سعودي عربستان په سوریه کې خپله پانګونه پراخوي

د ساحلي ګارډ د یوه چارواکي په وینا، د دې ادارې ځواکونو هغه ربړي کښتۍ وموندله چې کډوال په‌کې سپاره وو او د خیوس ټاپو پر لور روانه وه. خیوس ټاپو د ترکیې له ساحل څخه یوازې څو میله واټن لري. چارواکو یادې کښتۍ ته د بېرته ګرځېدو امر کړی و.

یاد چارواکي وویل: «د انسان قاچاق کوونکو په قصدي توګه کښتۍ د ساحلي ګارډ د کښتۍ پر لور وچلوله، چې له امله یې ټکر رامنځته شو». د رویټرز خبري اژانس ونه شوای کولای چې د دې ټکر د دقیق څرنګوالي جزییات په خپلواکه توګه تایید کړي. تر دې دمه د وژل شویو او ژغورل شویو کډوالو هویت هم نه دی څرګند شوی.

د یوه بل چارواکي د معلوماتو له‌مخې، په دې پېښه کې د ساحلي ګارډ دوه افسران ټپیان شوي او روغتون ته لېږدول شوي او ۲۴ کډوال ژغورل شوي دي. د یونان د یوه دولتي چارواکي په وینا چې د عیني شاهدانو خبرې یې نقل کړې، په کښتۍ کې شاوخوا ۳۰ تر ۳۵ کسانو پورې حضور درلود.

د یونان ساحلي ګارډ اعلان کړی، چې د لټون او ژغورنې عملیات لا هم روان دي چې په‌کې د ساحلي ګار‌ کښتۍ، شخصي کښتۍ او غوټه‌وهونکي برخه لري.

یونان چې د اروپایي ټولنې په سوېل ختیځ کې موقعیت لري، له کلونو راهیسې د منځني ختیځ، افریقا او اسیا څخه اروپا ته د کډوالو او پناه غوښتونکو د تګ یوه له مهمو لارو څخه ګڼل کېږي. په ۲۰۱۵ او ۲۰۱۶ کلونو کې دغه هېواد د اروپا د کډوالۍ د بحران په لومړۍ کرښه کې و او نږدې یو میلیون کسان د ترکیې له لارې د یونان ټاپوګانو ته ورسېدل.

خو په وروستیو کلونو کې د کډوالو د ورتګ شمېر کم شوی او د یونان حکومت سختې تګلارې خپلې کړې دي. له ۲۰۱۹ کال راهیسې، د دغه هېواد منځ‌لارې ښي‌پاله حکومت د سرحدونو ساتنه پیاوړې کړې، چې په‌کې د اغزن سیم غځول او سمندري ګزمې شاملې دي.

سره له دې، یونان د هغو کډوالو او پناه غوښتونکو سره د چلند له امله تر سختو نیوکو لاندې دی، چې د سمندر له لارې دغه هېواد ته ننوځي. د بېلګې په توګه، په ۲۰۲۳ کال کې سلګونه کډوال د یوې کښتۍ د ډوبېدو په پېښه کې ووژل شول؛ داسې پېښه چې شاهدانو یې لامل د ساحلي ګارډ له‌خوا د کښتۍ د کشولو هڅه بللې وه.

د اروپایي اتحادیې د سرحدي ادارې (فرونټیکس) تېر کال اعلان وکړ، چې د یونان پر ضد د بشري حقونو د احتمالي سرغړونو په تړاو ۱۲ دوسیې څېړي، چې په‌کې د کډوالو د جبري بېرته ستنولو تورونه هم شامل دي. خو د یونان حکومت دا تورونه رد کړي او ټینګار کوي، چې بشري حقونه نه تر پښو لاندې کوي او پناه غوښتونکي په زور له خپلې خاورې نه باسي.

سرچینې وایي، د امریکا او ایران ترمنځ دا مذاکرات د روانې اوونۍ په ترڅ کې د ترکیې په استانبول ښار کې ترسره کېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې اکسیوس بیا د دوو باوري سرچینو په حواله خبر ورکړی چې ایران له استانبول څخه عمان ته د مذاکراتو د ځای د بدلولو او همداراز یوازې له امریکا سره د دوه اړخیزو خبرو اترو غوښتنه کړې ده. له دې وړاندې پرېکړه شوې وه، چې د یو شمېر عربي او اسلامي هېوادونو استازي به هم د څارونکو په توګه په دې مذاکراتو کې ګډون ولري.

پاکستانۍ جیونیوز ټلوېزیوني شبکې په خپل راپور کې ویلي، چې کېدای شي د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په دغو مذاکراتو کې د پاکستان استازولي وکړي.

یوې نړۍوالې رسنۍ د ایراني چارواکو له قوله راپور ورکړی، چې د امریکا او ایران ترمنځ د اټومي پروګرام اړوند خبرې به د جمعې په ورځ یو ځل بیا په ترکیه کې پیل شي. دغه اټومي مذاکرات تر پنځو پړاوونو وروسته د ۲۰۲۳م کال د مې له میاشتې راهیسې ځنډېدلي وو.

د یوې سیمه‌ییزې سرچینې په وینا، د استانبول دغو خبرو ته سعودي عربستان، قطر، عمان، مصر او متحده عربي امارات هم وربلل شوي دي. ایراني سفارتي سرچینې وایي، ایران د استانبول د مذاکراتو په اړه نه ډېر خوشبین دی او نه هم ناامیده. د دوی په وینا، له دغو خبرو به روښانه شي چې ایا امریکا رښتیا هم جدي او د پایلې وړ خبرې غواړي او که نه.

