د تحریک انصاف ګوند بنسټګر عمران خان خور عليمه خان وایي، چې نوموړی د شکنجې لپاره په انفرادي بندخونه کې ساتل شوی. هغې له خبریالانو سره د خبرو پرمهال ویلي، چې له عمران خان سره پر لېدنې کتنې بندیز لګېدلی او په تېر يو کال کې له نوموړي سره د ګوتو په شمېر د ملاقاتو اجازه ورکړل شوې ده.
هغه وایي، پوليسو د سېشنبې په ورځ هغې او خویندو ته یې له عمران خان سره په اډياله زندان کې د ملاقات اجازه نهده ورکړې. نوموړې زیاته کړې، د عمران خان سره وروستی ملاقات د ډسمبر په ۲مه نېټه شوی و.
په پاکستان کې د بېلابېلو پوهنتونونو یوشمېر افغان زدهکړیالان وایي، د ویزې ستونزې او د اوسېدو قانوني اسنادو نشتوالي یې زدهکړې له جدي ننګونو سره مخ کړې دي. د دغه زدهکړیالانو په وینا؛ د تحصیلي ویزو د ورکړې لړۍ بندېدو له امله د نیول کېدو او جبري ستنېدو له ګواښ سره مخ دي.
یو افغان زدهکړیال چې د ویزې موده یې د پای ته رسېدو په درشل کې ده، افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې ویلي: «زما ویزه د ختمېدو په حال کې ده او اصلي وېره دا ده، که سیستم بند وي؛ نو ویزه به څنګه تمدید کړم. دا اندېښنه تل له موږ سره وي».
د هغه وینا؛ د ویزې د نهلرلو وېرې ډېری افغان زدهکړیالان دې ته اړ اېستي، چې یوازې له لیلې څخه پوهنتون او له پوهنتون څخه لیلې ته له تګ پرته له هر ډول تګ راتګ ډډه وکړي او له علمي سفرونو، سمینارونو او ښوونیزو پروګرامونو څخه ځان وساتي.
هغه وایي: «زدهکړیالان د نیول کېدو او اېستل کېدو له وېرې جرأت نهکوي، چې د پوهنتون څخه بهر په علمي پروګرامونو کې ګډون وکړي». نوموړی زیاتوي، چې دغه وضعیت د زدهکړیالانو تمرکز په جدي ډول ګډوډ کړی دی: «هره ورځ د درسونو پر ځای، د مېشتېدو او ویزې تشویش د زدهکړیالانو ذهن ګډوډوي».
دغه زدهکړیال همدارنګه د ویزې د ترلاسه کولو او تمدید بهیر له ستونزو هم یادونه کوي او ټینګار کوي، چې دغه ستونزې یوازې د سیستم له تړل کېدو سره تړاو نهلري. د هغه په وینا؛ ان د سیستم له بندېدو مخکې هم زدهکړیالان د ځانګړي سیستم له نشتوالي او پېچلو پروسو سره مخ وو.
هغه وایي: «زدهکړیالان اړ وو، چې د بهرنیو چارو وزارت مخې ته ساعتونه په کتار کې ودرېږي. ځکه جلا سیستم نه و، ځینې زدهکړیالان اړ اېستل کېده، چې د خپل نوبت مخکې کولو لپاره پیسې ورکړي؛ څو د درس وخت یې ضایع نهشي».
د نوموړي په وینا؛ پخوا د ویزې د پروسې یوه برخه انلاین وه؛ خو وروسته زدهکړیالان اړ شول چې د ویزې د ترلاسه کولو لپاره د پاکستان سفارت ته مرکه ورکړي، هغه بهیر چې لا ډېر وختنیونکی او پېچلی دی.
هغه وایي، دا مهال د ویزې د ترلاسه کولو او تمدید پروسه د څو بېلابېلو ادارو لاسلیکونو ته اړتیا لري چې دا چاره د لا زیات ځنډ او لالهاندۍ لامل شوې ده. په همدې حال کې یوې افغان زدهکړیالې چې د امنیتي اندېښنو له امله یې نه غوښتل نوم یې یاد شي وایي، د مېشتېدو قانوني اسنادو نشتوالي یې ورځنی ژوند سخت محدود کړی دی.
د هغې په وینا؛ ان په پوهنتون کې عادي تګراتګ هم ورته ستونزمن شوی دی. هغه وایي:« دا مهال اسناد نهلرم او د وېرې له امله حتا په اسانۍ د پوهنتون په انګړ کې هم نه وځم. هره شېبه داسې احساس کوم، چې ښايي ونیول شم».
