټکه کړې. په دغه دواړو هېوادونو کې مېشت افغان کډوال د پولیسو له ناوړه چلنده هم شکایت کوي او وایي، چې غیرانساني چلند ورسره کېږي.
د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت وایي، افغانستان اوسمهال د اوبو بندونو له لارې شاوخوا ۴۰۰ مېګاواټه برېښنا تولیدوي. د دغه وزارت د چارواکو په وینا؛ د اوبو مدیریت، د برېښنا تولید او کرنیزو ځمکو خړوبولو په برخه کې یې مهم پروګرامونه په پلان کې دي.
د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت ویاند قاري مطیعالله عابد ویلي، په وروستیو کلونو کې مهمې پروژې بشپړې شوې چې له لارې یې زرګونه هکتاره ځمکه خړوبېږي او د برېښنا تولید ته هم ګټه رسېږي.
عابد وویل، په فراه ولایت کې د بخشاباد بند چارې روانې دي چې له بشپړېدو وروسته به ۲۷ مېګاواټه برېښنا تولید کړي او شاوخوا ۶۸زره هکتاره ځمکه به خړوبه کړي. د نوموړي په وینا؛ په پکتیکا کې د پلتوني بند کارونه هم روان دي، چې د یو مېګاواټه برېښنا تولید او ۲۵۰۰ هکتاره ځمکې خړوبولو وړتیا لري.
هغه وایي، د کجکي بند د وروستي فاز له بشپړېدو وروسته به د دغه بند د برېښنا تولید له ۵۱ مېګاواټه څخه ۱۵۱ مېګاواټه ته لوړ شي او په کاپیسا کې د باغدرې بند د بشپړېدو سره به ۱۴۶ مېګاواټه برېښنا تولید شي.
همدارنګه په غزني کې د سلطان بند او په لوګر کې د خروار بند دویم فاز چارې هم دوام لري، چې تر بشپړېدو وروسته به زرګونه هکتاره ځمکه خړوبه کړي.
د ښاغلي عابد په وینا؛ یاد وزارت د اوبو د عادلانه وېش لپاره نوی د اوبو چارو د تنظیم قانون هم ترتیب کړی، چې له مخې به یې د هېواد د اوبو مدیریت په معیاري ډول ترسره کېږي.
د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت ویاند ویلي، دغه وزارت د کابل ښار د پاکو اوبو مدیریت لپاره درې ستراتېژیکې پروژې په پلان کې لري چې پهکې د شاتوت بند جوړول، له پنجشېر نه کابل ته د اوبو لېږد او له شاه او عروس بند نه کابل ته د اوبو انتقال شامل دي. نوموړی زیاتوي، دغه وزارت د سیندونو د مهار او د بندونو د پراختیا لپاره پنځه کلن عملیاتي پلان هم ترتیب کړی چې د دې پلان په عملي کېدو سره به د بندونو جوړولو بهیر په منظم ډول پرمخ ولاړ شي.
افغانستان د اوبو او انرژۍ د سرچینو له مخې د برېښنا د تولید لوی ظرفیت لري، چې د شته سرچینو له مخې د ټول ظرفیت کچه شاوخوا ۲۳زره مېګاواټه اټکل شوې ده؛ خو د دغه وزارت د وروستیو راپورونو له مخې په هېواد کې یوازې شاوخوا ۴۰۰ مېګاواټه برېښنا تولیدېږي. دغه چاره د کابل ښار او نورو ولایتونو اوسېدونکو ترمنځ د برېښنا د کمښت او پرلهپسې پرچاوۍ د اندېښنو زیاتېدو لامل شوې ده.
کابل ښاریان شکایت کوي، چې په ۲۴ ساعتونو کې یوازې درې ساعته برېښنا لري او د هېواد نورو ولایتونو اوسېدونکي هم د ورته وضعیت ښکار دي. د دې ترڅنګ د فابریکو او تولیدي واحدونو مالکان بیا وايي، چې د برېښنا د نشتوالي له امله یې کارونه ټکني شوي او د تولیدي چارو په پرمخ وړلو کې ستونزې لري.
د افغان ښځینه فعالینو د همغږۍ ټولنې (AWACB) په یوه پرانیستي لیک کې د پاکستان له حکومته غوښتي، چې له دغه هېواده د افغان مېرمنو جبري اېستل ژر تر ژره ودروي. دوی خبرداری ورکړی، چې له ګواښ سره مخ مېرمنې که بېرته افغانستان ته وشړل شي؛ نو د مرګ له ګواښ سره مخ کېږي.
