ملګري ملتونه: هره ورځ نږدې ۲زره کډوال له پاکستان نه په جبري توګه افغانستان ته ستنېږي

په امریکا کې د کډوالۍ د حقونو مرکز په یوې اعلامیه کې ویلي، چې د کډوالو د حقونو ملاتړو ډلو د امریکا محکمو ته یوه رسمي عریضه وړاندې کړې او د ۷۵ هېوادونو د وګړو کډوالۍ ویزو د غوښتنلیک پروسې ځنډولو پر وړاندې یې اعتراض کړی دی.

یاد مرکز په دغه اعلامیه کې د ټرمپ حکومت نوې تګلاره «تبعیضي» بللې او خبرداری یې ورکړی، چې دغه پرېکړه به ګڼې کورنۍ د قانوني کډوالۍ له پروسې بې‌برخې کړي. په دغه عریضه کې ویل شوي، چې یاد اقدام د توجیه لپاره د ټرمپ اداره د کډوالو په اړه «ناسم روایت» کاروي او د امریکا د کډوالۍ له قوانینو سرغړونه کوي.

دغه عریضه پرون په امریکا کې په قضايي سیسټم کې ثبت شوې ده. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت تر دې وړاندې هم ویلي و، د هغو هېوادونو د وګړو کډوالۍ ویزې به له سره وکتل شي چې د دغه وزارت د ادعا له مخې کډوال یې «ډېر له دولتي مرستو کار اخلي».

په دغه ۷۵ هېوادونو کې د افغانستان، بنګله‌دېش، ایران، سوریې، یمن، عراق او سومالیا نومونه شامل دي او همدارنګه د افریقا، اسیا او ختیځې اروپا څو نور هېوادونه هم په دغه نوملړ کې راغلي دي.

د کډوالۍ د محدودولو اړوند د ټرمپ پراخ واک

دغه عریضه وروسته له هغه وشوه، چې په ۲۰۱۸کال کې د امریکا سترې محکمې د کډوالۍ د محدودولو لپاره د ولسمشر پراخ واک تایید کړ. له بلې خوا په نومبر میاشت کې د یوه افغان کډوال له‌خوا د امریکا د ملي ګارډ پر عسکرو تر برید وروسته واشنګټن دغه هېواد ته د ۱۹ هېوادونو د وګړو پر ورتګ بندیز ولګاوه.

په ډسمبر میاشت کې دغه بندیز هغو پنځو نورو هېوادونو ته هم وغځېد، چې د فلسطین ادارې اسناد لري. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت هم اعلان وکړ، چې له ۱۰۰زره ډېرې ویزې یې لغوه کړې چې په‌کې شاوخوا ۸زره تحصیلي او ۲۵۰۰ مسلکي ویزې شاملې دي.

دغه وزارت د سې‌شنبې په ورځ (د سلواغې ۱۴مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د کابل ښار د شاوخوا ۳۹ درملیزو او خوراکي توکو له پلورنځيو څخه یې څارنه کړې ده. طالبانو ویلي، چې د یادې څارنې موخه د بیو کنټرول، د احتکار او انحصار مخنیوی، د کیفیت تامین او د روغتیايي قوانینو پلي کول دي.

طالبانو تر دې وړاندې هم په یوشمېر نورو ولایتونو کې ګڼ روغتونونه او درملتونونه تړلي وو. د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې ناسم روغتیایي خدمتونه او بې‌کېفیته درمل د ناروغانو پر وړاندې تر ټولو لویې ننګوونې دي.

طالبانو یاد درملتونونه داسې مهال تړلې دي، چې د یادې ډلې او پاکستان ترمنځ له کړکېچ وروسته له دغه هېواده د درملو پر واردولو بندیز لګول شوی. د راپورونو له مخې؛ د درملو ګڼو کاروباریانو له پاکستان نه په قاچاقي لارو د درملو واردولو ته مخه کړې او ځینې کسان هم وخت تېر درمل بازار ته وړاندې کوي.

سوداګرو تمه ښودلې، چې په دغه ولایت کې د یادې خونې جوړېدل به د بزګرو په عوایدو کې زیاتوالی راولي. د دغه سړې خونې مشر دوست محمد دوست ویلي، چې د یادې سړې خونې په جوړېدو به د هلمند د مېوو او سبزیو د ضایعه کېدو مخه ونیول شي او د بزګرو زحمتونه به نه بې‌ځایه کېږي.

نوموړي پر طالبانو غږ کړی، چې د برېښنا او نورو برخو کې ورته امکانات برابر کړي. د هغه په خبره؛ نورو هېوادونو ته یې صادرات کم دي او که د طالبانو اداره ورسره همکاري‌ ونه کړي، خپل لګښت نه‌شي‌ پوره کولی.

