په بشکېک کې د طالبانو سفارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د دوی استازي عبدالشکور حقاني په دغه هېواد کې د هند له سفیر بیرېندر سېنګ سره د سیاسي، اقتصادي او سوداګریزو اړیکو پر پراختیا خبرې کړې دي. د خبرپاڼې له مخې؛ دواړو خواوو د ګډو همکاریو پر زیاتوالي ټینګار کړی.
د طالبانو یاد سفارت د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۱۵مه) ویلي، چې په قرغزستان کې د طالبانو او هند استازو افغانانو ته د ویزو پر اسانتیاوو، روغتیا، سیاحت، پانګونې او بشري همکاریو پر زیاتېدو هم بحث کړی.
د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون خبر ورکړی، تېره ورځ (د سلواغې ۱۴مه) ۴۲۶ کډوالې کورنۍ چې ټولټال ۲۴۶۶ کسان کېږي؛ له ایران او پاکستان نه افغانستان ته ستنې شوې دي. د دغه کمېسیون د معلوماتو پر بنسټ؛ له راستنو شویو کورنیو سره د اړتیا وړ مرسته هم شوې ده.
د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هلمند د بهرامچې، د هرات د اسلامکلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. راپور زیاتوي، له یادو کورنیو څخه ۳۶۸ کورنۍ د تورخم له لارې، ۲۳کورنۍ د سپین بولدک له لارې، ۲۱ کورنۍ د ورېښمو پله له لارې او ۱۴کورنۍ د اسلامکلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.
د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ بیا ویلي، پاکستان هره ورځ نږدې ۲زره افغانان په جبري توګه افغانستان ته ستنوي. دغه اداره وایي، افغانستان کې د ژوند شرایط خورا سخت دي، زدهکړو ته لاسرسی محدود دی او پر ښځو پراخ بندیزونه لګېدلي چې د راستنېدونکو لپاره یې وضعیت لا کړکېچن کړی.
یادې ادارې پر اېکس پاڼه لیکلي، تېر کال یوازې له پاکستان نه تر یو مېلیون ډېر افغان کډوال افغانستان ته ستانه شي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش د «څو اړخیزه زیان منونکي شاخص مشورتي پلاوي» د غړو په توګه له بېلابېلو هېوادونو څخه ۱۵ نړۍوال کارپوهان ټاکلي دي. په واشنګټن کې د افغانستان پخوانۍ سفیره عادله راز هم د یاد بورډ غړې په توګه ټاکل شوې ده.
د ملګرو ملتونو لهخوا د خپاره شوي نوملړ له مخې؛ د دغه پلاوي غړي د امریکا، یمن، سنګاپور، فرانسې، چین، بنګلهدېش، کولمبیا او یو شمېر نورو هېوادونو څخه غوره شوي دي. ملګري ملتونه وايي، د دغه پلاوي غړي د اقتصادي او ټولنیزې پراختیا، د چاپېریال ساتنې، د زیانمننې د ارزونې او د مقاومت پیاوړتیا په برخو کې تخصص لري.
دغه پلاوی به د پرمختیايي زیان منونکو هېوادونو وضعیت او د هغوی د مقاومت محدودیتونه وڅېړي او د دغه ارزونو پایلې به د پرېکړو د ښهوالي او د سرچینو عادلانه وېش لپاره وکاروي.
د یاد پلاوي له نورو دندو ترڅنګ یوه دنده دا ده، چې یاد شاخص هر درې کاله وروسته وڅېړي او د پرمختیايي هېوادونو د پرمختګ بهیر وڅاري. ملګرو ملتونو په یوه اعلامیه کې ویلي، چې د پرمختیايي هېوادونو زیانمنتیا د دوامداره پرمختګ پر وړاندې یو ستر خنډ دی، په ځانګړي ډول په هغو شرایطو کې چې هېوادونه له بهرنیو شاکونو او فشارونو سره مخامخ کېږي.
په کندوز کې د طالبانو والي حاجي دعوت د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) له چارواکو سره په کتنه کې د کډوالو د ستونزو او هغوی ته د مرستو د پراختیا پر لارو چارو خبرې کړې دي.
په کندوز کې د طالبانو د رسنیز دفتر لهخوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، په یاده ناسته کې د راستنېدونکو کډوالو د سرپناه، د کاري زمینې برابرولو او د اړوندو پروژو د پرمختګ په اړه بحثونه وشول.
خبرپاڼه زیاتوي، په ناسته کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ د پروژو عمومي مسوول حاجي ادان د کندوز ولایت د راستنېدونکو کډوالو د شمېر، د هغوی لپاره ځانګړو ښارګوټو او د مرستو د پروګرامونو معلومات ترلاسه کړل.
هغه ویلي: «موږ په کندوز کې د ۴۰۰ کډوالو کورنیو لپاره د سرپناه پروګرام لرو او د کاري زمینې برابرولو په موخه مو د امام صاحب ولسوالۍ کې د غالیو اوبدلو یو مرکز فعال کړی. همداراز د مېوو د ساتنې لپاره د یوې سړې خونې او د لبنیاتو د پروسس مرکز د جوړولو په برخه کې له ځایي ادارې د همکارۍ غوښتنه کوو».
حاجی ادان ډاډ ورکړی، چې د کندوز د کډوالو اړتیاوې به له مرکزي مسوولینو سره شریکې کړي؛ ترڅو کډوالو ته لا زیات خدمات وړاندې شي. خبرپاڼه زیاتوي، چې د کندوز لپاره د طالبانو والي د یادې ادارې مسوولینو ته ویلي په دغه ولایت کې باید طالبانو د ادارو ترڅنګ خیریه بنسټونه هم د سرپناه او نورو برخو کې د کډوالو او بېوزلو لاسنیوي لپاره لازم اقدامات ترسره کړي.