ایراني سفارتي سرچینو دا هم ویلي، چې د ایران دفاعي چمتووالی تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلی او تهران هر ډول حالت لپاره بشپړ چمتو دی او د ایران پر دفاعي وړتیاوو هېڅ ډول خبرې اترې نه شي کېدای.

په لېبیا کې د الجزیرې عربي شبکې خبریال احمد خلیفه د سې‌شنبې په ورځ ویلي، د شته معلوماتو له مخې، سیف‌الاسلام قذافي د لوېدیځ لېبیا په زنتان ښار کې هغه ځای چې نوموړی له تېرو لسو کلونو راهیسې په‌کې مېشت و، په ډزو ویشتل شوی او وژل شوی دی.

د دغه ۵۳ کلن کس وژل کېدل د هغه سیاسي سلاکار عبدالله عثمان هم تایید کړي دي؛ خو تر اوسه د بریدګرو هویت او دا چې دا پېښه څنګه رامنځته شوې، روښانه نه ده. د لېبیا رسمي چارواکو هم تر دې مهاله د دې پېښې په اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی.

سیف‌الاسلام قذافي که څه هم هېڅکله د لېبیا په حکومت کې رسمي دنده نه درلوده، خو له ۲۰۰۰ کال څخه تر ۲۰۱۱ پورې له خپل پلار وروسته د هېواد د واک په جوړښت کې د دویم کس په توګه مطرح و. ۲۰۱۱ کال هغه وخت و چې د لېبیا مخالفو ځواکونو معمر القذافي وواژه او د هغه د څو لسیزې واکمنۍ ته یې د پای ټکی کېښود.

سیف‌الاسلام قذافي د خپل پلار د رژیم تر نسکورېدو وروسته، په ۲۰۱۱ کال کې د زنتان په ښار کې ونیول شو او تر ۲۰۱۷ کال پورې په زندان کې وساتل شو؛ هماغه کال چې له بند څخه خوشې شو.

نوموړي همداراز پر اېکس‌پاڼه لیکلي، چې اسراییل باید د نړۍوالو قوانینو درناوی وکړي او د بشري مرستو تېرېدو ته هم اجازه ورکړي. ګوترېش خپله لیکنه کې زیاتوي: «زه له ټولو لوریو غواړم چې دا تړون په بشپړه توګه عملي کړي‌ او درناوی یې وکړي».

د یادونې وړ ده، چې د امریکا او ځینو نورو هېوادونو په منځګړیتوب د حماس او اسراییل ترمنځ د تېر زېږدیز کال په اکتوبر میاشت کې اوربند وشو، خو ادعا شوې چې تل‌ابیب له دغه تړون څخه سرغړونه کوي او غزه کې یې بریدونو ته لا هم دوام ورکړی دی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د غزې د سولې بورډ په نوم د فلسطین د خپلواک دولت اعلانېدو او هلته د بشري مرستو لپاره یو بورډ هم جوړ کړی دی.

په امریکا کې د کډوالۍ د حقونو مرکز په یوې اعلامیه کې ویلي، چې د کډوالو د حقونو ملاتړو ډلو د امریکا محکمو ته یوه رسمي عریضه وړاندې کړې او د ۷۵ هېوادونو د وګړو کډوالۍ ویزو د غوښتنلیک پروسې ځنډولو پر وړاندې یې اعتراض کړی دی.

یاد مرکز په دغه اعلامیه کې د ټرمپ حکومت نوې تګلاره «تبعیضي» بللې او خبرداری یې ورکړی، چې دغه پرېکړه به ګڼې کورنۍ د قانوني کډوالۍ له پروسې بې‌برخې کړي. په دغه عریضه کې ویل شوي، چې یاد اقدام د توجیه لپاره د ټرمپ اداره د کډوالو په اړه «ناسم روایت» کاروي او د امریکا د کډوالۍ له قوانینو سرغړونه کوي.

دغه عریضه پرون په امریکا کې په قضايي سیسټم کې ثبت شوې ده. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت تر دې وړاندې هم ویلي و، د هغو هېوادونو د وګړو کډوالۍ ویزې به له سره وکتل شي چې د دغه وزارت د ادعا له مخې کډوال یې «ډېر له دولتي مرستو کار اخلي».

په دغه ۷۵ هېوادونو کې د افغانستان، بنګله‌دېش، ایران، سوریې، یمن، عراق او سومالیا نومونه شامل دي او همدارنګه د افریقا، اسیا او ختیځې اروپا څو نور هېوادونه هم په دغه نوملړ کې راغلي دي.

د کډوالۍ د محدودولو اړوند د ټرمپ پراخ واک

دغه عریضه وروسته له هغه وشوه، چې په ۲۰۱۸کال کې د امریکا سترې محکمې د کډوالۍ د محدودولو لپاره د ولسمشر پراخ واک تایید کړ. له بلې خوا په نومبر میاشت کې د یوه افغان کډوال له‌خوا د امریکا د ملي ګارډ پر عسکرو تر برید وروسته واشنګټن دغه هېواد ته د ۱۹ هېوادونو د وګړو پر ورتګ بندیز ولګاوه.

په ډسمبر میاشت کې دغه بندیز هغو پنځو نورو هېوادونو ته هم وغځېد، چې د فلسطین ادارې اسناد لري. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت هم اعلان وکړ، چې له ۱۰۰زره ډېرې ویزې یې لغوه کړې چې په‌کې شاوخوا ۸زره تحصیلي او ۲۵۰۰ مسلکي ویزې شاملې دي.