د طالبانو په ولکه کې اریانا افغان هوايي شرکت اعلان کړی، چې د کابل او ډیلي ترمنځ د سوداګریزو اړیکو د پیاوړتیا او د ټرانسپورټي لېږد د کچې لوړولو په موخه یې په دې مسیر کې د کارګو او مسافر وړونکو الوتنو شمېر زیات کړی دی.
دغه شرکت نن (پنجشنبه) د سلواغې پر ۱۶مه، وویل، چې دا مهال هره اونۍ له کابل څخه ډیلي ته شپږ کارګو الوتنې او دوه مسافر وړونکې الوتنې کوي.
اریانا افغان زیاته کړې، چې دا اقدام د افغانستان او هند ترمنځ د سوداګریزو اړیکو د لا ټینګښت او د هېواد د صادراتو د بهیر د ملاتړ په موخه شوی دی.
د یادونې وړ ده، چې هند د افغانستان د صادراتو لپاره یو مهم بازار بلل کېږي او د کابل– ډیلي هوایي دهلېز د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ په پراختیا کې مهم رول لري.
په چین کې د طالبانو سفیر اسدالله بلال کریمي د دغه هېواد له لوړپوړو چارواکو سره کتلي چې د کابل او بیجنګ ترمنځ د اقتصادي، تجارتي او سیمهییزو همکاریو پراختیا لپاره زمینه برابره کړي. دغه راز په دې کتنه کې د واخان دهلېز پر فعالېدو هم خبرې شوې دي.
په چین کې د طالبانو له سفارت څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې په دې لیدنه کې د چین د بهرنیو چارو وزارت د اسیایي چارو مشر لیو جینسونګ او د افغانستان لپاره د چین ځانګړي استازي، شایو یونګ ګډون درلود.
خبرپاڼه زیاتوي، چې په خبرو اترو کې د واخان دهلېز د فعالېدو، کونسلګرۍ چارو، سوداګرۍ او د سیمهییز اتصال د نورو مهمو پروژو د پلي کېدو موضوعات په تفصیل وڅېړل شول.
د سفارت په وینا، چینايي استازو ټینګار کړی چې د افغانستان د حاکمیت، خپلواکۍ او ځمکنۍ بشپړتیا درناوی کوي او د اقتصادي او سیمهییزو همکاریو د دوام د ارزښت یادونه یې کړې ده.
بل خوا د طالبانو سفیر کریمي د چین د رغنده دریځ ستاینه کړې او د دوهاړخیزو اړیکو، سوداګرۍ او د سیمهییز اتصال د لا پیاوړتیا لپاره یې د ګډو هڅو پر ضرورت ټینګار کړی دی.
چین لا تر دې مهاله طالبان په رسمیت نه پېژنې خو له طالبانو سره د اړیکو پراختیا ته ځانګړې پاملرنه کوي، په ځانګړي ډول د اقتصادي، تجارتي او ترانزیټي پروژو له لارې.
د مایکروسافټ بنسټګر بېل ګیټس د جېفري اپسټین د قضیې اړوند د زرګونو اسنادو له خپرېدو وروسته په لومړي ځل له هغه سره د خپلې پېژندګلوۍ په اړه پښېماني څرګنده کړې ده.
هغه د استرالیا له «۹نیوز» شبکې سره په مرکه کې له اپسټین سره خپلې لیدنې «احمقانه» وبللې او ویې ویل، چې د دې لیدنو له امله پښېمان دی، خو د اپسټین له جرمونو یا ناوړه فعالیتونو سره یې هر ډول اړیکه په کلکه رد کړه.
ګیټس ادعا وکړه، چې له اپسټین سره د لیدو یوازینۍ موخه یې د شتمنو خلکو د مرستو جذبولو هڅه وه، څو د ګیټس بنسټ د نړیوالې روغتیا په برخه کې مالي ملاتړ ترلاسه کړي، خو دی وايي، «اوس چې ورته ګورم، دا یوه بې پایلې لار وه او زه ساده وم چې له هغه سره مې وخت تېر کړ».
