په افغانستان کې د ورښتونو کمښت د اوبو رسونې او کرنې برخې لپاره جدي اندېښنې راولاړې کړې

د هغه په وینا؛ د اداري ستونزو حل به د ایران صادرات او افغان بازار ته لاسرسی پراخ کړي. نوموړي ویلي، د دوغارون د ازادې سیمې ځانګړی موقعیت له افغانستان سره د ایران ختیځ او د منځنۍ اسیا بازارونو ته د لاسرسي لپاره ځانګړې ګټه لري.

هغه زیاته کړې، که د سیمې ټول اداري، اجرایي او بنسټیزې ستونزې حل شي؛ نو دغه سیمه کولای شي ایران د بهرنۍ سوداګرۍ په یوه مهم مرکز بدل کړي. هغه وایي، په اوسنیو اقتصادي شرایطو کې کورني او بهرني پانګه‌وال د دولت د ملاتړ ځواکمن عناصر دي او د دوی ملاتړ د هېواد د پراختیا لاره اسانه کوي.

د دوغارون سیمه شاوخوا ۸۷۰۰ هکتاره مساحت لري، چې تر اوسه یې د ۲۰۰۰ هکتاره ځمکې رسمي اسناد ورکړل شوي او د پاتې ۶۷۰۰ هکتاره اسناد هم د بشپړېدو په حال کې دي. د یادې سیمې ۱۲۳۰ هکتاره ځمکه د کاني سرچینو، انرژۍ او سون توکو لپاره ځانګړې شوې ده.

د دغه سیمې مسوول مودودي وایي، که څه هم د ایران واردات له افغانستان نه محدود دي؛ خو د ایران او افغانستان کلنۍ سوداګري له ۳.۳ مېلیارد ډالرو زیاته ده. نوموړي ټینګار وکړ، چې د سیمې پرمختګ د ملي او ولایتي ادارو ګډې همکارۍ ته اړتیا لري.

دوغارون سرحد چې له یوې پېړۍ زیات عمر لري، د ختیځ اقتصاد مهم ټکی دی او د راتلونکې لپاره به د ایران–افغانستان ترمنځ سوداګرۍ کې ستر رول ولوبوي. د ایران د خصوصي سکتور فعال جمشید علي‌پور وایي، ځینې سرحدي ستونزې، د قوانینو توپیر او د ځینو ادارو کم‌ پوهاوی د سوداګرۍ پر وړاندې خنډ جوړوي. هغه د مشهد–دوغارون ریلي کرښه هم حیاتي وبلله او ویې ویل، چې د دواړو هېوادونو د وارداتو او صادراتو د لېږد چارې به اسانه کړي او اقتصادي اړیکې به لا پراخې کړي.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ له دې ډلې د نيمروز د ورېښمو پله له لارې ۲۳ کورنۍ، د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۷ کورنۍ، د کندهار د سپين بولدک له لارې ۳۴ کورنۍ او د ننګرهار د تورخم له لارې ۱۸۷ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.

د دغه کمېسیون د معلوماتو پر بنسټ؛ راستنو شویو کورنیو سره بېړنۍ مرستې شوې او خپلو ولایتونو ته هم لېږدل شوې دي. په دې ورستیو کې په ګاونډیو هېوادونو کې د افغان کډوالو وضعیت خورا سخت شوی دی. په ایران او پاکستان کې د افغانانو پر وړاندې د جبري اېستنې لړۍ هم چټکه شوې ده.

تازه پاکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې له دغه هېواده د بې‌اسناده افغان کډوالو د ستنولو لړۍ لاهم دوام لري. د راپور له مخې؛ په دې لړ کې یوازې له خیبرپښتونخوا ۶۸۲زره او ۱۴۱ افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

د راپور له مخې؛ تر دې دمه له پاکستان نه ۲۱۶زره او ۶۳۴ د پي او ار کارت لرونکي بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي. په راپور کې راغلي، چې یوازې پرون ۳۷۵ افغانان د تورخم له لارې په جبري توګه افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.

