د برېتانیا د کورنیو چارو وزیرې شبانه محمود ویلي، چې هېواد یې له پاکستان سره پیاوړې او مثبتې اړیکې لري. نوموړې په لندن کې له جیونیوز سره په ځانګړې مرکه کې وویل، چې د پاکستان او برېتانیې حکومتونه په دوامداره ډول له یو بل سره په اړیکه کې دي او پر بېلابېلو مهمو موضوعاتو خبرې کوي.
شبانه محمود د خبرو پر مهال د برېتانیا د کډوالۍ په سیستم کې د شته نیمګړتیاوو د لهمنځه وړلو مسئله خپله لومړنۍ دنده وبلله او ویې ویل، چې هم قانوني او هم ناقانونه کډوال له ډېرې مودې راهیسې د کډوالۍ له سیسټم څخه ناوړه ګټه اخلي.
د برېتانیا د کورنیو چارو وزیرې په کوڅو کې د زیاتېدونکو جرمونو د مخنیوي لپاره د پولیسو اصلاحات اړین او نهجبرانېدونکي وبلل او ټینګار یې وکړ، چې د امنیت د ټینګښت لپاره باید د پولیسو په جوړښت او کړنو کې بنسټیز بدلونونه راوستل شي.
شبانه محمود وویل، اوس یې هویت د یوې انګریزې برېتانوۍ دی، خو مور او پلار یې له ازاد کشمیر سره تړاو لري.
د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي وایي، نړۍ په ایران کې د تاوتریخوالي او د خلکو د وژنې ټولو اړخونو ته ځیر ده. هغه زیاته کړه، نړۍ ګوري چې د ایران رژیم څنګه په سیمه او نړۍ کې د جګړې او ناامنۍ خپرولو لپاره لویې سرچینې لګوي.
زېلېنسکي په اوکراین کې د روسیې له لوري د ایراني بېپيلوټه الوتکو کارونې ته اشاره وکړه او ټینګار یې وکړ، چې هېواد به یې هېڅکله د هغو زرګونو بېپيلوټه الوتکو بریدونه هېر نه کړي، چې د اوکراین ښارونه، کلي او خلک یې په نښه کړي دي.
هغه زیاته کړه: «د ایران په اړه ځینو اروپایي هېوادونو په ځانګړي ډول هغو چې د فعالې همکارۍ او اصولي دریځ غوښتونکي وو او همدارنګه پخپله ایرانیانو د اوکراین غږ اورېدلی دی».
د اوکراین ولسمشر همدارنګه اعلان وکړ، چې د اروپایي ټولنې هېوادونو عملي توافق ته رسېدلي چې د ایران د رژیم له اصلي بنسټونو څخه یعنې د اسلامي انقلاب د ساتونکو ځواک یا سپاه پاسداران د ترهګرې ډلې په توګه پېژندلو پرېکړه وکړي. د دې پرېکړې اړوند حقوقي او اجرایي بهیرونه په اروپا کې روان دي.
زېلېنسکي د اوکراین په اړه وویل: «موږ دا پرېکړه مخکې له مخکې کړې او سپاه پاسداران مو د ترهګرې ډلې په توګه وپېژانده. زموږ لپاره دا موضوع پای ته رسېدلې ده».
په پای کې زېلېنسکي ټینګار وکړ، چې په نړۍ کې ټولې ترهګرې ډلې او سازمانونه باید له یو شان چلند او غندنې سره مخ شي او هېڅ ترهګر ته اجازه ورنهکړل شي چې بریالی شي.
د پاکستان په بلوچستان ایالت کې د بلوڅ وسلهوالو د خونړیو بریدونو له ترسره کېدو وروسته، د دغه هېواد د دفاع وزیر د تور ګوته د افغانستان پر لور نیولې ده. خواجه اصف د دوشنبې په ورځ ادعا وکړه، چې په بلوچستان کې د فعالو بلوڅ وسلهوالو ډلو مشران په افغانستان کې مېشت دي.
