د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت: د امریکا-ایران خبرو کې اسلام‌اباد ته د ګډون بلنه ورکړل شوې

په لېبیا کې د الجزیرې عربي شبکې خبریال احمد خلیفه د سې‌شنبې په ورځ ویلي، د شته معلوماتو له مخې، سیف‌الاسلام قذافي د لوېدیځ لېبیا په زنتان ښار کې هغه ځای چې نوموړی له تېرو لسو کلونو راهیسې په‌کې مېشت و، په ډزو ویشتل شوی او وژل شوی دی.

د دغه ۵۳ کلن کس وژل کېدل د هغه سیاسي سلاکار عبدالله عثمان هم تایید کړي دي؛ خو تر اوسه د بریدګرو هویت او دا چې دا پېښه څنګه رامنځته شوې، روښانه نه ده. د لېبیا رسمي چارواکو هم تر دې مهاله د دې پېښې په اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی.

سیف‌الاسلام قذافي که څه هم هېڅکله د لېبیا په حکومت کې رسمي دنده نه درلوده، خو له ۲۰۰۰ کال څخه تر ۲۰۱۱ پورې له خپل پلار وروسته د هېواد د واک په جوړښت کې د دویم کس په توګه مطرح و. ۲۰۱۱ کال هغه وخت و چې د لېبیا مخالفو ځواکونو معمر القذافي وواژه او د هغه د څو لسیزې واکمنۍ ته یې د پای ټکی کېښود.

سیف‌الاسلام قذافي د خپل پلار د رژیم تر نسکورېدو وروسته، په ۲۰۱۱ کال کې د زنتان په ښار کې ونیول شو او تر ۲۰۱۷ کال پورې په زندان کې وساتل شو؛ هماغه کال چې له بند څخه خوشې شو.

په پاکستان کې د یونېسف استازې پرنیل اېرنسایډ ویلي، چې دغه بنسټ هغو راپورونو ته په جدي ډول اندېښمن دی چې ښيي د تېرې اوونۍ په پای کې د پاکستان په سوېل لوېدیځ کې د ترسره شویو بریدونو پر مهال یو شمېر ماشومان د وژل شویو او ټپیانو په ډله کې شامل دي.

د هغې په وینا، د تاوتریخوالي زیاتوالی په سیمه‌ییزو ټولنو کې د وېرې او ناامنۍ د پراخېدو لامل شوی او دا ماشومان او د هغوی کورنۍ دي چې تر ټولو زیات زیان ویني.

د یونېسف استازې د قربانیانو له کورنیو او زیانمنو شویو ټولنو سره د ژورې خواخوږۍ په څرګندولو سره ټینګار وکړ: «موږ د وژل شویو ماشومانو له کورنیو او هغو ټولو ټولنو سره چې له دې تاوتریخوالي اغېزمنې شوې دي، خپله ژوره خواشیني څرګندوو».

هغې همداراز وویل، چې ماشومان باید هېڅکله د بریدونو هدف ونه‌ګرځول شي او نه هم باید د جګړو او شخړو د جانبي زیان په توګه زیان وویني. د یونېسف د څرګندونو له‌مخې، د ماشومانو د ژوند او خوندیتوب ساتنه یو بنسټیز اصل دی او باید تل د ملي او نړۍوالو قوانینو له‌مخې تضمین شي.

یونېسف یو ځل بیا له ټولو ښکېلو لوریو وغوښتل، چې د ملکي وګړو په ځانګړي ډول د ماشومانو د ساتنې په اړه خپلو ژمنو ته ژمن پاتې شي او له هر هغه اقدام څخه ډډه وکړي، چې د ماشومانو ژوند او راتلونکی له ګواښ سره مخ کوي.

بلوڅ بېلتون غوښتونکو تېره شنبه په بلوچستان ایالت کې د پاکستاني ځواکونو پر پوځي او دولتي مرکزونو پراخ بریدونه وکړل، چې ورسره د دواړو لوریو ترمنځ جګړې هم وشوې. دغو بریدونو د روانې اوونۍ تر دوشنبې ورځې پورې هم د بلوچستان بېلابېلو ایالتونو کې دوام درلود. دواړو لوریو یو بل ته د درنې مرګ‌ژوبلې اړوند ادعا کړې ده.

هم‌مهاله د خان قلات ویاند محراب بلوڅ ادعا لري، چې پاکستاني پوځیانو جنګي جنایتونه پیل کړي او له دوی سره زنداني بلوڅان بیرون راوباسي او بیا یې د جنګیالیو په نوم وژني. هغه همداراز زیاته کړه، چې لا تر اوسه پورې بلوڅ بېلتون‌پالو د خپلو وژل شویو کسانو په تړاو معلومات نه دي راټول کړي او په دې تړاو د پاکستان د پوځ ادعاوې ناسمې دي.