نوموړې زیاتوي، سره له دې چې پوهنتون ته پولیس نهدي راغلي؛ خو د افغانانو د جبري اېستلو بهیر یې وېره زیاته کړې او د هغې د زدهکړې راتلونکی یې له ابهام سره مخ کړی دی. هغه وایي: «وېره لرم، چې زدهکړې مې نیمه پاتې نهشي. ټول وخت، زحمت او پیسې چې تر دې ځایه مې لګولي، ښايي ضایع شي».
د هغې په وینا؛ د همدې وېرې له امله یې یو شمېر دوستان نه افغانستان ته ستانه شوي او نه هم توانېدلي چې عادي ژوند ولري. د اقامتي ستونزو تر څنګ، افغان زدهکړیالان د کاري فرصتونو په برخه کې له تبعیض شکایت هم کوي.
د مرکه شوي زدهکړیال په وینا؛ ډېری افغان زدهکړیالان له کلونو زدهکړو وروسته سره له دې چې لوړې نمرې او په کاري مرکو کې ښه وړتیا لري، یوازې د افغانتابعیت له امله له ګومارنې پاتې کېږي.
هغه وایي: «افغان زدهکړیال چې لوړه فیصدي او قوي وړتیا ولري، یوازې د خپل تابعیت له امله نه ګومارل کېږي؛ خو پاکستانی زدهکړیال چې ټیټې نمرې هم ولري، هماغه دنده ترلاسه کولی شي».
افغان زدهکړیالان د پاکستان له حکومت او اړوندو ادارو غواړي، چې د ویزې او مېشتېدنې د ستونزو د حل لپاره یو روڼ، مشخص او پایدار مېکانېزم رامنځته کړي؛ څو وکولای شي له وېرې، تبعیض او لالهاندۍ پرته خپلو زدهکړو او راتلونکي ته دوام ورکړي.
فاکس نیوز د سېشنبې په ورځ راپور ورکړی، د امریکا د کورني امنیت وزارت درې ایرانيان چې د «پېژندل شویو یا شکمنو ترهګریزو فعالیتونو» سره یې تړاو لاره؛ له امریکا واېستل. په راپور کې دغه کسان د احسان خالدي، محمد مهراني او مرتضی نصیري کاکولکي په نوم پېژندل شوي.
د امریکا کورني امنیت وزارت ویلي، هغه درې کسان یې د یکشنبې په ورځ له دغه هېواده اېستلي چې د ایران د سپاه پاسداران پخواني غړي وو. فاکس نیوز په خپل راپور کې ویلي، چې دغه درې کسان احسان خالدي، محمد مهراني او مرتضى نصيريکاکولکي نومېږي.
د راپور له مخې؛ دغه کسان د هغو ۱۴ ایرانيانو له ډلې وو، چې د یکشنبې په ورځ په یوې الوتکه کې ایران ته استول شوي. دا په ایران کې د حکومت ضد لاریونونو له پیل راهیسې تهران ته د اېستل شویو کډوالو لومړۍ ستنېدنه ده.
د کورني امنیت وزارت ویلي، محمد مهراني او احسان خالدي په ۲۰۲۴کال کې په ناقانونه توګه د سوېلي کالیفورنیا له لارې او مرتضى نصيريکاکولکي هم د ۲۰۲۴کال په نومبر کې په ناقانونه توګه امریکا ته داخل شوی و.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف ویلي، د خېبرپښتونخوا په تیراه دره کې هېڅ ډول پوځي عملیات نه دي روان او له سیمې څخه د خلکو کډه کېدل د ډېرې واورې له امله دي. هغه زیاته کړې، چې د عملیاتو په تړاو څرګندونې یوازې یو اټکل او بېبنسټه اوازې دي.
نوموړي په اسلاماباد کې خبریالانو ته د یوې خبري غونډې پر مهال وویل، چې هر کال خلک له تیراه درې څخه د زیاتو واورو ورېدو له امله کډه کېږي. هغه وایي، د تیراه درې اړوند ټولې چارې د ایالتي حکومت او سیمهییزې جرګې په سلا او مشورې هوارې شوې دي.
د دفاع وزیر په خبره، د خېبرپښتونخوا حکومت غواړي چې خپلې ناکامۍ پر پوځ یا پر داسې عملیاتو واچوي چې اصلا وجود نه لري. هغه دا هم وویل، چې دا مهال د تیراه درې دننه د تحریک طالبان پاکستان (TTP) د منع شوې ډلې شاوخوا ۵۰۰ غړي د خپلو کورنیو سره مېشت دي.