پاکستان تر دې وړاندې هم افغان طالبان تورن کړي وو، چې د تحریک طالبان پاکستان (TTP) مشرتابه ته یې په افغانستان کې پناه ورکړې ده.
د پاکستان د دفاع وزیر د دوشنبې په ورځ د (سلواغې ۱۳مه) د دغه هېواد پارلمان ته ولاړ او د بلوچستان د امنیتي وضعیت په اړه یې استازو ته معلومات ورکړل. نوموړي وویل، حکومت به هېچا ته اجازه ور نهکړي چې تاوتریخوالی د ازادۍ غوښتنې تر نامه لاندې یا د هغې په چوکاټ کې توجیه کړي.
خواجه اصف زیاته کړه، هغه وسلهوال عناصر چې په بلوچستان کې فعالیت کوي، له بهرني ملاتړ څخه برخمن دي او ادعا یې وکړه، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د دې ایالت د ناامنۍ په پراخېدو کې رول لري. د هغه په وینا، د دغو ډلو له مشرتابه څخه په عملي ډول له افغانستان څخه ملاتړ کېږي.
طالبانو بیا بیا په افغانستان کې د پاکستاني وسلهوالو په ګډون د بهرنیو وسلهوالو د حضور ادعاوې رد کړې دي؛ خو د ملګرو ملتونو د امنیت شورا راپورونه ښيي چې طالبان د افغانستان له خاورې پر پاکستان د ټيټيپي د بریدونو مخه نه نیسي.
خواجه اصف همدارنګه وویل، چې بلوچستان د جغرافیایي پراخوالي له پلوه د پاکستان تر ټولو لوی ایالت دی او د دې ایالت امنیت ټینګول د هېواد د نورو ګڼ مېشتو سیمو په پرتله ډېر ستونزمن کار دی. د پاکستان د دفاع وزیر وویل، چې حکومت به له بلوڅ وسلهوالو سره هېڅ ډول خبرې اترې ونه کړي او د هغوی د تاوتریخوالو بریدونو پر وړاندې به په پوره ځواک ځواب ورکړي.
د بلوچستان د ازادۍ پوځ جنګیالیو د شنبې په سهار د سلواغې میاشتې په ۱۱مه، د وسلو او چاودېدونکو توکو په کارولو سره د بلوچستان په څه باندې لسو سیمو کې پر پوځي او نیمهپوځي تاسیساتو بریدونه وکړل.
پاکستان د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د وروستیو نښتو په پایله کې ۱۴۵ تنه بلوڅ وسلوال وژل شوي دي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي، د هند له لومړي وزیر نرېندرا مودي سره یې د سوداګرۍ او همداراز د روسیې او اوکراین د جګړې د پای ته رسېدو په تړاو خبرې کړې دي. ټرمپ ویلي، هند موافقه کړې، چې تر دې وروسته به د روسیې پر ځای له امریکا او احتمالاً له ونزوېلا نفت وپېري.
واشنګټن په اوکراین کې د جګړې د پای ته رسېدو لپاره پر روسیې د فشار راوړلو په ترڅ کې د روان کال په زمري میاشت کې له مسکو څخه د نوي ډیلي د نفتي موادو د نهپېرلو په موخه امریکا ته د هند پر صادراتي توکو تعرفه ۵۰ سلنه زیاته کړه.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۱۳مه) په خپله ټولنیزه پاڼه وویل، چې د هند له لومړي وزیر سره یې په ټلیفوني خبرو کې پر دې سلا کړې، چې هند به له روسیې د نفتي موادو پېرل ودروي او پر ځای به یې له امریکا او احتمالاً له ونزوېلا د اړتیا وړ نفتي مواد وپېري.
ټرمپ ویلي: «دغه چاره به په اوکراین کې د جګړې له پای ته رسېدو چې له امله یې هره اوونۍ زرګونه کسان وژل کېږي مرسته وکړي».
