د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ وایي، د ایران اسلامي جمهوریت باید له دې مخکې چې د امریکا له لوري یې پر اټومي تاسیساتو برید وشي، یوې موافقې ته رسېدلی وای، ځکه د هغه په وینا، دا برید ډېر سخت او ویجاړونکی و.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت فارسي څانګې په ایکس د یوې خپرې شوې وینا له مخې، ولسمشر ډونالد ټرمپ ویلي چې که ایران یو ځل بیا د اټومي فعالیتونو هڅه وکړي، نو امریکا به یې بیا هم په نښه کړي.
ټرمپ ویلي: «د اسلامي جمهوریت رژیم باید مخکې له دې چې موږ یې پر اټومي تاسیساتو برید وکړو، موافقې ته رسېدلی وای، ځکه دا برید رښتیا هم ویجاړونکی و.»
د نوموړي په وینا: «که دوی بیا هڅه وکړي، اړ به شي بلې سیمې ته لاړ شي. موږ به هغه ځای هم په هماغه اسانۍ، آن لا په اسانه، په نښه کړو.»
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د ایران اټومي پروګرام او د لوېدیځو هېوادونو اندېښنې یو ځل بیا د نړیوال سیاست د تود بحث موضوع ګرځېدلې دي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش د تعلیم د نړۍوالې ورځې په مناسبت خپاره کړي پیغام کې ویلي چې د نړۍ په کچه شاوخوا ۲۷۲ میلیونه ماشومان او ځوانان د فقر، تبعیض، جګړو، بېځایه کېدو او طبیعي پېښو له امله له زدهکړو بېبرخې دي.
انتونیو کوترېش په ایکس لیکلي، چې باید د ټولو لپاره ټولشموله، مقاوم او نوښتګر تعلیمي نظامونه رامنځته شي، څو د زدهکړې حق ټولو ته تضمین شي.
دا په داسې حال کې ده چې په افغانستان کې نږدې پنځه کاله کېږي له شپږم ټولګي پورته د افغان نجونو پر مخ د ښوونځیو دروازې تړلې پاتې دي.
د روان کال په پیل کې د ملګرو ملتونو ویاند سټیفن دوجاریک خبرداری ورکړی و، چې که د نجونو پر زدهکړو بندیز تر ۲۰۳۰ کال پورې دوام وکړي، نو د زدهکړو څخه د بېبرخې نجونو شمېر به تر څلورو میلیونو لوړ شي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ یو نوی قانون لاسلیک کړی، چې له مخې به یې د انساني قاچاق قربانیانو ته دا امکان برابر شي چې خپلې پخوانۍ جزایي دوسیې لغوه او د نیول کېدو ریکارډونه پاک کړي، څو وکولای شي عادي ژوند ته بېرته وګرځي.
د سپینې ماڼۍ د معلوماتو له مخې، دغه قانون د «Trafficking Survivors Relief Act» په نوم یادېږي او موخه یې دا ده چې هغه کسان چې د انساني قاچاق قربانیان شوي، د هغو کړنو له امله مجازات نه شي چې د زور، ګواښ یا جبر له کبله یې ترسره کړي دي.
د دې قانون له مخې، قربانیان کولای شي محکمې ته غوښتنلیک وسپاري او له قاضي څخه وغواړي چې د ځینو جزایي جرمونو اړوند پرې لګېدلي محکومیتونه لغوه کړي او د پولیسو د نیول کېدو ریکارډونه ترې پاک کړي.
سپینه ماڼۍ وایي، دا اقدام به له قربانیانو سره مرسته وکړي چې د کار موندنې، زدهکړو او ټولنیز ژوند پر وړاندې له قانوني ستونزو خلاص شي او خپل ژوند له سره جوړ کړي.
والسټریټ ژورنال راپور ورکړی، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هڅه کوي د «نظام بدلون» په موخه د کیوبا واکمن مشرتابه له واکه لرې کړي. د راپور لهمخې، ټرمپ غواړي په کیوبا کې داسې بانفوذه اړیکې جوړې کړي چې له امریکا سره د «معاملې» په چوکاټ کې د دغه هېواد د نظام بدلون ته چمتو وي.
