د سمنګان پوهنتون له لوحې څخه د ازبکي ژبې د لرې کېدو له اعتراضونو وروسته، د ازبکستان حکومت له طالبانو څخه وضاحت غوښتی دی. د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت خپلې اندېښنې د «ازبکي ژبې د محدودولو» په اړه د طالبانو له بهرنیو چارو وزارت سره شریکې کړې دي.
طالبانو په ځواب کې ویلي، چې ازبکي ژبه یې نه ده محدوده کړې.
د ازبکستان د بهرنیو چارو وزارت یوه اعلامیه چې د سېشنبې په ورځ (د مرغومي ۱۶مه) خپره شوې، په نړۍواله کچه د ازبکي ژبې پر ځای ټینګار شوی او دا ژبه یې د ازبکستان د بهرني سیاست له اساسي لومړیتوبونو څخه بللې ده.
په اعلامیه کې راغلي، چې د ازبکستان چارواکو په افغانستان کې د ازبکي ژبې د ځپلو د اندېښنو تر ترلاسه کېدو وروسته «سمدستي» د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له چارواکو سره اړیکه نیولې ده.
ځايي سرچینو د مرغومي په ۱۲مه افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې طالبانو د سمنګان پوهنتون له لوحې څخه ازبکي او د پوهنتون د فارسي ژبې نوم لرې کړی دی. نیوکه کوونکو دا اقدام د فارسي او ازبکي ژبو پر ضد چلند او ژبنۍ ځپنه بللې ده.
د افغانستان انټرنشنل لهخوا د دې راپور تر خپرېدو وروسته، د دغو ژبو یو شمېر ویوونکو غبرګون وښود او د پوهنتون په لوحه کې یې د ازبکي او فارسي ژبو د بېرته شاملولو غوښتنه وکړه.
د سرچینو په وینا، دا بدلون د پوهنتون د نوي رییس له ټاکل کېدو وروسته رامنځته شوی دی.
د ازبکستان د بهرنیو چارو وزارت په وینا، طالبانو پر ازبکي ژبې د خپل «ژور درناوي» ټینګار کړی دی. همدارنګه، د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې «د ښه ګاونډیتوب او دوستانه اړیکو د نښې په توګه» به د جوزجان په دولتي پوهنتون کې د «ازبکي ژبې او ادبیاتو» په څانګه کې د ماسټرۍ دوره رامنځته شي.
د ازبکستان د بهرنیو چارو وزارت په اعلامیه کې راغلي، چې د طالبانو ادارې د رسمي او عامه لوحو ژبې پښتو، فارسي او انګلیسي ټاکلې دي، خو په شمالي سیمو کې چې ازبک مېشت دي، ازبکي ژبه به هم په لوحو کې شامله وي.
طالبانو تر دې مخکې د لړم په میاشت کې هم د جوزجان پوهنتون له لوحې څخه ازبکي ژبه لرې کړې وه؛ هغه اقدام چې له پراخو غبرګونونو سره مخ شو او بالاخره طالبان اړ شول، چې بېرته یې شامل کړي.
همدارنګه، طالبانو د زمري په ۲۹مه د مزارشریف په ښار کې د امیرعليشېر نوایي مجسمه ونړوله. یوه ورځ وروسته، د ازبکستان د بهرنیو چارو وزارت له طالبانو سره تر اړیکې نیولو وروسته په بلخ کې د طالبانو د والي دفتر اعلان وکړ، چې د دې شاعر او مفکر «یادګاري کتیبه» به بېرته ورغول شي.
د ازبکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې طالبانو د دې مجسمې د ویجاړولو په اړه خواشیني څرګنده کړې او ژمنه یې کړې، چې په همدې ځای کې به د امیرعليشېر نوایي په شان یو مناسب فرهنګي کمپلکس جوړوي.
د شاعر او مفکر د مجسمې ویجاړول پراخ غبرګونونه راوپارول. د عبدالرشید دوستم لور راحله دوستم دا کړنه «د هېواد د کلتوري میراث په وړاندې د طالبانو د دوښمنۍ سمبول» وباله.
طالب سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې د لیندۍ میاشتې په ۱۴مه نېټه د شپې ناوخته د کندهار په سپین بولدک ولسوالۍ کې د طالبانو او پاکستاني سرحدي ځواکونو ترمنځ نښته شوې. دغو نښتو نږدې څلور ساعته دوام وکړ او د پاکستان له لوري د هاوان مرمۍ لګېدو له امله پنځه ملکي وګړي وژل شوي او پنځه نور ټپیان شوي دي.
د طالب سرچینو د معلوماتو لهمخې، له یادې نښتې یوه ورځ وروسته د طالبانو استخباراتو وموندله چې د لیندۍ میاشتې په ۱۴مه نېټه د شپې ناوخته د سپین بولدک د کمیسارۍ څلور طالب منسوبینو د ګزمې پر مهال د ډیورنډ کرښې ته نږدې پر پاکستاني سرتېرو ډزې کړې وې، چې له امله یې وروسته نښته رامنځته شوې وه.
د معلوماتو لهمخې، یاد څلور طالب جنګیالي وروسته د طالبانو د کندهار د استخباراتو د چارواکو له لوري ونیول شول او زندان ته واستول شول.
سرچینې زیاتوي، پر یادو کسانو تور دی چې له پاکستان سره د اوربند هوکړه یې ماته کړې او د خپلو مشرانو له امر څخه یې سرغړونه کړې ده.
یاد کسان د استخباراتو له څېړنو وروسته د کندهار مرکزي زندان کې بندیان دي او تر اوسه یې محاکمه نه ده ترسره شوې.
سرچینو ویلي، چې ډېر ژر به یاد کسان محاکمه او سزا به ورکړل شي.
سرچینو د یادو طالب جنګیالیو نومونه ملا لعلي، حقاني، حزبالله او عبدالسلام ښودلي دي.
طالبانو په رسمي ډول د یادو کسانو د نیولو او محاکمه کولو په تړاو څه نه دي ویلي، خو د لیندۍ په ۱۴مه نېټه د شپې ناوخته د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد په خپلې اېکسپاڼې لیکلي و، جګړه لومړۍ د پاکستاني ځواکونو له لوري پیل شوې ده.
مجاهد دغه راز زیاته کړې وه: «متاسفانه چې نن ماښام پاکستاني اړخ یوځل بیا د کندهار په سپین بولدک ولسوالۍ کې د افغانستان په طرف بریدونه پیل کړل چې د اسلامي امارت ځواکونه هم غبرګون ته اړ شول».
د طالبانو او پاکستان ترمنځ پر ډیورنډ کرښې شخړې له هغه وروسته لا پسې زیاتې او تاوتریخجنې شوې، چې د اکټوبر په میاشت کې پاکستان د کابل په ګډون د افغانستان پر ځینو ولایتونو هوايي بریدونه ترسره کړل.
طالبانو له دې برېدونو وروسته له پاکستان څخه د غچ اخیستو په موخه د یادې ډلې د دفاع وزیر یعقوب مجاهد په امر پر ډیورنډ کرښه پر پاکستاني ځواکونو څو ساعته پرلهپسې برېدونه وکړل.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ له یادې شخړې وروسته، لومړی قطر بیا ترکیې او وروسته سعودي عربستان د دواړو هېوادونو ترمنځ منځګړیتوب وکړ، خو د یادو هېوادونو په منځګړیتوب ټول مذاکرات له کومې مطلوبي پایلې پرته پای ته ورسېدل او لا هم د افغانستان او پاکستان ترمنځ ټولې سوداګریزې لارې او هر ډول تګراتګ په ټپه ولاړې دي.