نوموړي زیاته کړې: «موږ د امریکا او هند تر منځ د سوداګریزو چارو پر هوکړې هم موافقت وکړ او ورسره به امریکا ګمرکي تعرفه له ۲۵ سلنې څخه ۱۸ سلنې ته راټيټه کړي او هغوی به هم د امریکا پر وړاندې تعرفې راکمې او همداراز غېر تعرفهيي خنډونه صفر ته راښکته کړي».
د ټرمپ په وینا، هند همداراز ژمنه کړې، چې د څه باندې ۵۰۰ میلیارده ډالرو په ارزښت له امریکا انرژي، د ډبرو سکاره او همداراز د ټېکنالوژۍ او کرنې اړوند محصولات وپېري.
له دې سره سم، د هند لومړي وزیر نرېندرا مودي هم د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۱۳مه) په خپله اېکسپاڼه امریکا ته د هندي محصولاتو پر صادراتو ۱۸ سلنې ته د ګمرکي تعرفې له راټيټېدو خوښي څرګنده کړې او ویلي یې دي: «د دې په زړه پورې اعلان له امله د هند د ۱ اعشاریه ۴ میلیارده خلکو په استازیتوب له ولسمشر ټرمپ څخه ډېره مننه کوم. کله چې دوه لوی اقتصادي هېوادونه او د نړۍ تر ټولو سترې ولسواکۍ په ګډه کار کوي، دا زموږ د خلکو په ګټه تمامېږي او د متقابلې ګټې لپاره ستر فرصتونه رامنځته کوي».
مویي همداراز د نړۍوالې سولې، ثبات او سوکالۍ لپاره د ډونالډ ټرمپ رول مهم ګڼلی او زیاته کړې یې ده، چې هند هم د هغه په مشرۍ د سولې له هڅو ملاتړ کوي.
د یادونې وړ ده، چې هند تر دې مخکې د خپلې اړتیا وړ نفتي مواد له روسیې او ایران څخه واردول، خو اوس به دغه مواد له امریکا او په ځانګړې توګه له ونزوېلا واردوي.
د هند او طالبانو ادارې ترمنځ د اړیکو له تودېدو سره هممهاله، هند په خپله نوې مالي بودیجه کې له افغانستان سره یو اعشاریه پنځه میلیارده هندي روپۍ چې شاوخوا ۱۶ نیم میلیونه امریکايي ډالره کېږي، د مرستې په توګه ځانګړې کړې دي.
د هند د حکومت د بودیجې سند ښيي، چې دې هېواد د تېر کال پرتله له افغانستان سره خپلې بشري مرستې لږ څه زیاتې کړې دي، خو دا اندازه د هغو مرستو پرتله ډېره کمه ده چې هند پخوا د افغانستان له پخواني حکومت سره کولې.
د ۲۰۲۵ مالي کال پر مهال، هند افغانستان ته شاوخوا ۱۰۰ کروړه هندي روپۍ چې نږدې ۱۱ میلیونه ډالره کېږي، مرسته کړې وه. د هند تر ټولو زیاتې مرستې د سوېل ختیځې اسیا هېوادونو ته ځانګړې شوې دي، لکه بوتان او سرېلانکا چې له هند سره نږدې او ښې اړیکې لري. د بودیجې په سند کې لیدل کېږي، چې هند خپلو مرستو ته په یو شمېر دغو هېوادونو کې زیاتوالی ورکړی دی.
