د پاکستان اور ګاډي ادارې ویلي، بلوچستان کې د اورګاډي خدمتونو ځنډېدو دغه هېواد ته ۳مېلیونه روپۍ زیان رسولی او د اورګاډي خدمتونه لاهم په تپه ولاړ دي. د بولان میل اورګاډی چې له کراچۍ څخه کویټې ته ځي، د روانې زېږدیزې میاشتې تر ۱۲مې نېټې پورې ځنډول شوی دی.
بل لوري ته د پنجاب او بلوچستان ترمنځ د ډېره اسماعیل خان- لورلايي او د کویټه- تفتان لاره هم له تېرو ۵ ورځو راهیسې تړل شوې، چې د ترانسپورټ او مساپرو لپاره یې لویې ستونزې رامنځته کړې دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت تایید کړې، چې پاکستان ته د امریکا او ایران ترمنځ په روانو خبرو اترو کې د ګډون بلنه ورکړل شوې ده. د یاد وزارت ویاند طاهر اندرابي له یوې ټلوېزیوني شبکې سره خبرو کې ویلي، پاکستان ته په رسمي ډول د امریکا-ایران په مذاکراتو کې د ګډون بلنه ورکړل شوې ده.
سرچینې وایي، د امریکا او ایران ترمنځ دا مذاکرات د روانې اوونۍ په ترڅ کې د ترکیې په استانبول ښار کې ترسره کېږي.
دا په داسې حال کې ده، چې اکسیوس بیا د دوو باوري سرچینو په حواله خبر ورکړی چې ایران له استانبول څخه عمان ته د مذاکراتو د ځای د بدلولو او همداراز یوازې له امریکا سره د دوه اړخیزو خبرو اترو غوښتنه کړې ده. له دې وړاندې پرېکړه شوې وه، چې د یو شمېر عربي او اسلامي هېوادونو استازي به هم د څارونکو په توګه په دې مذاکراتو کې ګډون ولري.
پاکستانۍ جیونیوز ټلوېزیوني شبکې په خپل راپور کې ویلي، چې کېدای شي د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په دغو مذاکراتو کې د پاکستان استازولي وکړي.
یوې نړۍوالې رسنۍ د ایراني چارواکو له قوله راپور ورکړی، چې د امریکا او ایران ترمنځ د اټومي پروګرام اړوند خبرې به د جمعې په ورځ یو ځل بیا په ترکیه کې پیل شي. دغه اټومي مذاکرات تر پنځو پړاوونو وروسته د ۲۰۲۳م کال د مې له میاشتې راهیسې ځنډېدلي وو.
د یوې سیمهییزې سرچینې په وینا، د استانبول دغو خبرو ته سعودي عربستان، قطر، عمان، مصر او متحده عربي امارات هم وربلل شوي دي. ایراني سفارتي سرچینې وایي، ایران د استانبول د مذاکراتو په اړه نه ډېر خوشبین دی او نه هم ناامیده. د دوی په وینا، له دغو خبرو به روښانه شي چې ایا امریکا رښتیا هم جدي او د پایلې وړ خبرې غواړي او که نه.
ایراني سفارتي سرچینو دا هم ویلي، چې د ایران دفاعي چمتووالی تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلی او تهران هر ډول حالت لپاره بشپړ چمتو دی او د ایران پر دفاعي وړتیاوو هېڅ ډول خبرې اترې نه شي کېدای.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونېسف) په یوې خپره کړې اعلامیه کې په پلوچستان کې د بلوڅ بېلتونپالو د وروستیو بریدونو پر مهال د ماشومانو د وژل کېدو او ټپي کېدو د راپورونو په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده.
په پاکستان کې د یونېسف استازې پرنیل اېرنسایډ ویلي، چې دغه بنسټ هغو راپورونو ته په جدي ډول اندېښمن دی چې ښيي د تېرې اوونۍ په پای کې د پاکستان په سوېل لوېدیځ کې د ترسره شویو بریدونو پر مهال یو شمېر ماشومان د وژل شویو او ټپیانو په ډله کې شامل دي.
د هغې په وینا، د تاوتریخوالي زیاتوالی په سیمهییزو ټولنو کې د وېرې او ناامنۍ د پراخېدو لامل شوی او دا ماشومان او د هغوی کورنۍ دي چې تر ټولو زیات زیان ویني.
د یونېسف استازې د قربانیانو له کورنیو او زیانمنو شویو ټولنو سره د ژورې خواخوږۍ په څرګندولو سره ټینګار وکړ: «موږ د وژل شویو ماشومانو له کورنیو او هغو ټولو ټولنو سره چې له دې تاوتریخوالي اغېزمنې شوې دي، خپله ژوره خواشیني څرګندوو».
هغې همداراز وویل، چې ماشومان باید هېڅکله د بریدونو هدف ونهګرځول شي او نه هم باید د جګړو او شخړو د جانبي زیان په توګه زیان وویني. د یونېسف د څرګندونو لهمخې، د ماشومانو د ژوند او خوندیتوب ساتنه یو بنسټیز اصل دی او باید تل د ملي او نړۍوالو قوانینو لهمخې تضمین شي.
یونېسف یو ځل بیا له ټولو ښکېلو لوریو وغوښتل، چې د ملکي وګړو په ځانګړي ډول د ماشومانو د ساتنې په اړه خپلو ژمنو ته ژمن پاتې شي او له هر هغه اقدام څخه ډډه وکړي، چې د ماشومانو ژوند او راتلونکی له ګواښ سره مخ کوي.
