په ایران کې د امریکا سفارت دوه پخواني برمته شوي بری روزن او جان لېمبرټ ایران انټرنشنل انګلیسي وېبپاڼې ته په یوه مقاله کې په ایران کې د لاریون کوونکو پراخې وژنې ته په اشارې د ایراني کډوالو د شړلو پر پرېکړې نیوکه کړې.
دوی ايران يو داسې هېواد بللی، چې د تاوتريخوالي ډک ځپونکي نظام په منګولو کې ښکېل دی او زياته کړې يې ده:« هغه حکومت چې ايراني لاریون کوونکي هڅوي او امريکايانو ته د ايران د جبري چلند په اړه خبرداری ورکوي، نهشي کولی په يو وخت کې زيانمنونکي کسان د جبر لاسونو ته وسپاري».
په ایران کې د امریکا د سفارت دوه پخواني برمته شوي کسانو د ډونالډ ټرمپ له حکومت څخه غوښتي، چې د ايراني کډوالو شړل او ايران ته د هغوی لېږل ودروي. هغوی همدارنګه د امريکا له کانګرس څخه غوښتنه کړې، چې په دې اړه له حکومت څخه وضاحت وغواړي.
د قزاقستان د اورګاډي ملي شرکت وايي، تېر کال افغانستان ته د دغه هېواد د غلو دانو د صادراتو کچه دوه برابره زیاته شوې وه. د دوی په خبره؛ یاد صادرات له ۲۱۶زره ټنو څخه ۴۱۶زره ټنو ته لوړ شوي دي.
د قزاقستان د اورګاډي ملي شرکت ویلي، چې په سیمه کې یې د غلو دانو د سترو صادروونکو هېوادونو له ډلې خپل ځای ساتلی او په نړۍواله کچه خپل حضور پراخوي.
دوی زیاتوي، چې د ۲۰۲۵کال د سپټمبر له میاشتې څخه د ۲۰۲۶کال (د جنورۍ تر ۳۱مې) پورې قزاقستان ۵٫۸ مېلیون ټنه غله صادره کړې. دغه شمېر د تېرکال د ورته مودې پرتله شاوخوا یو مېلیون ټنه زیاتوالی ښيي، هغه مهال دغه کچه ۴٫۸ مېلیون ټنه وه.
مسوولین وایي، چې قزاقستان خپل صادرات په ځانګړي ډول د مرکزي او سوېلي اسیا دودیزو بازارونو ته کوي. د قزاقستان هېواد صادرات ازبکستان ته ۴۹ سلنه زیات شوي دي، چې له ۱٫۸۱۳ مېلیون ټنو څخه ۲٫۷۰۲ مېلیون ټنو ته رسېدلي دي.
مسوولین وايی، افغانستان ته د دغه هېواد صادرات نږدې دوه چنده شوي دي چې له ۲۱۶زره ټنو څخه ۴۱۶زره ټنو ته رسېدلي دي. د یادونې وړ ده، چې د دغه هېواد د غلو دانو صادرات درې برابره شوي دي.
سعودي عربستان پرېکړه کړې، چې جګړه ځپلې سوریه کې خپله پانګونه په بېساري ډول پراخه کړي او د هوايي چلند د یوې خصوصي کمپنۍ په ګډون په بېلابېلو برخو کې څو مېلیارد ډالره نوې پانګونې وکړي.
د سوریې د پانګونې ادارې مشر طلال الهلالي د دوبۍ د «نړۍوالو حکومتونو غونډې» په څنډه کې رویټرز ته ویلي، چې د دغه پانګونو تفصیل به د روانې میاشتې (د سلواغې په ۱۸مه) اعلان شي. د هغه په وینا؛ دا تر ټولو ستره بهرنۍ پانګونه ده، چې د امریکا لهخوا د سختو بندیزونو تر لرې کېدو وروسته په سوریه کې اعلانېږي.
الهلالي زیاته کړې، چې دغه پانګونې به په مخابراتي شبکو، املاکي پروژو او تاریخي ودانیو کې ولګول شي؛ څو د جګړو له امله زیانمنې شوې برخې بېرته ورغول شي.
په همدې حال کې دوو باخبره سوریایي سرچینو رویټرز ته ویلي، چې په دغه پانګونه کې به د حلب د نړۍوال هوايي ډګر پراختیا هم شامله وي او تمه ده نوې خصوصي هوايي کمپنۍ به خپل فعالیت د څه باندې ۱۲ الوتکو په لرلو سره پیل کړي.
یو سوریایي سوداګر هم ویلي، چې سعودي عربستان غواړي د دغه پروژو بیمه وکړي څو سعودي شرکتونه د سوریې بازار ته د ننوتلو لپاره وهڅول شي. دغه پرمختګونه په داسې حال کې کېږي، چې شاوخوا ۱۴ میاشتې وړاندې د بشار الاسد حکومت نسکور شو او نوموړی روسیې ته وتښتېد.
