طالبانو په ننګرهار کې د موسیقۍ لسګونه الات او وسایل وسوځول

هه‌نګاو د یکشنبې په ورځ (د مرغومي ۷مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، په روان کال کې وروستی کس نن د بسم‌الله تاجک په نوم د عمدي قتل په تړاو په بندر عباس مرکزي بندخونه کې اعدام شوی دی.

د ایران د بشري حقونو دغه سازمان زیاته کړې: د هه‌نګاو بشري حقونو سازمان د ثبت مرکز د معلوماتو له‌مخې، د ۲۰۲۵ کال له پيل څخه تر اوسه ۸۵ افغانان د ایران په بېلابېلو بندخونو کې اعدام شوي دي».

د ایران حکومتي سرچینې او همداراز قضایه قوه ډېری وخت د دغه ډول پېښو په تړاو راپور نه‌ورکوي او په دې تړاو یې هم څه نه‌دي ویلي.

که څه هم د دغو اعدام شویو افغانانو د جرمونو په تړاو په بشپړ ډول وضاحت نه‌دی ورکړل شوی، خو ایراني چارواکو تر دې مخکې د دغه ډول کسانو جرمونه امنیت ضد کړنې، وژنې او د نشه‌يي توکو په کاروبار کې لاس لرل په ګوته کړي دي.

د چارو ځینې شنونکي وايي، مستبد حکومتونه د خپلې بقا لپاره دغه ډول چارو ته مخه کوي او په وینا یې په ایران کې په دغه ډول پېښو کې هېڅ ډول روڼتیا نشته او بندیان په ځانګړې توګه پر اعدام محکوم کسان د وکیل نیولو حق هم نه‌لري.

سره له دې چې په دې وروستیو کې له ایران څخه د بندي افغانانو د لېږدونې بهیر پیل شوی، خو لا هم یو شمېر افغانان چې کره شمېر یې روښانه نه‌دی د ایران په زندانونو کې شپې او ورځې تېروي او ځینې یې پر اعدام هم محکوم شوي دي.

د چارو د شنونکو په وینا، طالبان باید په ایران کې د بندي افغانانو پوښتنه وکړي او د حقوقي قضایاو بهیر یې له نږدې وڅاري او همداراز د رالېږدونې بهیر یې چټک کړي، خو دا لا هم روښانه نه ده چې ایران به پر اعدام محکوم افغانان طالبانو ته وسپاري او که نه؟

د یادونې وړ ده، چې د ایران د بشري حقونو سازمان تر دې مخکې ویلي و، چې یوازې په ۲۰۲۴ کال کې په ایران کې ۸۰ افغان بندیان اعدام شوي او دغې چارې بیا د نړۍوالو بشري حقونو د سازمانونو تُند غبرګونونه راپارولي و.

د سکای‌نیوز د راپور له‌مخې، په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو سره ۳۷ زره او ۲۱۸ افغانان چې ډېریو یې په افغانستان کې له برېتانوي ځواکونو سره کار کړی و او له همدې امله یې ژوند له ګواښ سره مخ و، د ۲۰۲۱ کال له اګست میاشتې راهیسې انګلستان ته ولېږدول شول.

برېتانیا ته د دغو افغانانو د لېږدونې پر مهال بورېس جانس په مشرۍ حکومت حاکم و، خو د هغه د حکومت له پای ته رسېدو سره په دغه هېواد کې د افغان پناه‌غوښتونکو ژوند سخت شو.

په هغه وخت کې دغو تازه تللو افغانانو ته د کار اجازه او تر ۹ میاشتو د استوګنې ځای ورکړل شوی و، خو له هغې وروسته دوی باید په خپله ځانونو لپاره ژوند او استوګنې ځایونه برابر کړي وای.

د سکای‌نیوز د راپور پر بنسټ، له تېرو څلورو کلونو راهیسې ۱۴۰۵ افغان کورنیو سیمه‌ییزو چارواکو ته له بې‌کوره کېدو خبر ورکړی دی.

په برېتانیا کې یو له دغو بې‌کوره شویو کسانو نور عزیز احمدزی دی. نور عزیز احمدزي چې په انګلستان کې نظامي زده‌کړې کړي او بیا په افغانستان کې د ځانګړو ځواکونو غړی و، وايي چې داسې وخت هم راغلی چې پر سړک یې شپه تېره کړې ده.

