طالبان د شمالي ولایتونو د سرحدي سیمو د امنیت لپاره زر کسیزه قطعه جوړوي

د جنوبي اسیا مجلې راپور ورکړی، چې خپلواک ډیپلومات او د ډیموکراسۍ لپاره د اروپا بنسټ د دسمبر له ۳ څخه تر ۵ پورې په بروکسل کې د افغانستان د راتلونکي په اړه یوه لوړه کچه غونډه وکړه چې پکې د افغان دیموکراتیک اپوزیسیون ګډون درلود.

د مجلې په وینا، دا غونډه د اروپايي پارلمان غړو، د اروپايي ټولنې د غړو هیوادونو استازو او د اروپايي ادارو مهمو چارواکو سره په ګډه ترسره شوه.

سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل چې د افغانستان د آزادۍ جبهې او ملي مقاومت جبهې استازو او همدارنګه د ښځو او مدني ټولنې استازو په دې غونډه کې ګډون درلود.

د راپور له مخې، دواړه سازمانونه تمه لري چې د دې "مهم سیاسي ډیالوګ" پیل به په افغانستان کې د سیاسي، امنیتي او بشري بحران د حل لامل شي.

مجلې لیکلي چې په افغانستان کې د "طالبانو رژیم" په زیاتیدونکې توګه نه یوازې د سیمه ییز امنیت لپاره بلکې د نړیوال او اروپایي امنیت لپاره هم ګواښ ګڼل کیږي او د طالبانو کړنو په سیمه کې ګډوډي، د بشري حقونو سرغړونې، او د افراطیت د راڅرګندیدو او خپریدو لامل شوی دی.

سازمانونو د غونډې او ګډونوالو په اړه جزییات نه دي ورکړي.

"خپلواک ډیپلومات" یوه غیر انتفاعي اداره ده چې د بحرانونو او شخړو څخه اغیزمنو خلکو سره مرسته کوي چې د دې بحرانونو په اړه لوړ پوړو سیاسي خبرو اترو ته لاسرسی ومومي.

د یاد سازمان ویب پاڼه کې لیکل شوی:«موږ د تلپاتې سولې او عدالت ترلاسه کولو لپاره کار کوو، او موږ دا د حاشیه شویو ډلو او ډیموکراتیکو دولتونو د ډیپلوماتیک ظرفیت په پیاوړتیا سره کوو ترڅو خپل اهداف ترلاسه کړو.»

د ډیموکراسۍ لپاره د تاوتریخوالي افراطیت سره د مبارزې، ټولنیز عدالت، بشري حقونو، ډیموکراسي او اکثریت ډاډمن کولو ټینګار کوي.

د سویلي اسیا مجلې په وینا، دواړه سازمانونه هڅه کوي چې د افغانستان د راڅرګندیدونکو ننګونو په بېړني ډول د حل لپاره د ګډ عمل لپاره زمینه برابره کړي.

مجلې لیکلي چې په غونډه کې د طالبانو او ټولو ترهګرو ډلو ترمنځ د اړیکو پرې کولو او ډاډ ترلاسه کولو باندې ټینګار شوی چې دوی نور په افغانستان کې فعال نه دي، او دا چې د طالبانو له زندانونو څخه د ټولو بهرنیو وګړو غیر مشروط خوشې کول یوه بله موضوع وه چې غونډه پرې متمرکزه وه.

په راپور کې دا اقدامات د افغانستان د راتلونکي لپاره "ډیر مهم" بلل شوي او ټینګار شوې چې دا ډول اقدامات کولی شي افغانستان ته "ثبات او مشروعیت" راولي.

دا به په هیواد کې د کړکیچ د زیاتیدو مخه هم ونیسي او افغانستان به د ډیموکراتیک حکومت په لور بوځي.

د راپور یوه برخه وايي چې د طالبانو "تاوتریخوالي او غلطو پالیسیو" په ملیونونو افغانان اړ کړي چې له خپل هیواد څخه وتښتي، له افغانستان څخه بهر بې ثباتي رامینځته کړي او په ګاونډیو هیوادونو او اروپا باندې یې د پام وړ بار واچاوه.

د سویلي اسیا مجلې ویلي چې طالبان د ترهګریزو ډلو په اداره کولو کې پاتې راغلي دي او دا دمخه بې ثباته سیمه به نوره هم بې ثباته او د ګاونډیو هیوادونو سره د شخړو د زیاتوالي لامل شوی دی.

په دې وروستیو کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په اسلام اباد کې یوې خبري غونډې ته وویل چې هغه ۲۷ اروپايي هیوادونو ته د طالبانو سره د هیواد د شخړې په اړه معلومات ورکړي دي.

هیله نجیب د طالبانو په اړه د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین څرګندونو ته غبرګون ښودلی او لیکلي یې دي، چې امریکا طالبان واک ته ورسول او اوس روسیه دوی ته بلنه ورکوي.

• هیله نجیب لیکلی:«یوازې د دې لپاره چې پوتین وایي، یو ناسم کار سمیږي نه، طالبان د افغانانو په نظر مشروعیت نه لري.»

پوتین هند ته له سفر یوه ورځ مخکې په مسکو کې د «انډیا ټوډې» له خبریالانو سره ناسته درلوده او د بېلابېلو موضوعاتو په اړه یې خبرې وکړې، چې افغانستان هم پکې شامل و.

هغه وویل: «طالبان په څرګنده توګه د افغانستان وضعیت په خپل کنټرول کې لري.»