د قزاقستان د اورګاډي ملي شرکت وايي، تېر کال افغانستان ته د دغه هېواد د غلو دانو د صادراتو کچه دوه برابره زیاته شوې وه. د دوی په خبره؛ یاد صادرات له ۲۱۶زره ټنو څخه ۴۱۶زره ټنو ته لوړ شوي دي.
د قزاقستان د اورګاډي ملي شرکت ویلي، چې په سیمه کې یې د غلو دانو د سترو صادروونکو هېوادونو له ډلې خپل ځای ساتلی او په نړۍواله کچه خپل حضور پراخوي.
دوی زیاتوي، چې د ۲۰۲۵کال د سپټمبر له میاشتې څخه د ۲۰۲۶کال (د جنورۍ تر ۳۱مې) پورې قزاقستان ۵٫۸ مېلیون ټنه غله صادره کړې. دغه شمېر د تېرکال د ورته مودې پرتله شاوخوا یو مېلیون ټنه زیاتوالی ښيي، هغه مهال دغه کچه ۴٫۸ مېلیون ټنه وه.
مسوولین وایي، چې قزاقستان خپل صادرات په ځانګړي ډول د مرکزي او سوېلي اسیا دودیزو بازارونو ته کوي. د قزاقستان هېواد صادرات ازبکستان ته ۴۹ سلنه زیات شوي دي، چې له ۱٫۸۱۳ مېلیون ټنو څخه ۲٫۷۰۲ مېلیون ټنو ته رسېدلي دي.
مسوولین وايی، افغانستان ته د دغه هېواد صادرات نږدې دوه چنده شوي دي چې له ۲۱۶زره ټنو څخه ۴۱۶زره ټنو ته رسېدلي دي. د یادونې وړ ده، چې د دغه هېواد د غلو دانو صادرات درې برابره شوي دي.
د اسټرالیا حکومت اعلان کړی، چې د افغانانو د ملاتړ په موخه یې د ۵۰ میلیونه امریکایي ډالرو په ارزښت نوې بشري مرسته ځانګړې کړې ده. د دې مرستندویې کڅوړې په اعلان سره له ۲۰۲۱ کال راهیسې له افغانستان سره د اسټرالیا د بشري مرستو ټولییزه کچه ۳۱۰ میلیونه امریکایي ډالرو ته ورسېده.
د اسټرالیا د بهرنیو چارو د وزیرې پني وانګ د څرګندونو لهمخې، افغانان د نړۍ له تر ټولو سخت او اوږدمهاله بشري ناورین سره مخ دي؛ هغه ناورین چې د هغې په وینا، د خلکو د بنسټیزو اړتیاوو په پوره کولو کې د طالبانو د ناتوانۍ له امله لا پسې سخت شوی دی.
پني وانګ د روان وضعیت په اړه د ژورې اندېښنې په څرګندولو سره وویل: «په افغانستان کې وضعیت خورا خراب دی. د اسټرالیا حکومت په کلکه ژمن دی چې د افغانستان د خلکو ملاتړ ته دوام ورکړي، په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو ملاتړ ته».
هغې زیاته کړه: «د اسټرالیا دا بشري مرستې به د خلکو د ژوند ژغورلو، د هغوی د کړاوونو د کمولو او د افغانستان د روان ناورین له امله زیانمنو شویو ټولنو ته د بنسټیزو اړتیاوو پوره کولو کې مرسته وکړي».
د اسټرالیا د حکومت د اعلان لهمخې، دا مرستې تر ډېره پر ښځو او نجونو متمرکزې دي او د خوړو خوندیتوب، روغتیایي خدمتونه او د انساني کرامت، امنیت او بشري حقونو ساتنه یې له لومړیتوبونو څخه دي. استرالیا ټینګار کړی، چې دا مرستې به د ملګرو ملتونو د معتبرو بنسټونو له لارې خلکو ته ورسول شي، څو ډاډ ترلاسه شي چې مرستې رښتینو اړمنو کسانو ته رسېږي، نه د طالبانو رژیم ته.
دغه مرستندویه کڅوړه به د خوړو نړۍوال پروګرام (WFP) او د افغانستان د بشري مرستو صندوق له لارې چې د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (OCHA) تر مدیریت لاندې دی، ووېشل شي.
د اسټرالیا د نړۍوالې پراختیا وزیرې اېن الی هم په دې اړه وویل: «دا بودیجه به د بېړنیو بشري اړتیاوو د پوره کولو او په ټول افغانستان کې د زیانمنو وګړو د ملاتړ لپاره وکارول شي».
هغې زیاته کړه: «د دې ملاتړ له لارې، موږ له باوري شریکانو سره خپله همکاري روانه ساتو، څو ډاډ ترلاسه شي چې مرستې په خوندي، شفافه او عادلانه ډول هغو کسانو ته رسېږي چې تر ټولو ډېره اړتیا ورته لري».
د شمېرو لهمخې، نږدې ۲۲ میلیونه کسان په افغانستان کې بېړنیو بشري مرستو ته اړتیا لري. د طالبانو لهخوا پر ښځو او نجونو لګول شوي محدودیتونه لکه کار ته د لاسرسي بندیز، روغتیایي خدمتونه، زدهکړه او په ټولنیز ژوند کې نه ګډون د دې لامل شوي چې ښځې او نجونې د دې بشري ناورین له امله تر ټولو زیات زیان وویني.