اکسیوس: د ایران او امریکا ترمنځ خبرې لغوه شوې

د رویټرز خبري اژانس د راپور له‌مخې، د چین ولسمشر له واشنګټن څخه غوښتي چې تایوان ته د وسلو د پلور په اړه له احتیاطه کار واخلي. په همدې مهال، شي جین‌پینګ منلې ده چې هېواد به یې له متحده ایالاتو څخه د سویا د پېر کچه له ۱۲ میلیونه ټُنه څخه ۲۰ میلیونه ټُنو ته لوړه کړي.

د یادونې وړ ده، چې د امریکا کرنیز سکټور چې دا مهال له اقتصادي ستونزو سره مخ دی، د ډونالد ټرمپ له مهمو سیاسي ملاتړو څخه شمېرل کېږي او چین د دې سکټور د تولیداتو تر ټولو لوی پېرېدونکی هېواد بلل کېږي. خو د چین او امریکا ترمنځ سوداګریز تاوتریخوالي د چین له لوري د کرنیزو محصولاتو پېر کم کړی و.

د ټرمپ او شي جین‌پینګ ټلیفوني خبرې یوازې څو ساعته وروسته له هغې وشوې، چې د چین ولسمشر له روسي ولسمشر ولادیمیر پوتین سره مجازي‌ ناسته کړې وه. د چین د دولتي رسنیو د راپور له‌مخې، شي جین‌پینګ له ولادیمیر پوتین سره په ویډیويي خبرو کې وویل، چې له روسیې سره د چین ستراتیژیکې اړیکې د نړۍوال ثبات لپاره خورا مهم رول لري.

ولادیمیر پوتین هم د چین او روسیې اړیکې «ستراتیژیکې او د دواړو هېوادونو لپاره ګټورې» وبللې او د شي جین‌پینګ هغه بلنه یې ومنله، چې د روان میلادي کال په لومړۍ نیمايي کې چین ته سفر وکړي.

دواړو لوریو همداراز د اقتصادي همکاریو د پراختیا په ځانګړې توګه د انرژۍ په برخه کې د لا ډېرې همکارۍ پر سر هوکړه وکړه.

د چین او روسیې مشرانو وروستی ځل د تېر میلادي کال په سپټمبر میاشت کې په بېجینګ کې د چین د یوه ستر پوځي رسم‌ګذشت (پوځي پرېډ) پر مهال سره لیدلي وو. په هغه لیدنه کې شي جین‌پینګ ویلي وو، چې د چین او روسیې اړیکې به «د نړۍوالو توپانونو پروړاندې ټینګې پاتې شي».

اوستانین د تېر کال په مارچ میاشت کې د یوې کوچنۍ نندارې پرمهال ټوکه کې یو داسې سرتېری انځور کړی و چې د ماین چاودنې له امله یې پښې له لاسه ورکړې وي او اوس په سکیټ بورډ حرکت کوي او دده په پښو ور لویږي.

د ویډیو له خپریدو وروسته پوځي بلاګرانو دا ټوکه د سرتېرو سپکاوی وباله.

اوستانین هڅه کړې وه چې روسیه پرېږدي، خو په بیلاروس کې ونیول شو او بیا مسکو ته ولېږدول شو.

د امریکا د مرکزي قوماندانۍ د معلوماتو له‌مخې، دا عملیات د جنورۍ له ۲۷مې څخه د فبرورۍ تر ۲مې پورې ترسره شوي او ورسره هم‌مهاله د اېتلافي او شریکو ځواکونو پوځي فشارونه هم دوام لري، څو د دې ترهګرې ډلې د بیا راژوندي کېدو مخه ونیول شي.

د سنټکام د معلوماتو پر بنسټ، امریکايي ځواکونو د داعش یو د اړیکو مرکز، یو مهم لوژستیکي انبار او د وسلو څو زېرمې تثبیت او له‌منځه وړې دي. په دغو بریدونو کې د الوتکو، چورلکو او بې‌پیلوټه الوتکو له لارې شاوخوا ۵۰ دقیقې مدیریت کېدونکې وسلې کارول شوې دي.