تر هغه وروسته، ریاض د سوریې د لنډمهالي ولسمشر احمد الشرع له نږدې متحدینو څخه ګرځېدلی دی. سعودي عربستان مخکې هم اعلان کړی و، چې یوازې په ۲۰۲۵کال کې یې د ۴۷ قراردادونو له لارې له سلو زیات سعودي شرکتونه په سوریه کې په املاکي، بنسټیزو پروژو او مخابراتي برخو کې د ۶.۴ مېلیارد ډالرو په ارزښت پانګونې ته هڅولي دي.
د یونان ساحلي ساتونکو ویلي، چې د سېشنبې په ورځ په ایجه سمندرګي کې د "خیوس" ټاپو ته نږدې د کډوالو یوه کښتۍ د ساحلي ګارډ له یوې کښتۍ سره ټکر شوې، چې له امله یې ۱۴ کډوال مړه شوي دي.
د ساحلي ګارډ د یوه چارواکي په وینا، د دې ادارې ځواکونو هغه ربړي کښتۍ وموندله چې کډوال پهکې سپاره وو او د خیوس ټاپو پر لور روانه وه. خیوس ټاپو د ترکیې له ساحل څخه یوازې څو میله واټن لري. چارواکو یادې کښتۍ ته د بېرته ګرځېدو امر کړی و.
یاد چارواکي وویل: «د انسان قاچاق کوونکو په قصدي توګه کښتۍ د ساحلي ګارډ د کښتۍ پر لور وچلوله، چې له امله یې ټکر رامنځته شو». د رویټرز خبري اژانس ونه شوای کولای چې د دې ټکر د دقیق څرنګوالي جزییات په خپلواکه توګه تایید کړي. تر دې دمه د وژل شویو او ژغورل شویو کډوالو هویت هم نه دی څرګند شوی.
د یوه بل چارواکي د معلوماتو لهمخې، په دې پېښه کې د ساحلي ګارډ دوه افسران ټپیان شوي او روغتون ته لېږدول شوي او ۲۴ کډوال ژغورل شوي دي. د یونان د یوه دولتي چارواکي په وینا چې د عیني شاهدانو خبرې یې نقل کړې، په کښتۍ کې شاوخوا ۳۰ تر ۳۵ کسانو پورې حضور درلود.
د یونان ساحلي ګارډ اعلان کړی، چې د لټون او ژغورنې عملیات لا هم روان دي چې پهکې د ساحلي ګار کښتۍ، شخصي کښتۍ او غوټهوهونکي برخه لري.
یونان چې د اروپایي ټولنې په سوېل ختیځ کې موقعیت لري، له کلونو راهیسې د منځني ختیځ، افریقا او اسیا څخه اروپا ته د کډوالو او پناه غوښتونکو د تګ یوه له مهمو لارو څخه ګڼل کېږي. په ۲۰۱۵ او ۲۰۱۶ کلونو کې دغه هېواد د اروپا د کډوالۍ د بحران په لومړۍ کرښه کې و او نږدې یو میلیون کسان د ترکیې له لارې د یونان ټاپوګانو ته ورسېدل.
خو په وروستیو کلونو کې د کډوالو د ورتګ شمېر کم شوی او د یونان حکومت سختې تګلارې خپلې کړې دي. له ۲۰۱۹ کال راهیسې، د دغه هېواد منځلارې ښيپاله حکومت د سرحدونو ساتنه پیاوړې کړې، چې پهکې د اغزن سیم غځول او سمندري ګزمې شاملې دي.
سره له دې، یونان د هغو کډوالو او پناه غوښتونکو سره د چلند له امله تر سختو نیوکو لاندې دی، چې د سمندر له لارې دغه هېواد ته ننوځي. د بېلګې په توګه، په ۲۰۲۳ کال کې سلګونه کډوال د یوې کښتۍ د ډوبېدو په پېښه کې ووژل شول؛ داسې پېښه چې شاهدانو یې لامل د ساحلي ګارډ لهخوا د کښتۍ د کشولو هڅه بللې وه.