له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرې لېندۍ میاشت کې له ایران، ترکیې او پاکستان نه ۲۴۱زره او ۷۸۰ کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

د دغه وزارت له‌خوا په درېیو جلا خپرو شویو خبرپاڼو کې راغلي، چې له دې ډلې له ایران نه ۱۰۶زره او ۴۰۳ کډوال، له ترکیې ۱۶۸۸ او له پاکستان نه ۱۳۳زره او ۶۸۹ کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

دغه شمېرې داسې مهال خپرېږي، چې په پاکستان او ایران کې د افغان کډوالو وضعیت د اندېښنې وړ دی. راپورونه ښيي، چې د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې د پولیسو د عملیاتو په لړ کې افغان کډوال د پلټنو، نیولو او جبري اېستلو له ګواښ سره مخ دي.

د راپورونو له مخې؛ سهیل امیري چې د برېتانیا د ساوت‌همپټن ښار اوسېدونکی دی، د روان کال د تلې میاشتې په لومړۍ او د لېندۍ میاشتې په ۴مه نېټه یې پر دوو ښځو جنسي تېری کړی دی. نوموړي پر درېیمې ښځې د جنسي تېري د تور منل رد کړي دي.

د ساوت‌همپټن د محکمې قاضي نیکولاس رولنډ ویلي، چې د سزا د اعلان لپاره به د محکمې بله ناسته (د سلواغې په ۱۷مه) نېټه ترسره شي. قاضي تورن ته ویلي، چې باید د بند سزا ته چمتو اوسي.

سهیل امیري دارنګه په برېتانیا کې د ناقانونه حضور په تور هم تورن و او محکمې ته یې منلې، چې دغه هېواد ته له داخلېدو وروسته له برېتانیا نه‌دی وتلی. که څه هم د قضیې په اړه ډېر جزییات نه‌دي خپاره شوي؛ خو د برېتانوي رسنیو د راپورونو له مخې، امیري د لېندۍ میاشتې د څلورمې نېټې په شپه هڅه کړې وه، یوه ښځه چې په سړک روانه وه؛ په زور ښکل کړي. یاده ښځه وتوانېده، چې ځان وژغوري او پېښه پولیسو ته راپور کړي.

راپورونه زیاتوي، نوموړی پر دې هم تورن دی چې دوو نورو ښځو ته ورنږدې شوی او د هغوی په اړه یې نامناسبې جنسي خبرې کړې دي.

دغه پېښه (د وري په ۲۸مه) په برلین کې د نوموړې مېرمنې په اپارتمان کې شوې ده. د محکمې د معلوماتو له مخې؛ دغه مېرمن له خپل مېړه څخه په جلا اپارتمان کې اوسېده.

د محکمې د موندنو له مخې؛ تورن له یوې شخړې وروسته خپله مېرمن پنځه ځلې په چړو وهلې ده. محکمې ویلي، چې د پېښې پر مهال د یادې جوړې څلور ماشومان وېده وو؛ خو له پېښې وروسته یې هڅه کوله، چې خپله مور وژغوري، خو تورن له کوم غبرګون پرته دغه شېبه له ورایه لیدله.

د محکمې په وینا؛ هغه خپل اته کلن زوی ته ویلي و، چې «هغه ته به یوه نوې مور راولي». د قضايي پلاوي مشر ویلي، چې تورن دا کار د غوسې له امله او خپلې مېرمنې ته د «سزا ورکولو» په موخه کړی؛ هغه په دې باور و، چې یو نارینه د دې حق لري چې خپلې مېرمنې ته سزا ورکړي او ان هغه ووژني.
یادې جوړې په ۱۳۸۲کال کې په افغانستان کې واده وکړ او په ۱۳۹۴کال کې جرمني ته له کډوالۍ وروسته د دوی ګډ ژوند له تاوتریخوالي ډک شو. د جرمني رسنیو د راپورونو له مخې؛ تورن خپله ښځه کنټرولوله او پر هغې یې محدودیتونه لګول.
د یونګه فرایهایت اونیزې په یوه مفصل راپور کې لیکلي، دغه کس ان خپلې مېرمنې ته اجازه نه ورکوله چې د جرمني ژبې کورسونو ته ولاړه شي. یادې اونیزې لیکلي، چې دغه افغان د ۲۰۲۴کال په وروستیو کې له خپلې مېرمنې طلاق واخیست؛ ترڅو له یوې بلې ښځې سره واده وکړي، خو دغه هڅې یې ناکامې شوې.
د تورن زوی ویلي، پلار یې له مور څخه غوښتي و چې پولیسو ته دې شکایت نه‌کوي؛ خو مور یې دغه غوښتنه رد کړه او د پلار تاوتریخوالی یې لا زیات شو.