نور عزیز احمدزی د جمهوري نظام پرمهال د ترهګرۍ ضد ځانګړې قطعې مرستیال و او د انټرکانټینېنټال هوټل په څېر په ګڼو عملیاتو کې یې ګډون درلود.

له دې سره سم، په برېتانیا کې داسې کمپاین پیل شوی، چې د برېتانوي پوځ د کدر کمښت لپاره باید پخواني افغان نظامیان جذب شي، خو په پوځ کې یو کس هغه مهال د شاملېدو غوښتنه کولی شي، چې د برېتانیا تابعیت ولري او د یوه بهرني لپاره د دغه تابعیت ترلاسه کول لږ تر لږه ۵ کاله وخت نیسي.

نور عزیز هم چې اوس بې‌کوره دی له ځايي حکومت څخه غواړي، چې هغه او پخوانیو ملګرو ته یې اجازه ورکړي چې د برېتانوي پوځ سره یوځای شي.

د سکای‌نیوز د راپور له‌مخې، د برېتانیا دفاع وزارت یوه ویاند ویلي: «هغه کسان چې د برېتانیا تابعیت ترلاسه کړي، کولای شي پوځ ته د دندو لپاره غوښتنلیک ورکړي، خو باید د عمر، زده‌کړې او طبي معیارونو په ګډون نور شرایط هم پوره کړي».

د یادونې وړ ده، چې نور عزیز احمدزي د برېتانیا د اورګاډي په یوه تم‌ځای کې د امنیتي ساتونکي دنده هم کړې ده.

د روغتیا نړۍوال سازمان د یکشنبې په ورځ (د مرغومي ۷مه) په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي: «له ۲۰۱۰ کال څخه تر اوسه له ۱۲۰ میلیونه ډېر کسان د سګرېټو څکول پرېښي دي».

د دغه سازمان په وینا، دا په ټوله کې د ۲۷ سلنې کموالي ښکارندويي کوي او لامل یې هم په ټوله نړۍ کې د تنباکو د کنټرولولو هڅه په ګوته شوې او دغه سازمان زیاتوي: «دا پرمختګ د نړۍ په ګڼو هېوادونو کې د تنباکو د کنټرول د هڅو له برکته رامنځته شوی دی».

د ډاکټرانو په وینا، د سګرېټ څکول د یوه فرد پر پوستکي، نسجونو، د تنفس پر ارګان او ان پر ډي‌اېن‌اې هم منفي اغېزې ښیندي. ډاکټران وايي، د سګرېټ په څکولو سره زرګونه کیمیاوي مواد د انسان تنفسي سیستم ته له ننوتلو سربېره په فضا کې هم خپرېږي او ورسره نور نږدې کسان هم زیانمنېږي.

هغه کسان چې سګرېټ څکوي په سږو کې یې وړې تنفسي کڅوړې د اکسیجن پر ځای د سګرېټ له مضر دود څخه ډکېږي او د وخت په تېرېدو سره سګرېټ څکوونکی پر تنفسي ناروغیو او بالاخره پر سرطان ناروغۍ اخته کېږي.

د نورې نړۍ پر تله په افغانستان کې سګرېټ په اسانۍ او ارزانه بیو موندل کېږي او په دې برخه کې هېڅ ممانعت نه‌شته او هرڅوک کولی شي سګرېټ ترلاسه کړي. په افغانستان کې د سګرېټ څکوونکو دقیق شمېر معلوم نه‌دی، خو په لویو ښارونو کې ډېری کسان سګرېټ څکوي او په کلیو او بانډو کې بیا نصوار کول عام دي.

په دې وروستیو کې د نیوزیلند په څېر هېوادونو کې پر ځوانانو د سګرېټ خرڅول منع شوي دي.

له دې سربېره، په وروستیو کلونو کې برېښنايي سګرېټ (E-cigarettes) بازارونو ته راوتلي او ورسره جوخت یو زیات شمېر ځوانان هم ورمات شوي دي.

د روغتیا نړۍوال سازمان د راپورونو له‌مخې، په ګرده نړۍ کې څه باندې ۱۰۰ میلیونه کسان له برېښنايي سګرېټ څخه استفاده کوي. د دغه سازمان په وینا، په دې کې شاوخوا ۱۵ میلیونه یې ماشومان دي او دغه وضعیت پر نیکوټین د اعتیاد نوې څپه زېږولې ده.