هغه ټینګار وکړ، چې هیڅکله د اپسټین شخصي ټاپو ته نه دی تللی، هغه ځای چې له کوچنیو نجونو سیستماتیکه ناوړه ګټه اخیستل کېده، او له کومې قرباني سره یې هم نه دي لیدلي.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې د هغه پخوانۍ مېرمنې ملینډا فرنچ ګیټس په جلا څرګندونو کې له ټولو شتمنو سړیو غوښتنه کړې، چې له اپسټین سره د خپلو اړیکو په اړه وضاحت ورکړي. هغې همدارنګه ویلي، چې د دې اسنادو خپرېدو د هغوی ګډ ژوند له دردناکو یادونو سره مخ کړی دی.
ګیټس ویلي: «زه د هغو ګڼ شمېر کسانو له ډلې یم، چې پر پېژندګلوۍ یې پښېمانه یم» او په دې توګه غواړي له دې رسوایۍ فاصله واخلي.
د جېفري اپسټین قضیه د جنسي جرمونو او له کوچنیو نجونو سیستماتیکه ناوړه ګټې اخیستنې په اړه د معاصرې نړۍ تر ټولو بدنامه قضیه ګڼل کېږي.
د روغتیا نړیوال سازمان وايي، سره له دې چې په نړۍ کې د پولیو پېښې کمې شوې دي، خو په افغانستان او پاکستان کې دپولیو ویروس دوامدارې پېښې لا هم د پولیو د بشپړ ورکاوي پر وړاندې جدي ګواښ دی.
دا څرګندونې د روغتیا نړیوال سازمان عمومي رییس د یاد سازمان د ۱۵۸م اجرایوي بورډ غونډې ته راپور کې کړې دي. د راپور له مخې، د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر تر ۲۲مې پورې په ټوله نړۍ کې د پولیو ویروس ډول ۱ ټولې ۳۸ پېښې ثبت شوې دي، چې دا شمېر د ۲۰۲۴ کال د همدې مودې په پرتله کمې دي. خو ټولې دا پېښې یوازې په افغانستان او پاکستان کې ثبت شوې دي، چې لا هم د پولیو د پېښو د ثبت یوازیني هېوادونه دي.
د روغتیا نړیوال سازمان خبرداری ورکړی چې د پولیو د له منځه وړلو پرمختګ نازک دی، ځکه چاپېریالي ازموینو ښودلې چې ویروس د اصلي لېږد له سیمو هاخوا هم موندل شوی، حتا په هغو سیمو کې چې ښکاره دغه ویروس نه دی ثبت شوی. دا حالت د ویروس د پټې خپرېدنې اندېښنې زیاتوي.
د راپور له مخې، د پولیو ویروس په ځانګړي ډول د افغانستان په سوېلي ولایتونو او د خېبر پښتونخوا په سوېلو سیمو کې متمرکز پاتې دی. په افغانستان کې د واکسین د پوښښ د لوړولو لپاره نوې عملیاتي تګلارې پلي شوې دي، چې په ختیزو سیمو کې یې د ویروس په کمېدو کې مرسته کړې ده. په سوېل کې بیا د کور په کور واکسین پر پراخېدو کار روان دی.
په پاکستان کې د پولیو ملي بېړنی پلان (۲۰۲۴–۲۰۲۵) په لوړ سیاسي ملاتړ سره پلي کېږي، خود روغتیا نړیوال سازمان وايي چې لا هم د خېبر پښتونخوا، کوټې او کراچۍ په ځینو سیمو کې د واکسین د کیفیت ستونزې شته.
د نایجیریا شمال، د چاډ جهیل حوزه، سومالیا، اېتوپیا او یمن لا هم د لوړ خطر سیمې بلل کېږي.
د روغتیا نړیوال سازمان وايي، د پولیو پروګرامونه اوس د نویو واکسینونو او د منظم واکسین له سیستم سره د ادغام پر لور روان دي، څو هغو ماشومانو ته ورسېږي چې هېڅ واکسین یې نه دی ترلاسه کړی.
په امریکا کې یوې فدرالي محکمې هغه کس ته، چې د ۲۰۲۴کال د ولسمشرۍ ټاکنیز کمپاین پر مهال د ډونالډ ټرمپ د وژلو په هڅې تورن و، د عمر قید سزا واوروله.
۵۹کلن رایان وېسلي د ۲۰۲۴ کال دسپتمبر په میاشت کې په فلوریډا ایالت کې نیول شوی و.
د محکمې له محاکمې وروسته، یوه پلاوي هغه د قتل د هڅې په ګډون په څو جدي تورونو مجرم وباله، چې په پایله کې یې د عمر قید سزا پرې ولګول شوه.