دې امریکايي ورځپاڼې د نوم نه ښودلو په شرط د امریکايي چارواکو له قوله ویلي، د ټرمپ حکومت دا مهال د کیوبا لپاره کومه روښانه او عملي طرحه نه لري، خو د ونزویلا د ولسمشر نیکولاس مادورو وروستۍ تښتونه د امریکايي پوځي ځواکونو لهخوا، د کیوبا لپاره د «یوې بېلګې او خبرداري» په توګه ارزول شوې ده.
د راپور پر بنسټ، یوه امریکايي چارواکي والسټریټ ژورنال ته ویلي چې په میامي او واشنګټن ډيسي کې د کیوبايي جلا وطنو او مدني ډلو سره غونډې شوي دي، څو په کیوبا کې داسې یو حکومتي چارواکی وموندل، شي چې ښايي له امریکا سره د «معاملې کولو لېوالتیا» ولري.
ډونالډ ټرمپ په مستقیم ډول هم کیوبا ته ګواښ کړی او د همدې میاشتې په پیل کې یې په خپلې ټولنیزې شبکې «تروټ سوشال» کې لیکلي وو: «زه په کلکه سپارښتنه کوم مخکې له دې چې ډېر ناوخته شي، نو هغوی باید معامله وکړي».
ریکاردو زونیګا چې د باراک اوباما د حکومت پخوانی چارواکی دی او د ۲۰۱۴ او ۲۰۱۷ کلونو ترمنځ د هاوانا او واشنګټن د لنډمهاله پخلاینې په خبرو کې یې ونډه لرله، ویلي چې د کیوبا مشرتابه د ونزویلا پرتله «ډېر سخت هدف» دی.
هغه والسټریټ ژورنال ته وویل: «هېڅ داسې څوک نشته چې وغواړي له امریکا سره کار وکړي»
د کیوبا د مشرتابه نسکورول له ۱۹۵۹ کال راهیسې چې د فیدل کاسټرو تر مشرۍ لاندې انقلاب بریالی شو، د امریکا د ګڼو سیاستوالو یوه پخوانۍ هیله پاتې شوې ده. همدغه انقلاب فیدل کاسټرو واک ته ورساوه. امریکا په ۱۹۶۲ کال کې هڅه وکړه چې د کیوبا حکومت نسکور کړي، خو دا هڅه ناکامه شوه. د امریکا استخباراتي ادارې «سيایاې» هم د کاسترو د ژوند پر مهال څو ځله د هغه د ترور هڅې کړې وې.
په ۱۹۶۷ کال کې، د بولیویا ځواکونو د امریکا په ملاتړ ارنستو «چې ګوارا» چې یو کیوبايي اصله ارجنټایني انقلابي مشر و، اعدام کړ.
کیوبا د امریکا د فلورېډا له سوېلي ساحل څخه یوازې شاوخوا ۱۵۰ کیلومتره واټن لري. په تېرو لسیزو کې سلګونه زره کیوبایان د اقتصادي ستونزو او سیاسي ځپنې له امله دغه ټاپو پرېښی او امریکا ته کډه شوي دي.
په امریکا کې د کیوبايي کډوالو ټولنه د رایې ورکوونکو یو قوي بلاک ګڼل کېږي او د ټرمپ د حکومت یو شمېر لوړپوړي چارواک، لکه د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو چې د کیوبا د کمونستي حکومت له پخوانیو منتقدانو څخه دی، هم له همدې ټولنې څخه راوتلي دي.
په افغانستان کې د ناټو د حضور په تړاو د ټرمپ وروستیو څرګندونو په کاناډا کې هم د پخوانیو پوځیانو او خبریالانو غوسه راپارولې ده. کاناډايي خبریالانو او پوځیانو ویلي، چې په افغانستان کې کاناډايي ځواکونه لومړۍ کرښه کې وو او په خطرناکو سیمو کې یې حضور درلود.