د سنټکام د سمندري قواوو قوماندان امیرال برېډ کوپر ویلي: «د دغو سنګرونو په نښه کول دا څرګندوي چې موږ په سوریه کې د داعش د بېرته راګرځېدو د مخنیوي لپاره خپل تمرکز او ټینګ هوډ ته دوام ورکوو. موږ د خپلو اېتلافي ځواکونو او شریکانو سره په همغږۍ عمل کوو، څو د داعش دایمي ماته تضمین شي؛ دا هغه اقدام دی چې امریکا، سیمه او ټوله نړۍ لا خوندي کوي».

سنټکام زیاته کړې، چې امریکايي ځواکونو او د هغوی شریکانو د «هاوک‌آی سټرایک» په نوم عملیات وروسته له هغه پیل کړل، چې داعش د تېر کال د ډسمبر په ۱۳مه د پالمیرا په سیمه کې پر امریکايي او سوریایي ځواکونو برید وکړ. په هغه برید کې دوه امریکايي عسکر او یو امریکايي ژباړن ووژل شول.

د سنټکام خبرپاڼه وړاندې لیکي، د نږدې دوو میاشتو هدفمندو عملیاتو په ترڅ کې تر ۵۰ ډېر د داعش غړي یا وژل شوي او یا هم نیول شوي دي. په دغو بریدونو کې د داعش یو مهم مشر بلال حسن‌الجاسم د جنورۍ په ۱۶مه د سوریې په شمال لوېدیځ کې د یوه دقیق برید پر مهال ووژل شو. نوموړی په مستقیم ډول د داعش له هغه وسله‌وال غړي سره اړیکه لرله، چې د ډسمبر د ۱۳مې د برید مسوول و.

بل خوا د چین حکومت د ټېلیفوني خبرو په اړه ویلي، چې دواړو مشرانو د راتلونکو لویو نړۍوالو غونډو په اړه خبرې وکړې، خو د ټرمپ د اپریل میاشتې د بیجینګ د سفر یادونه پکې نه ده شوې.

په دې خبرو کې د چین ولسمشر روښانه کړې چې د تایوان د بېلتون اجازه به ورنه کړي.

ټرمپ، چې لا هم د ایران پر وړاندې د احتمالي پوځي اقدام په اړه غور کوي، ویلي چې پر هغو هېوادونو به ۲۵ سلنه مالیه وضع کړي چې له ایران سره سوداګري کوي.

د ۲۰۲۴ کال د معلوماتو له مخې، ایران له چین، اماراتو او ترکیې سره میلیاردونه ډالره سوداګري کړې ده.

له دې وړاندې د چین ولسمشر شي چین پینګ د روسیې له ولسمشر پوتین سره هم خبرې کړې دي.

ټرمپ ویلي چې په احتمالي نوي اتومي تړون کې غواړي چین هم شامل وي، څو د نړۍوال امنیت په ساتنه کې رول ولري.

د امریکا او چین تر منځ د تېر کال له کړکېچنو اړیکو وروسته دا د دواړو ولسمشرانو تر منځ لومړنۍ ټیلفوني خبرې اترې دي، چې د سیمې پر وضعیت او سوداګرۍ یې کوي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر همداراز وویل چې د ایران چارواکو مخکې له یو ټاکلي چوکاټ سره موافقه کړې وه، خو د سیستم له بدلونونو یا نورو عواملو له امله وضعیت بدل شوی دی. هغه ټینګار وکړ چې امریکا به هڅه وکړي د خبرو سم مسیر بیا راژوندی کړي.

روبیو وویل چې که ایرانیان وغواړي د جمعې په ورځ لیدنه وکړي، امریکا چمتو ده او د خبرو لپاره یې علاقه مندۍ ته احترام لري. همداراز که ایران خپله پرېکړه بدله کړي، واشنګټن له دې سره ستونزه نه لري.

دا څرګندونې په داسې وخت کې کېږي چې د امریکا او ایران اړیکې د تهران د وروستیو اعتراضونو له خپلو وروسته تر فشار لاندې دي، خو دواړې خواوې په دې هڅه کې دي چې د خبرو له لارې ستونزې حل کړي.