د ولسوالۍ قاضي ایلېن د سزا د اعلان پر مهال وویل، چې وړاندې شوي شواهد ښيي وېسلي دا عمل له مخکې پلان کړی و او د روښانه او قصدي ارادې له مخې یې اقدام کړی دی.
څارنوالانو د محاکمې پر مهال استدلال وکړ، چې دا یوازې یو عادي جنایي عمل نه و، بلکې په متحده ایالاتو کې د ډیموکراتیک بهیر د کمزوري کولو هڅه وه، او له همدې امله یې د سختې سزا غوښتنه وکړه. خو تورن د سپکې جزا غوښتنه کړې وه، چې محکمې رد کړه.
د جزا د اورېدنې پر مهال، رایان وېسلي داسې څرګندونې وکړې چې د قاضي په وینا د قضیې له موضوع سره یې تړاو نه درلود، چې له امله یې د هغه وینا تر یوې مودې وروسته ودرول شوه. د هغه وکیلانو اعلان کړی، چې د محکمې د پرېکړې پر وړاندې به اعتراض وکړي.
د محکمې د اسنادو له مخې، وېسلي د پېښې تر ترسره کېدو لږ مخکې سویلي فلوریډا ته سفر کړی و او د ډونالډ ټرمپ د خوځښتونو د څار لپاره یې جعلي هویتونه او د اړیکو بېلابېل وسایل کارولي وو. نوموړی د ټرمپ استوګنځي ته نږدې امنیتي ځواکونو هم لیدلی و.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو صندوق (یونیسف) له هېوادونو وغوښتل چې د مصنوعي ځیرکتیا له لارې د ماشومانو د جنسي ناوړه استفادې اړوند د محتوا تولید په قانوني ډول جرم وګرځوي. یونیسف خبرداری ورکړی چې دا ډول محتوا د ماشومانو امنیت او رواني روغتیا ته جدي ګواښ پېښوي.
یونیسف د چارشنبې په ورځ، د سلوغې په ۱۵مه، په خپره شوې اعلامیه کې وویل چې تر اوسه د نړۍ په ۱۱هېوادونو کې د ۱،۲میلیون ماشومانو انځورونه د مصنوعي ځیرکتیا د پروګرامونو لهخوا د جنسي محتوا د تولید لپاره کارول شوي دي.
یاد سازمان د مصنوعي ځیرکتیا له جوړوونکو او ډیجیټلي شرکتونو وغوښتل چې د دغسې محتوا پر تولید سخت کنټرول ولري، د څارنې میکانیزمونه پیاوړي کړي او د تشخیص پرمختللې ټکنالوژۍ وکاروي څو د ماشومانو د ایډیټ شویو انځورونو د خپرېدو مخه ونیول شي.
د یونیسف په وینا، د «ډیپفیک» په نوم مصنوعي انځورونه، ویډیوګانې او غږونه د دې توان لري چې د واقعي خلکو څېرې په ډېر قانع کوونکي ډول جعل کړي، چې دا چاره د ماشومانو لپاره ژور او اوږدمهاله زیانونه رامنځته کوي.
په اعلامیه کې راغلي: «د ډیپفیک له ناوړه استفادې څخه رامنځته کېدونکی زیان ریښتینی، جدي او سملاسي دی. ماشومان نه شي کولای تر هغه وخته انتظار وباسي چې قوانین ورپسې جوړ شي».
په همدې حال کې، بریتانیا اعلان کړی چې د مصنوعي ځیرکتیا د هغو وسایلو کارول به غیرقانوني اعلان کړي چې د ماشومانو د جنسي ناوړه استفادې انځورونه تولیدوي. بریتانیا په دې برخه کې لومړنی هېواد بلل کېږي چې عملي قانوني ګام اخلي.
په وروستیو کې دا اندېښنې هم زیاتې شوې چې د مصنوعي ځیرکتیا ځینې سیستمونه، لکه «ګروک» او «اکساې ای» چې په امریکايي میلیاردر ایلان ماسک پورې تړاو لري، د کاروونکو له مخالفت سربېره هم دا ډول محتوا تولید کړې ده.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترش مخکې اعلان کړی و چې د مصنوعي ځیرکتیا د تنظیم لپاره یې د ۴۰ کسانو په ګډون د یوې خپلواکې نړیوالې علمي شورا د جوړېدو وړاندیز کړی، څو د دې ټکنالوژۍ کارول د بشریت د ګټو پر بنسټ تنظیم شي.