دغه برېښنايي سګرېټ اوس په افغانستان کې هم دود شوی او ډېر کسان ترې استفاده کوي او د دودېدو په تړاو یې د روغتیا نړۍوال سازمان اندېښنه ښودلې او هڅې کوي، چې د زیانونو په بیانولو سره خلک ترې وژغوري، خو داسې ښکاري چې دغو هڅو هم تر اوسه ملموسه پایله نه‌ده ورکړې.

جنرال محمد یاسین ضیاء خبرداری ورکړی، چې د طالبانو په واکمنۍ کې په بېلابېلو نومونو د ټولو وژل شویو غچ به له طالبانو واخیستل شي.

جنرال ضیاء زیاته کړې: «داسې ورځ به راشي چې مجرمین به د خلکو له لوري محکمې ته راوکاږل شي او په سزا به ورسول شي».

د جمهوري نظام پر مهال د بېلابېلو ولایتونو امنیه قومندان جنرال اکرام‌الدین سریع چې د طالبانو ضد جنرال هم ګڼل کېده، د تېرې چهارشنبې په ماښام (د مرغومي ۳مه) د تهران په ولیعصر ښارګوټي کې د نامعلومو وسله‌والو په ډزو کې له یوه بل کس سره ووژل شو او یو بل ملګر یې ټپي شو. دغې پېښې ګڼ غبرګونونه راوپارول او کابو ډېریو د هغه د وژنې د څرنګوالي د روښانه کېدو غوښتنه درلوده.

له دغې پېښې دوه ورځې وروسته د ایران د بهرنیو چارو په وزارت کې د سوېلي اسیا څانګې پخواني مشر سید رسول موسوي د جنرال اکرام‌الدین سریع د ترور پېښې د څېړلو لپاره د یوه «مسلکي څېړنیز ټیم» د جوړېدو غوښتنه وکړه، خو لا روښانه نه‌ده چې دغه څېړنیزه ډله جوړه شوې او که نه؟

د یادونې وړ ده، چې لا تر اوسه هم د جنرال اکرام‌الدین سریع د وژنې مسوولیت هېڅ یوې ډلې نه‌دی منلی.

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت د یکشنبې په ورځ (د مرغومي ۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، په دې ازموینه کې ۶۱۱۸ تنه پر شرایطو برابرو نوماندانو ګډون کړی و. دغو کسان په ۲۶ بېلابېلو تخصصي څانګو کې خپل بخت ازمویلی دی.

په خبرپاڼه کې راغلي، دغه ازموینه چې موخه یې په مرکز، ولایتونو او متمم تخصصي مرکزونو (پوځي، امنیتي او خصوصي تخصصي روغتونونو) کې د ټرېني ډاکټرانو د بستونو ډکول دي، د اکمال تخصص ریاست د لارښود له‌مخې له هغو نوماندانو واخیستل شوه، چې د انلاین نوم لیکنې پروسه یې بشپړه کړې وه.

یاد وزارت د دغې ازموینې له شفافیت څخه ډاډ ورکوي او په وینا یې اړوند استادان قرنطین و او پوښتنې له مخکې اعلان شویو ماخذونو سره سمې د ازموینې په ملي اداره کې برابرې شوې وې.

په داسې حال کې چې له ۱۴۰۱ کال راهیسې د پوهنتونونو له طب پوهنځیو یوه نجلۍ هم نه‌ده فارغه شوې، په دې درېیو کلونو کې تر یادې نېټې مخکې له طب پوهنځيو فارغې شوې نجونې دغه ډول ازموینو ته په تمه دي، خو د طالبانو له لوري د ګډون اجازه نه‌ورکول کېږي.

د یادونې وړ ده، چې طالبانو د ۱۴۰۱ کال په ليندۍ میاشت کې د نجونو پر لوړو زده‌کړو هم بندیز ولګاوه او له هغې ورځې راهیسې یوه نجلۍ هم له لوړو زده‌کړو نه‌ده فارغه شوې.

د طالبانو په دې پرېکړې سره شاوخوا ۲ میلیونه نجونې له منځنۍ، لیسې او لوړو زده‌کړو محرومې دي.