بلوڅ بېلتون غوښتونکو تېره شنبه په بلوچستان ایالت کې د پاکستاني ځواکونو پر پوځي او دولتي مرکزونو پراخ بریدونه وکړل، چې ورسره د دواړو لوریو ترمنځ جګړې هم وشوې. دغو بریدونو د روانې اوونۍ تر دوشنبې ورځې پورې هم د بلوچستان بېلابېلو ایالتونو کې دوام درلود. دواړو لوریو یو بل ته د درنې مرګژوبلې اړوند ادعا کړې ده.
هممهاله د خان قلات ویاند محراب بلوڅ ادعا لري، چې پاکستاني پوځیانو جنګي جنایتونه پیل کړي او له دوی سره زنداني بلوڅان بیرون راوباسي او بیا یې د جنګیالیو په نوم وژني. هغه همداراز زیاته کړه، چې لا تر اوسه پورې بلوڅ بېلتونپالو د خپلو وژل شویو کسانو په تړاو معلومات نه دي راټول کړي او په دې تړاو د پاکستان د پوځ ادعاوې ناسمې دي.
د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ ویلي، پاکستان هره ورځ نږدې ۲زره افغانان په جبري توګه افغانستان ته ستنوي. دغه اداره وایي، افغانستان کې د ژوند شرایط خورا سخت دي، زدهکړو ته لاسرسی محدود دی او پر ښځو پراخ بندیزونه لګېدلي چې د راستنېدونکو لپاره یې وضعیت لا کړکېچن کړی.
یادې ادارې پر اېکس پاڼه لیکلي، په دې وروستیو کې یې په جلالاباد ښآر کې د راستنېدونکو ستونزې له نږدې لیدلې او ټینګار یې کړی چې د ملاتړ اړتیا بېړنۍ ده. د یادې ادارې په وینا؛ تېر کال له پاکستان نه تر یو مېلیون ډېر افغان کډوال اړ اېستل شول چې بېرته خپل هېواد ته ستانه شي.
نوموړې ادارې خبرداری ورکړی، چې د افغانستان د اوسني اقتصادي وضعیت، بېکارۍ، د زدهکړو محدودیتونو او د ښځو پر وړاندې د سختو بندیزونو له کبله راستنېدونکي له ګڼو ستونزو سره مخ دي.
یونسیار ټینګار کوي، چې نړۍوالې ټولنې او بشري سازمانونه باید د راستنېدونکو ملاتړ لپاره بېړني اقدامات وکړي؛ څو د دوی بنسټیزې اړتیاوې پوره شي او د ژوند شرایط یې اسانه شي. د یادې ادارې په وینا؛ د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د ژغورنې، خوراکي توکو، روغتیايي خدمتونو او زدهکړو د چمتو کولو لپاره بېړنۍ مرستې اړینې دي؛ څو د راستنېدونکو وضعیت د لا کړکېچنېدو مخه ونیول شي.
په پکتیکا کې پر کلدارو د راکړې ورکړی له امله د تېلو ۳ پمپونه او ۶ هټۍ وتړل شوې. د دغه ولایت لپاره د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ ریاست وايي، چې یاد پمپونه او هټۍ د دوشنبې په ورځ په یوسفخېل ولسوالۍ کې تړل او مهرلاک شوي دي. یادو مسوولینو زیاته کړې، چې د څارنې بهیر همداراز دوام لري.
دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې هم په پکتیکا کې د افغانیو د دودولو او د بیو د کنټرول کمېسیون خبر ورکړی و، چې د دغه ولایت په مرکز کې یې د کلدارو د راکړې ورکړې له امله ۱۸ د پټرولو پمپونه او ۵ هټۍ تړلې دي. دغه کمېسیون خبرداری ورکړی، له هغو کسانو سره به قانوني چلند وکړي چې په کلدارو راکړه ورکړه کوي.
طالبانو په ډېرو ولایتونو کې د کلدارو پر کارونې بندیز لګولی.
د برېتانیا د کورنیو چارو وزیرې شبانه محمود ویلي، چې هېواد یې له پاکستان سره پیاوړې او مثبتې اړیکې لري. نوموړې په لندن کې له جیونیوز سره په ځانګړې مرکه کې وویل، چې د پاکستان او برېتانیې حکومتونه په دوامداره ډول له یو بل سره په اړیکه کې دي او پر بېلابېلو مهمو موضوعاتو خبرې کوي.
شبانه محمود د خبرو پر مهال د برېتانیا د کډوالۍ په سیستم کې د شته نیمګړتیاوو د لهمنځه وړلو مسئله خپله لومړنۍ دنده وبلله او ویې ویل، چې هم قانوني او هم ناقانونه کډوال له ډېرې مودې راهیسې د کډوالۍ له سیسټم څخه ناوړه ګټه اخلي.
د برېتانیا د کورنیو چارو وزیرې په کوڅو کې د زیاتېدونکو جرمونو د مخنیوي لپاره د پولیسو اصلاحات اړین او نهجبرانېدونکي وبلل او ټینګار یې وکړ، چې د امنیت د ټینګښت لپاره باید د پولیسو په جوړښت او کړنو کې بنسټیز بدلونونه راوستل شي.
شبانه محمود وویل، اوس یې هویت د یوې انګریزې برېتانوۍ دی، خو مور او پلار یې له ازاد کشمیر سره تړاو لري.