د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان ته د هند د مرستو زیاتوالی له طالبانو سره د نوي ډیلي د اړیکو له تودېدو سره نږدې تړاو لري. هند نه یوازې په کابل کې د افغانستان سفارت او کونسلګرۍ طالبانو ته سپارلې دي، بلکې په وروستیو میاشتو کې یې د طالبانو د بهرنیو چارو، سوداګرۍ او عامې روغتیا وزیران هم مېلمانه کړي دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي ته د هند تود هرکلی د دې ښکارندويي کوي، چې هند غواړي له طالبانو سره خپلې اړیکې لا پراخې کړي. دې اړیکو اسلاماباد اندېښمن کړی او پاکستان پرلهپسې هند او طالبان تورنوي، چې د پاکستان په خاوره کې د وسلهوالو ډلو او بریدونو ملاتړ کوي.
د هند د بودیجې په سند کې دا نه دي روښانه شوي چې دا پیسې به په کومو برخو او یا کومو پروژو کې ولګول شي. تر دې وړاندې هند د طالبانو ادارې ته د درملو او خوراکي توکو مرستې هم استولې وې.
د ځانګړو شویو محدودو مالي سرچینو لهمخې، داسې ښکاري چې د طالبانو د خوښې خلاف، هند به د طالبانو د ادارې په بنسټیزو او زېربنایي پروژو کې برخه وانخلي او خپلې مرستې به یوازې پر بېړنیو او بشري مرستو محدودې وساتي.
سره له دې چې د هند مرستې د طالبانو ادارې ته زیاتې شوې دي، خو د پخواني افغان حکومت د مرستو پرتله ډېرې کمې دي.
هند د ۲۰۰۱ او ۲۰۲۱ کلونو ترمنځ په ټولییزه توګه له افغانستان سره له درې میلیارده ډالرو زیاتې مرستې کړې وې. د ۲۰۲۱ کال له سقوط وروسته دا مرستې ودرېدې، خو په ۲۰۲۴ کال کې بیا پیل شوې.
په افغانستان کې د هند له سترو پروژو څخه د سلما بند جوړول، د افغانستان د ملي شورا ودانۍ او د زرنج–ډیلارام لویه لار یادولی شو، چې شاوخوا ۲۱۵کیلومتره اوږدوالی لري او د افغانستان لوېدیځ یې د ایران له چابهار بندر سره نښلولی.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت اعلان کړی، چې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي د دوشنبې په ماښام د اردن د بهرنیو چارو له وزیر اېمن الصفدي سره په ټلیفوني اړیکه کې د سیمې د وروستیو سیاسي او امنیتي بدلونونو په اړه د نظر تبادله کړې ده.
د یاد وزارت د معلوماتو لهمخې، د ایران د بهرنیو چارو وزیر په دې ټلیفوني خبرو کې د اسلامي جمهوریت هغه دریځونه تشریح کړي، چې لهمخې یې ایران د ولس د حقونو او ملي ګټو د خوندي کولو لپاره له ډیپلوماسۍ څخه کار اخلي او همدارنګه د سیمې د سولې او ثبات د ساتنې پر اهمیت ټینګار کوي. نوموړي اردني لوري ته په دې برخه کې د روانو ډیپلوماتیکو هڅو او سلا مشورو د وروستي وضعیت په اړه هم معلومات ورکړل.
په مقابل کې، د اردن د بهرنیو چارو وزیر د سیمې پر ثبات او امنیت د هر ډول ترینګلتیا د زیاتېدو د منفي پایلو په اړه اندېښنه څرګنده کړه او ټینګار یې وکړ، چې د سیمې ثبات لپاره ډیپلوماسي د ستونزو د هواري یوازینۍ او ښه لاره ده. هغه زیاته کړه، چې اردن د هر هغه ډیپلوماتیک بهیر او نوښت ملاتړ کوي، چې موخه یې د تاوتریخوالي کمول او د سیمې د ثبات پیاوړتیا وي.
دا په داسې حال کې ده، چې ټرمپ له څو اوونیو راهیسې پر ایران د برید ګواښونه کړي او د تازه راپورونو لهمخې، ښايي د تهران او واشنګټن استازي په نږدې ورځو کې استانبول کې سره وګوري او د مسایلو پر حل بحثونه وکړي.