د اروپایي اتحادیې د سرحدي ادارې (فرونټیکس) تېر کال اعلان وکړ، چې د یونان پر ضد د بشري حقونو د احتمالي سرغړونو په تړاو ۱۲ دوسیې څېړي، چې پهکې د کډوالو د جبري بېرته ستنولو تورونه هم شامل دي. خو د یونان حکومت دا تورونه رد کړي او ټینګار کوي، چې بشري حقونه نه تر پښو لاندې کوي او پناه غوښتونکي په زور له خپلې خاورې نه باسي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت تایید کړې، چې پاکستان ته د امریکا او ایران ترمنځ په روانو خبرو اترو کې د ګډون بلنه ورکړل شوې ده. د یاد وزارت ویاند طاهر اندرابي له یوې ټلوېزیوني شبکې سره خبرو کې ویلي، پاکستان ته په رسمي ډول د امریکا-ایران په مذاکراتو کې د ګډون بلنه ورکړل شوې ده.
سرچینې وایي، د امریکا او ایران ترمنځ دا مذاکرات د روانې اوونۍ په ترڅ کې د ترکیې په استانبول ښار کې ترسره کېږي.
دا په داسې حال کې ده، چې اکسیوس بیا د دوو باوري سرچینو په حواله خبر ورکړی چې ایران له استانبول څخه عمان ته د مذاکراتو د ځای د بدلولو او همداراز یوازې له امریکا سره د دوه اړخیزو خبرو اترو غوښتنه کړې ده. له دې وړاندې پرېکړه شوې وه، چې د یو شمېر عربي او اسلامي هېوادونو استازي به هم د څارونکو په توګه په دې مذاکراتو کې ګډون ولري.
پاکستانۍ جیونیوز ټلوېزیوني شبکې په خپل راپور کې ویلي، چې کېدای شي د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په دغو مذاکراتو کې د پاکستان استازولي وکړي.
یوې نړۍوالې رسنۍ د ایراني چارواکو له قوله راپور ورکړی، چې د امریکا او ایران ترمنځ د اټومي پروګرام اړوند خبرې به د جمعې په ورځ یو ځل بیا په ترکیه کې پیل شي. دغه اټومي مذاکرات تر پنځو پړاوونو وروسته د ۲۰۲۳م کال د مې له میاشتې راهیسې ځنډېدلي وو.
د یوې سیمهییزې سرچینې په وینا، د استانبول دغو خبرو ته سعودي عربستان، قطر، عمان، مصر او متحده عربي امارات هم وربلل شوي دي. ایراني سفارتي سرچینې وایي، ایران د استانبول د مذاکراتو په اړه نه ډېر خوشبین دی او نه هم ناامیده. د دوی په وینا، له دغو خبرو به روښانه شي چې ایا امریکا رښتیا هم جدي او د پایلې وړ خبرې غواړي او که نه.
ایراني سفارتي سرچینو دا هم ویلي، چې د ایران دفاعي چمتووالی تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلی او تهران هر ډول حالت لپاره بشپړ چمتو دی او د ایران پر دفاعي وړتیاوو هېڅ ډول خبرې اترې نه شي کېدای.
الجزیرې راپور ورکړی، چې د لېبیا د پخواني مشر معمر القذافي زوی سیفالاسلام قذافي په دغه هېواد کې وژل شوی دی. سیفالاسلام قذافي د خپل پلار له وژل کېدو وړاندې تر ۲۰۱۱ کال پورې د لېبیا په سیاسي جوړښت کې د دویم ځواکمن کس په توګه پېژندل کېده.
په لېبیا کې د الجزیرې عربي شبکې خبریال احمد خلیفه د سېشنبې په ورځ ویلي، د شته معلوماتو له مخې، سیفالاسلام قذافي د لوېدیځ لېبیا په زنتان ښار کې هغه ځای چې نوموړی له تېرو لسو کلونو راهیسې پهکې مېشت و، په ډزو ویشتل شوی او وژل شوی دی.
د دغه ۵۳ کلن کس وژل کېدل د هغه سیاسي سلاکار عبدالله عثمان هم تایید کړي دي؛ خو تر اوسه د بریدګرو هویت او دا چې دا پېښه څنګه رامنځته شوې، روښانه نه ده. د لېبیا رسمي چارواکو هم تر دې مهاله د دې پېښې په اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی.
سیفالاسلام قذافي که څه هم هېڅکله د لېبیا په حکومت کې رسمي دنده نه درلوده، خو له ۲۰۰۰ کال څخه تر ۲۰۱۱ پورې له خپل پلار وروسته د هېواد د واک په جوړښت کې د دویم کس په توګه مطرح و. ۲۰۱۱ کال هغه وخت و چې د لېبیا مخالفو ځواکونو معمر القذافي وواژه او د هغه د څو لسیزې واکمنۍ ته یې د پای ټکی کېښود.
سیفالاسلام قذافي د خپل پلار د رژیم تر نسکورېدو وروسته، په ۲۰۱۱ کال کې د زنتان په ښار کې ونیول شو او تر ۲۰۱۷ کال پورې په زندان کې وساتل شو؛ هماغه کال چې له بند څخه خوشې شو.