خواجه اصف زیاته کړې، په تیراه دره کې پر شاوخوا ۱۲ زره جریبه ځمکه د چرسو کرکېله کېږي او له هر جریب څخه یې شاوخوا ۳۵ لکه روپۍ عاید ترلاسه کېږي او همدا د شخړې او لانجې اصلي لامل دی.
په همدې غونډه کې د لومړي وزیر شهباز شریف د خېبرپښتونخوا چارو سلاکار او همغږی کوونکی اختیار ولي وویل، ځینې کړۍ د پرمختیايي پروژو په نوم پیسې باسي او هغه بیا پر سړکونو د احتجاجي تحریکونو لپاره لګوي. د ده په وینا، د پیسو د ګټلو لپاره یوه پروژه جوړه شوې، خو فدرالي حکومت او د پاکستان پوځ له دې پروژې سره هېڅ تړاو نه لري.
تر دې مخکې د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطا تارړ هم یادونه کړې وه، چې په تیراه دره کې د پوځي عملیاتو هېڅ ډول پلان نشته او نه هم پوځ خلکو ته ویلي، چې له سیمې څخه کډې وکړي. د خېبرپښتونخوا سر وزیر سهیل اپریدي دغه څرګندونې دوه مخي توب بللی او د پاکستان په پوځ کې یې یو شمېر جنرالان په پښتنو سیمو کې پر کړکېچ تورنې کړې دي.
سر وزیر درې ورځې وړاندې د سوات په مینګوره کې یوې غونډې ته د وینا پر مهال وویل، د پوځ دننه یو شمېر جنرالان غواړي، چې د خېبرپښتونخوا په بېلابېلو سیمو کې امنیتي وضعیت لا خراب شي او له دې سره هڅې کوي چې خپلې موخې لاسته راوړي.
د روسیې د ولسمشر ویاند دیمیتري پېسکوف تایید کړه، چې د کرملین کارمندان په پراخه کچه مصنوعي ځیرکتیا کاروي. نوموړي وویل چې ددوی کارکوونکي د روسیې اړوند مصنوعي ځیرکتیا کاروي.
پېسکوف د سلواغې پر ۷مه د روسیې رسنیو ته وویل:« د مصنوعي ځیرکتیا ټیکنالوژي لا دمخه د کرملین لپاره یو معیاري وسیله ګرځیدلې او د کارمندانو له خوا په پراخه کچه کارول کیږي.»
د دې پوښتنې په ځواب کې چې ایا د کرملین کارمندان په خپل کار کې مصنوعي ځیرکتیا کاروي، پېسکوف وویل: «البته موږ یې کاروو. اوس دا د کار لپاره یو معیاري وسیله ده.»
هغه د روسیې مصنوعي ځیرکتیا پیاوړې او خوندي وبلله.
د ۱۴۰۳ کال په مروغومي میاشت کې ولادیمیر پوتین د روسیې حکومت ته امر وکړ، چې د مصنوعي ځیرکتیا په برخه کې له چین سره همکاري پراخه کړي.
د اسراییل پوځ د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې تر ۸۴۳ ورځې جګړې وروسته ټول اسراییلي یرغملي او د هغوی جسدونه د غزې له تړانګې اسراییل ته لېږدول شوي دي. د اسراییل پوځ لهخوا په خپرې شوې ویډیو کې ښکاري، چې په غزه کې د وروستي یرغملي جسد ترلاسه شوی او اسراییل ته لېږدول شوی دی.
د اسراییل پوځ زیاته کړې، چې د دغه جسد په موندلو سره، «له غزې تړانګې څخه د ټولو یرغملو د بېرته ستنولو لړۍ بشپړه شوې ده». د جسدونو تبادله د امریکا په منځګړیتوب د اوربند د یوې برخې په توګه وشوه، چې د ۲۰۲۵کال (د اکتوبر په ۱۰مه) پیل شوه.
په ورته وخت کې د فلسطین دولتي رسنیو راپور ورکړی، چې د اسراییل پوځ په غزه کې لسګونه جوړښتونه ویجاړ کړي، د سیمې په ختیځ کې د «ژېړ زون» په نوم یې پېژندل شوی امنیتي زون پراخ کړی او د خپلو ځواکونو لپاره یې لږترلږه شپږ نوي ځایونه جوړ کړي دي. دغه اقدام د غزې په ځینو برخو کې د اسراییل د پوځي حضور د پیاوړتیا په اړه اندېښنې راپورته کړې دي.
په ورته وخت کې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د «سولې بورډ» د پرانیستې په مراسمو کې اعلان وکړ، چې امریکا به د ملګرو ملتونو په ګډون د بېلابېلو لوبغاړو سره همکارۍ ته دوام ورکړي.