په دې مرکه کې د روسیې ولسمشر د خپلو ځینو چارواکو د څرګندونو برعکس د طالبانو د اړیکو په اړه چې له عربو او د منځنۍ اسیا له ترهګرو ډلو سره یې لري، اندېښنې یوې خوا ته کړې.هغه وویل: «د افغانستان حکومت د ترهګرۍ د مخنیوي او د بېلابېلو ترهګریزو سازمانونو پر وړاندې ډېر اقدامات کړي دي.»

پوتین په داسې حال کې دا څرګندونې کوي، چې د روسیې د بهرنیو چارو وزارت مرستیال دیمیتري لیوبینسکي تازه ویلي، چې په افغانستان او منځني ختیځ کې د ترهګرۍ وضعیت د نړۍوالې ټولنې لپاره جدي اندېښنې رامنځته کړي. هغه وویل، چې د نړۍوالو ترهګریزو سازمانونو ګواښونه نه یوازې زیات شوي، بلکې په بدلون هم روان دي.

د یادونې وړ ده، روسیه هغه یوازنۍ هېواد دی، چې طالبان یې په رسمیت پېژندلي دي.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د کندهار د سپین بولدک، د ننګرهار د تورخم، د هلمند د بهرامچې، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه کړای شوي دي.

په راپور کې راغلي، د دغه کسانو له ډلې ۳۶۳ کورنۍ د سپین بولدک له لارې، ۱۹۶ کورنۍ د تورخم، ۱۵ د بهرامچې، ۳۷ د اسلام‌کلا او ۱۶ کورنۍ د ورېښمو پله له لارې ستنې شوې دي.

د یاد کمېسیون په راپور کې راغلي، چې ستنو شویو کډوالو ته اړین خدمات برابر شوي دي. د تازه راپورونو له مخې؛ په پاکستان او ایران کې افغان کډوال له سختو ننګونو سره مخ دي. دواړه هېوادونه د افغانانو د کډوالۍ د محدودولو لپاره اقدامات پراخ کړي او د افغانانو د نیولو او جبري ستنولو لړۍ یې چټکه کړې ده.

په دغه دواړو هېوادونو کې مېشت افغان کډوال د پولیسو له ناوړه چلنده هم شکایت کوي او وایي، چې غیرانساني چلند ورسره کېږي.

راپور کاږي، چې د سختو ننګونو او اقتصادي ستونزو له کبله ښایي ګڼې دغه کورنۍ بېرته د هېواد پرېښودو ته اړې شي. راپور زیاتوي، چې د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ سره د سیمه‌ییز تاوتریخوالي کچه هم لوړېدای شي.

د راپور له مخې؛ بېرته ستنېدونکې افغان مېرمنې او نجونې د تګ راتګ، زده‌کړو او کار محدودیتونو سره مخ دي او ګڼې نجونې د اقتصادي ستونزو له امله له وخته مخکې ودونو ته اړ اېستل کېږي.

راپور کې راغلي، ډېری دغه کډوال له ګاونډیو هېوادونو له لومړنیو اړتیا وړ سامان پرته هېواد ته ستنول کېږي. تر دې وړاندې له ایران او پاکستان نه هم ډېریو ستنو شویو کډوالو شکایت کړی و، چې دوی ته د دوی د سامان د لېږد اجازه نه ورکول کېږي او ګڼ نور یوازې په له یوې جوړه جامو سره افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.

وحید ګلي‌کاني چې په دماوند ولسوالۍ کې یې د بهرنیانو د چارو د ارزونې په غونډه کې خبرې کولې وویل، د بهرنیانو د حضور سمبالول د تهران ولایت له مهمو لومړیتوبونو څخه دی. هغه څرګنده کړه، ټولې چارې د دې لپاره روانې دي چې ناقانونه مېشت وګړي په درناوي سره خپلو هېوادونو ته ولېږل شي او د قانوني اسنادو لرونکو کسانو حضور په منظم ډول اداره شي.

د هغه په وینا؛ په کار ځایونو کې د ناقانونه بهرنیانو د ګومارنې خلاف اقدامات د دې لامل شوي، چې دغه وګړي ووځي.

د دغه ایراني چارواکي په خبره، د ناقانونه مېشتو پراخ وتل نه یوازې پر ښاري او ښوونیزو بنسټونو فشار کموي؛ بلکې د عامه خدمتونو د کیفیت د ښه کېدو او د ایرانیانو لپاره د کار د نوو فرصتونو د رامنځته کېدو لاره هم هواروي. ویل کېږي، په دې ډله کې افغان کډوال هم شامل دي چې له تهران نه اېستل شوي دي.

د رسمي شمېرو پر بنسټ؛ د روان زېږدیز کال له پیله تر اوسه پورې له ایران نه څه باندې ۲مېلیونه افغان کډوال په جبري توګه ستانه کړای شوي دي. هم‌مهاله پاکستان هم د افغان کډوالو د ستنېدو بهیر پیل کړی او تر اوسه پورې یې شاوخوا یو مېلیون کډوال په تېر یوه کال کې اېستلي دي. د دغه هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې هره ورځ پولیس د افغانانو کورونو ته ننوځي، دروازې یې ماتوي او تر زنداني کېدو وروسته یې افغانستان ته ډیپورټ کوي.

که څه هم د بشري حقونو نړۍوالو ادارو او د کډوالو ملاتړو سازمانونو له پاکستان او ایران نه غوښتي، چې له افغان کډوالو سره دې له نرمۍ کار واخلي او په جبري توګه دې د دوی له اېستلو ډډه وکړي؛ خو دواړه هېوادونو دغه غوښتنو ته چندان ارزښت نه‌دی ورکړی.