نوموړي همداراز پر اېکس‌پاڼه لیکلي، چې اسراییل باید د نړۍوالو قوانینو درناوی وکړي او د بشري مرستو تېرېدو ته هم اجازه ورکړي. ګوترېش خپله لیکنه کې زیاتوي: «زه له ټولو لوریو غواړم چې دا تړون په بشپړه توګه عملي کړي‌ او درناوی یې وکړي».

د یادونې وړ ده، چې د امریکا او ځینو نورو هېوادونو په منځګړیتوب د حماس او اسراییل ترمنځ د تېر زېږدیز کال په اکتوبر میاشت کې اوربند وشو، خو ادعا شوې چې تل‌ابیب له دغه تړون څخه سرغړونه کوي او غزه کې یې بریدونو ته لا هم دوام ورکړی دی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د غزې د سولې بورډ په نوم د فلسطین د خپلواک دولت اعلانېدو او هلته د بشري مرستو لپاره یو بورډ هم جوړ کړی دی.

یادې ادارې پر اېکس پاڼه لیکلي، په دې وروستیو کې یې په جلال‌اباد ښآر کې د راستنېدونکو ستونزې له نږدې لیدلې او ټینګار یې کړی چې د ملاتړ اړتیا بېړنۍ ده. د یادې ادارې په وینا؛ تېر کال له پاکستان نه تر یو مېلیون ډېر افغان کډوال اړ اېستل شول چې بېرته خپل هېواد ته ستانه شي.

نوموړې ادارې خبرداری ورکړی، چې د افغانستان د اوسني اقتصادي وضعیت، بې‌کارۍ، د زده‌کړو محدودیتونو او د ښځو پر وړاندې د سختو بندیزونو له کبله راستنېدونکي له ګڼو ستونزو سره مخ دي.

یونسیار ټینګار کوي، چې نړۍوالې ټولنې او بشري سازمانونه باید د راستنېدونکو ملاتړ لپاره بېړني اقدامات وکړي؛ څو د دوی بنسټیزې اړتیاوې پوره شي او د ژوند شرایط یې اسانه شي. د یادې ادارې په وینا؛ د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د ژغورنې، خوراکي توکو، روغتیايي خدمتونو او زده‌کړو د چمتو کولو لپاره بېړنۍ مرستې اړینې دي؛ څو د راستنېدونکو وضعیت د لا کړکېچنېدو مخه ونیول شي.

په امریکا کې د کډوالۍ د حقونو مرکز په یوې اعلامیه کې ویلي، چې د کډوالو د حقونو ملاتړو ډلو د امریکا محکمو ته یوه رسمي عریضه وړاندې کړې او د ۷۵ هېوادونو د وګړو کډوالۍ ویزو د غوښتنلیک پروسې ځنډولو پر وړاندې یې اعتراض کړی دی.

یاد مرکز په دغه اعلامیه کې د ټرمپ حکومت نوې تګلاره «تبعیضي» بللې او خبرداری یې ورکړی، چې دغه پرېکړه به ګڼې کورنۍ د قانوني کډوالۍ له پروسې بې‌برخې کړي. په دغه عریضه کې ویل شوي، چې یاد اقدام د توجیه لپاره د ټرمپ اداره د کډوالو په اړه «ناسم روایت» کاروي او د امریکا د کډوالۍ له قوانینو سرغړونه کوي.

دغه عریضه پرون په امریکا کې په قضايي سیسټم کې ثبت شوې ده. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت تر دې وړاندې هم ویلي و، د هغو هېوادونو د وګړو کډوالۍ ویزې به له سره وکتل شي چې د دغه وزارت د ادعا له مخې کډوال یې «ډېر له دولتي مرستو کار اخلي».

په دغه ۷۵ هېوادونو کې د افغانستان، بنګله‌دېش، ایران، سوریې، یمن، عراق او سومالیا نومونه شامل دي او همدارنګه د افریقا، اسیا او ختیځې اروپا څو نور هېوادونه هم په دغه نوملړ کې راغلي دي.

د کډوالۍ د محدودولو اړوند د ټرمپ پراخ واک

دغه عریضه وروسته له هغه وشوه، چې په ۲۰۱۸کال کې د امریکا سترې محکمې د کډوالۍ د محدودولو لپاره د ولسمشر پراخ واک تایید کړ. له بلې خوا په نومبر میاشت کې د یوه افغان کډوال له‌خوا د امریکا د ملي ګارډ پر عسکرو تر برید وروسته واشنګټن دغه هېواد ته د ۱۹ هېوادونو د وګړو پر ورتګ بندیز ولګاوه.

په ډسمبر میاشت کې دغه بندیز هغو پنځو نورو هېوادونو ته هم وغځېد، چې د فلسطین ادارې اسناد لري. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت هم اعلان وکړ، چې له ۱۰۰زره ډېرې ویزې یې لغوه کړې چې په‌کې شاوخوا ۸زره تحصیلي او ۲۵۰۰ مسلکي ویزې شاملې دي.