هغه زیاته کړې: «موږ فعلا تازه مېوه او په سبزیو کې پیاز ساتلي، ۲۵ کسان مستقیم کار راسره کوي». د هلمند بزګران او بڼ‌وال بیا شکایت کوي، چې د سړو خونو د نشتوالي له کبله یې توکي په کمه بیه پلورل کېږي.

ځینې بزګرانو او بڼ‌والو له افغانستان انټرنشل-پښتو سره په خبرو کې ویلي، اړ دي چې خپل کرنیز توکي په نشت بیه وپلوري؛ ځکه چې د ساتنې لپاره امکانات نه‌لري. د هلمند یو کروندګر حاجي رووف افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل: «سړې خونې زموږ د حاصلاتو د ساتلو او عاید ډېرېدو لپاره خورا مهمې دي؛ ځکه که نه وي نو مېوه مو په کورنیو بازارانو کې خپل سر نه‌شي پوره کولی او موږ له زیان سره مخ یو».

څو ورځې وړاندې د افغانستان د کرنې او مالدارۍ د سړې خونې مسوولینو له یو شمېر سوداګرو سره په ناسته کې ویلي و، چې په روان کال کې د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې ۱۵۰ سړې خونې جوړې شوې دي. دوی زیاته کړې وه، په راتلونکي کال کې په ټول افغانستان کې د ۶زره سړو خونو د جوړېدو پلان لري.

د یادې ټولنې مرستیال قربان علي جمشېدزاده وایي، چې افغاني غالۍ د خاص جوړښت، ډیزاین او نوښت له کبله نړۍوال نوم او شهرت لري. نوموړي په کور دننه د افغاني غالیو د نندارتونونو جوړولو هیله وښوده او زیاته یې کړه: «که دلته نندارتونونه جوړ او نړۍوال سوداګرو ته بلنه ورکړل شي؛ نو د افغانستان غالۍ به په پراخه کچه په نړۍ کې مطرح شي».

غالۍ پلورونکي په ورته وخت کې په کور دننه او بهر د بازار موندنې او د حکومت د زیاتې پاملرنې غوښتنه کوي. افغاني غالۍ چې د لوړ کیفیت او ښکلي ډیزاین له کبله په نړۍ کې لوړ ځای لري، هر کال تر یو مېلیون متره مربع پورې په افغانستان کې تولید او نورو هېوادونو ته صادرېږي.

د یادونې وړ ده، چې غالۍ د افغانستان یو له مهمو صادراتي توکو ګڼل کېږي او هر کال د مېلیونونه ډالرو په ارزښت نورو هېوادونو ته صادرېږي او افغاني غالۍ د ښه کیفیت او ډیزاین له امله نړۍوال شهرت او همداراز ګڼ مینه‌‌وال هم لري.

شان وانډيور پر اېکس پاڼه د کالیفورنیا د والي ګېون نیوسم پوسټ بیا خپور کړی، چې په‌کې نوموړي د کډوالۍ د پلي کېدونکو سختو اقداماتو پر ټولنیزو اغېزو اندېښنه ښودلې ده. هغه لیکلي: «موږ باید خپلې مبارزې ته دوام ورکړو. خوشحاله یم، چې په دغه ناسته کې شامل وم».

په همدې پوسټ کې د کالیفورنیا والي ویلي، چې د کډوالۍ د پلي کېدو اوسني اقدامات کورنۍ جلا کوي او ګاونډیان بې‌ثباته کوي. ګېون نیوسم د ډونالډ ټرمپ د کډوالۍ تګلاره «بې‌پروا او خطرناکه» بللې او ټینګار یې کړی: «زه به د ټرمپ د بې‌مسوولیته اجنډا پر وړاندې شا ته نه‌شم او د هغه ګډوډي او دروغ به افشا کوم».

هغه همداراز ویلي: «کالیفورنیا به خپل خلک خوندي وساتي». شنونکي وایي، د ټرمپ له لوري د کډوالۍ د پروسو درول، په ځانګړي ډول د هغو افغانانو لپاره جدي اندېښنې زېږولې چې د امریکا له پوځ، سفارت او لوېدیځو بنسټونو سره یې کار کړی و او اوس د امنیتي ګواښونو له امله دغه هېواد ته د تګ په تمه دي.

د راپورونو له مخې، د امریکا زرګونه افغان همکاران دا مهال په افغانستان، پاکستان او نورو هېوادونو کې بند پاتې دي؛ خو د کډوالۍ بهیر د ځنډ او محدودیتونو له امله یې راتلونکی لاهم ناروښانه دی.

شان وانډيور چې د افغانانو د اېستلو او مېشتېدو په برخه کې فعاله ونډه لري، تر دې وړاندې هم خبرداری ورکړی و چې د کډوالۍ پر پروسو سیاسي بندیزونه د زرګونه بې‌ګناه خلکو ژوند له ګواښ سره مخ کوي.