یو تجربهلرونکی کاناډایي خبریال ګراهام ټامسن چې دوه ځله یې افغانستان ته سفر کړی، د ټرمپ دا خبرې «بېرحمانه دروغ» بولي. نوموړی ټینګار کوي، چې کاناډایي ځواکونه نه یوازې له جګړې لرې نه وو، بلکې د افغانستان په تر ټولو خطرناکو سیمو کې یې حضور درلود او هره ورځ یې له طالبانو سره جګړه کوله.
ډونالد ټرمپ د فاکسنیوز له شبکې سره په مرکه کې ویلي وو: «موږ هېڅکله هغوی ته اړتیا نه لرله. هغوی افغانستان ته ځواکونه ولېږل، خو شاته پاتې شول او د جګړې په لومړۍ کرښه کې نه وو».
د نوموړي دا څرګندونې د ناټو په غړو هېوادونو کې، له کاناډا او برېټانیا نیولې تر کوچنیو اروپایي هېوادونو پورې له سختو او توندو غبرګونونو سره مخ شوې دي.
د ټامسن په وینا، د افغانستان په ماموریت کې اصلاً د جګړې روښانه لومړۍ کرښه موجوده نه وه. هغه وايي: «دا یوه نامنظمه او له خطره ډکه جګړه وه. د کاناډایي ځواکونو لپاره هېڅ خوندي ځای نه و؛ نه د پوځي اډو دننه او نه هم له هغو څخه بهر. هر ځل چې ځواکونه یا خبریالان له اډو بهر وتل، د مرګ له جدي خطر سره مخ کېدل».
د راپورونو پربنسټ، د افغانستان د ماموریت پر مهال ۱۵۸ کاناډایي عسکر ووژل شول او سلګونه نور ټپیان شول. د تلفاتو د شمېر لهمخې، کاناډا له امریکا او برېټانیا وروسته د ناټو په غړو هېوادونو کې یاده جګړه کې تر ټولو لویه مرګژوبله لیدلې ده. دا شمېرې په ډاګه کوي، چې کاناډایي ځواکونو د افغانستان په جګړه کې فعاله او مخکښه ونډه لرله.
د قربانیانو په منځ کې، د کاناډا د نوموتې خبریالې میشل لانګ نوم ځانګړی ځای لري. نوموړې د ۲۰۰۹ کال د ډسمبر پر ۲۰مه، په افغانستان کې د سړک غاړې د ماین په چاودنه کې ووژل شوه. په همدې پېښه کې څلور کاناډایي عسکرو هم خپل ژوند له لاسه ورکړ. د هغې همکاران وايي، د میشل لانګ وژل کېدل دا حقیقت یادوي چې نه یوازې پوځیان، بلکې خبریالانو هم د خطر په لومړۍ کرښه کې حضور درلود.
بله بېلګه د کاناډا د پوځ د افسر کپتان نیکولا ګودار دی، چې په ۲۰۰۶ کال کې د طالبانو په یوه برید کې ووژل شو. هغه د مخکښ څار افسر په توګه په مستقیم ډول د جګړې په ډګر کې حضور درلود او د اېتلافي ځواکونو په بریا کې یې مهم رول لوبولی و. نوموړي ته له وژل کېدو وروسته د سترو خدمتونو د وړتیا مډال ورکړل شو.
ګراهام ټامسن وايي، د ټرمپ خبرې یوازې یو سیاسي نظر نه دی، بلکې د جګړې د قربانیانو ښکاره سپکاوی دی. هغه زیاتوي: «صادق او فداکار انسانان د ناټو لپاره او د امریکا تر څنګ وجنګېدل او خپل ژوند یې قرباني کړ».
ټرمپ همدارنګه ویلي وو، چې که امریکا یوه ورځ مرستې ته اړتیا ولري، نو معلومه نه ده چې ناټو به ورسره ودرېږي او که نه. کاناډایي رسنۍ زیاتوي: «حقیقت دا دی چې د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د ۱۱مې له بریدونو وروسته، امریکا د ناټو د تړون پنځمه ماده فعاله کړه او د دې اېتلاف ټولو غړو هېوادونو د امریکا ملاتړ ته ودانګل. په ټولییز ډول، ۵۰ هېوادونو د افغانستان په ماموریت کې برخه واخیسته، څو له امریکا ملاتړ وکړي».