په دغه لیک کې راغلي، دا هغه مېرمنې دي چې د طالبانو تر واکمنېدو وروسته یې خپل ژوند، کار او هر څه شاته پرېښودل؛ ځکه د ښځو د حقونو د دفاع او مدني مبارزې له امله د طالبانو لهخوا له جدي ګواښ سره مخ وې.
د یادې ټولنې په وینا، دغه مېرمنو پاکستان د خوندي ځای په توګه غوره کړ؛ خو اوس له ناڅرګند برخلیک، نیونې او جبري اېستنې سره مخ دي. په لیک کې ویل شوي:« د دې پر ځای چې خوندي شي، دغه مېرمنې اوس د نیونې، ځورونې او د جبري ستنونې له ګواښ سره مخ دي.»
د یادې ټولنې وروستي راپورونه ښيي، چې په پاکستان کې د افغان مېرمنو وضعیت ورځ تر بلې پېچلی کېږي. په تېرو څو اونیو کې پنځه افغان فعالانې له پاکستان نه بېرته افغانستان ته اېستل شوې، چې له دې ډلې درې مېرمنې ورکې دي او دوه نورې د افغانستان دننه پټې ګرځي او هېڅ خوندي ځای نهلري.
د دوی په وینا؛ دغه وضعیت نور د عادي تګلارو برخه نه ګڼل کېږي، بلکې د ژوند او مرګ جدي ناورین ته رسېدلی دی. دغه مېرمنې چې د بشري حقونو، رسنیو، قضا، حقوقو او مدني ټولنې په برخو کې فعاله وې؛ د طالبانو له ګواښ سره مخامخ دي.
د مېرمنو یادې ټولنې څرګنده کړې، چې د پاکستان وروستۍ تګلارې د بشري مسوولیتونو خلاف دي. یادې ټولنې ټینګار کړی، چې د افغان مېرمنو جبري اېستل د نړۍوال اصل خلاف عمل دی او د پاکستان د بشري ژمنتیاوو سره په ټکر کې دی. دوی وایي، دغه کړنه د نړۍوالو بشري حقونو نقض ګڼل کېږي او د اخلاقي مسوولیت له اصولو ښکاره سرغړونه ده.
د دوی په وینا؛ په پاکستان کې افغان مېرمنې له ګڼو جدي ستونزو سره مخ دي؛ د چکپاینټونو له امله د نیونې وېره لري، خوندي تګراتګ نهشي کولی، کورونه په کرایه نه ورکول کېږي، د وېزو فیسونه خورا لوړ دي چې کله تر ۱۵۰۰ډالرو پورې رسېږي.
یادې ټولنې له پاکستاني حکومته غوښتي، چې د افغان ښځینه فعالانو جبري اېستل سملاسي ودروي او له ګواښ سره مخ مېرمنو ته لنډمهاله خوندیتوب او د قانوني پاتې کېدو اجازه ورکړي.
دوی د هغو ښارونو مشخصول هم غوښتي، چې افغان مېرمنې پهکې د شړلو له ګواښ پرته پاتې کېدای شي، د کورنیو سفرونو پر مهال خوندي تګراتګ تضمین شي، د وېزو د پروسې پر مهال د استوګنې د ځای ستونزې هوارې شي او د یوې ارزانې، عادلانه، رڼې او اوږدمهالې وېزې بهیر رامنځته شي.
په لیک کې راغلي، چې پاکستان له لسیزو راهیسې د افغانانو کوربه پاتې شوی. اوس هغه وخت رارسېدلی، چې دغه بشري خواخوږي لا پسې پیاوړې شي؛ ځکه د افغانستان زړورې ښځې تر ټولو سختو شېبو کې د مرستې غوښتنه ترې کوي.
یادې ټولنې ټینګار کړی:« هغو ښځو چې د بشري حقونو د دفاع لپاره یې خپل ژوند له ګواښ سره مخ کړی و، اوس خپله د ژوند ژغورلو غوښتنه کوي.» په لیک کې راغلي، مخکې تر دې چې نورې ښځې خپل ژوند له لاسه ورکړي د پاکستان حکومت باید بېړنی اقدام وکړي.