ټامسن په پای کې وايي: «دا یوازې د سیاست یا د نظر اختلاف خبره نه ده. دا د هغو کاناډایانو د ژوند خبره ده چې په افغانستان کې ووژل شول. ټرمپ باید دې حقیقت ته درناوی ولري».
د پولنډ لومړي وزیر ویلي، د افغانستان په جګړه کې باید د وژل شویو پنځو پولنډي سرتېرو د جنازې او رخصتۍ پر ورځ، د هغوی قرباني د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ته ور یادې کړای شي. هغه زیاتوي: «په هماغه ورځ لوړپوړو امریکايي پوځي افسرانو ماته ډاډ راکړ چې دا قربانۍ به هېڅکله هېرې نهشي»
دا څرګندونې وروسته له هغه کېږي، چې ډونالډ ټرمپ تازه د افغانستان په جګړه کې د ناټو د متحدینو رول کماهمیته بللی دی. د پولنډ پخواني لومړي وزیر ډونالډ توسک د هغو پنځو پولنډي سرتېرو پېښې ته اشاره کړې چې په ۲۰۱۱ کال کې د افغانستان په سوېل ختیځ د غزني ولایت کې ووژل شول.
ښاغلي توسک وویل، کله چې د دغو سرتېرو جنازې بدرګه کېدې، نو لوړپوړي امریکايي افسران هم هلته حاضر وو.
هغه هیله وښوده، چې امریکایان به خپلې هغه ژمنې او خبرې هېرې نه کړي. په همدې وخت کې، د پولنډ د دفاع وزیر ولادیسلاو کوشینیاک کامیش هم ویلي، چې پولنډ تل د ناټو یو مسوول او د باور وړ متحد پاتې شوی دی.
هغه ټینګار وکړ، چې د پولنډ پوځ د افغانستان او عراق په ماموریتونو کې د خپلو متحدینو ترڅنګ اوږه په اوږه برخه اخیستې ده. نوموړي زیاته کړې، پولنډ دا مهال هم د ناټو په بېلابېلو عملیاتو کې فعاله ونډه لري.
بلخوا، ډونالډ ټرمپ د پنجشنبې په ورځ د (سلواغې ۲مه) د سویس په داووس ښار کې د نړۍوال اقتصادي فورم غونډې په څنډه کې له فاکسنیوز شبکې سره په مرکه کې وویل، چې د افغانستان په جګړه کې د ناټو د متحدینو رول لوی ښودل شوی دی.
هغه ادعا وکړه، چې غېرامریکايي ځواکونه «له لومړۍ کرښې لږ شاته او لرې» ځای پر ځای شوي وو.
ټرمپ په همدې مرکه کې دا شک هم څرګند کړ، چې که پر امریکا برید وشي، ایا د ناټو غړي به لکه څرنګه چې تمه ترې کېږي، د دې هېواد د دفاع لپاره راودانګي او که نه؟
تر دې وړاندې، د برېټانیا چارواکو هم د ټرمپ د دغو څرګندونو په غبرګون کې دریځ نیولی و. هغوی ټینګار کړی و، چې د ناټو د تړون «پنځمه ماده» تر اوسه یوازې یو ځل، هغه هم د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د ۱۱مې نېټې له بریدونو وروسته فعاله شوې ده.
په هماغه وخت کې ناټو پرېکړه وکړه، څو د ګډې دفاع په چوکاټ کې له امریکا سره همکاري وکړي.
د دې مادې له مخې، که د ناټو پر کوم غړي په اروپا یا شمالي امریکا کې وسلهوال برید وشي، دا برید به د ټولو غړو پر وړاندې تېری ګڼل کېږي او هر غړی هېواد مکلف دی هغه اقدامات ترسره کړي، چې اړین یې وبولي.