د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو دفتر ویلي، چې د پنجګور او هرنايي ولسوالیو په ګډون یې د بلوچستان په بېلابېلو سیمو کې اته ورځیني عملیات پای ته رسولي او ادعا کوي، چې په دغو عملیاتو کې ۲۱۶ وسلهوال وژل شوي دي.
د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو دفتر د پنجشنبې په ورځ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په بلوچستان کې یې د «رد الفته ـ۱» تر نامه لاندې عملیات نن پای ته ورسېدل.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې یاد عملیات یې د هغو وسلهوالو ډلو پر ضد ترسره کړي، چې د هند لهخوا یې ملاتړ کېده او موخه یې د ملکي وګړو، ښځو او ماشومانو په نښه کول و.
خبرپاڼه زیاتوي، چې یاد عملیات د جنوري په ۲۹مه نېټه په پنجګور او هرنايي ولسوالیو کې پیل شول، چې وروسته د بلوچستان نورو سیمو ته هم وغځول شول. د پاکستان د پوځ په خبره، په یادو عملیاتو کې یې د وسلهوالو پټنځایونه لهمنځه وړي او ۲۱۶ وسلهوال یې هم وژلي دي.
د پاکستان د پوځ په خبرپاڼه کې راغلي، چې په تېرو اتو ورځو کې د وسلهوالو د بریدونو او چاڼیزو عملیاتو په ترڅ کې ۳۶ ملکي وګړي او ۲۲ سرتېري هم وژل شوي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې د بلوڅ ازادۍ پوځ د کوټي ښار په ګډون د بلوچستان په لسو سیمو کې هممهاله بریدونه ترسره کړل. د پاکستان امنیتي ادارې او د بلوڅ ازادۍ پوځ یو بل ته د درنې مرګژوبلې ادعاوې کوي.
سعودي عربستان اعلان کړی، چې په دغه هېواد کې به له دوو میلیونو څخه زیاتو اوښانو ته ځانګړي پاسپورټونه ورکړي. د سعودي چارواکو په وینا، د دې پروګرام موخه د اوښانو د روزنې، ساتنې او سوداګرۍ د چارو لا ښه تنظیم او مدیریت دی، ځکه چې اوښان په دې هېواد کې د لوړ ارزښت لرونکي څاروي بلل کېږي.
د دې طرحې لهمخې، د اوښانو پېر او پلور، لېږد رالېږد او سوداګریزې چارې به یوازې د همدې پاسپورټ له لارې ترسره کېږي. د رسمي شمېرو لهمخې، دا مهال په سعودي عربستان کې تر ۲ اعشاریه ۲ میلیونو ډېر اوښان موجود دي.
د سعودي عربستان د چاپېریال، اوبو او کرنې وزارت د چهارشنبې په ورځ د (سلواغې ۱۵مه) ویلي، دا طرحه به «په دې برخه کې د تولید کچه لوړه کړي، د کار وړتیا به زیاته کړي او د اوښانو په اړه به یو باوري او کره معلوماتي بانک رامنځته کړي». د وزارت په وینا، دا اقدام به د اوښانو د لېږد، د مالکیت د تثبیت او د خوندي پېر او پلور په برخه کې هم اسانتیاوې رامنځته کړي.
د اوښ پاسپورټ یو رسمي سند دی چې د مالکانو له حقونو ساتنه کوي او د درغلۍ او جعل مخه نیسي. په دغه پاسپورت کې د اوښ اړوند بشپړ معلومات ثبت کېږي، لکه د مایکروچپ شمېره، د اوښ نوم، د زېږېدو نېټه او ځای، نژاد، جنس، رنګ، انځور او د واکسین یا واکسیناسیون پخوانۍ سابقه.
د سعودي عربستان د کرنې وزارت د اوښ پاسپورټ انځورونه په ټولنیزو شبکو کې خپاره کړي دي. دا پاسپورټ شین رنګ لري، چې پهکې د سعودي عربستان ملي نښه او د اوښ انځور ښکاري.
اوښان په سعودي عربستان کې ځانګړی ارزښت او لوړ مقام لري. دا حیوان د دغه هېواد د کلتور او تاریخي میراث یوه مهمه نښه ګڼل کېږي، له همدې امله یې سوداګري هم ډېره ګټوره ده. په وروستیو کلونو کې په سعودي عربستان کې د اوښانو سیالۍ او مېلې خورا زیاتې شوې دي.
د بېلګې په توګه، د ملک عبدالعزیز د اوښانو په کلنۍ مېله کې ځینې اوښان په سلګونو زرو ډالرو پلورل شوي دي. سعودي چارواکي وایي، چې د اوښ پاسپورټ به په دې صنعت کې روڼتیا زیاته کړي او د باور وړ سوداګریز چاپېریال به رامنځته کړي. دا طرحه د کرنې د عصري کېدو او د دودیزو ارزښتونو د ساتنې د ملي پروګرام یوه برخه ده.
اوښان له زرګونو کلونو راهیسې د عربي ټاپووزمې د خلکو د ژوند نه بېلېدونکې برخه پاتې شوي دي. څېړونکو په ۲۰۲۱ کال کې د اوښانو او اسونو هغه ډبرینې انځورګرۍ وموندلې چې پر لويو ډبرو کېندل شوې وې او نږدې اووه زره کاله لرغونتوب لري.
د امریکا ځانګړي استازي سټیو وېټکاف اعلان وکړ، چې متحده ایالات، اوکراین او روسیه په ابوظبي کې د ترسره شویو خبرو اترو پر مهال د ۳۱۴ بندیانو د تبادلې پر سر هوکړې ته رسېدلي دي. هغه زیاته کړې، دا هوکړه د پنجشنبې په ورځ د (سلواغې ۱۶مه) د شویو «تفصیلي او رغوونکو» خبرو اترو پایله ده.
نوموړي زیاته کړه، که څه هم لا ډېر مهم کارونه پاتې دي، خو دا ډول ګامونه ښيي چې دوامدار ډیپلوماټیک تعامل د ملموسو پایلو په ترلاسه کولو پیل شوی او دی د اوکراین د جګړې د پای ته رسولو هڅې پر مخ وړي. د امریکا ځانګړي استازي د پنجشنبې په ورځ په اېکسپاڼې لیکلي، خبرې به دوام ولري او تمه ده چې په راتلونکو اوونیو کې نور پرمختګونه هم وشي.
تر دې وړاندې، هممهاله له دې چې د مسکو، کییف او واشنګټن درېاړخیز پلاوی په ابوظبي کې د اوکراین د سولې خبرو د دویمې ورځې لپاره چمتو کېده، د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین ځانګړي استازي کریل ډیمیټریف په دغو خبرو کې د پرمختګ او «مثبتو مخپر وړاندې ګامونو» خبر ورکړ.
روسیې د ۲۰۲۲ کال په فبرورۍ کې په داسې حال کې پر اوکراین برید وکړ، چې د دغه هېواد په ختیځ کې لا وړاندې له اتو کلونو راهیسې جګړه روانه وه؛ دا برید د دویمې نړۍوالې جګړې راهیسې په اروپا کې تر ټولو خونړۍ نښته او د سړې جګړې له دورې وروسته د مسکو او لوېدیځ ترمنځ تر ټولو لویه مقابله بلل کېږي.
کریل ډیمیتریف چې د امریکا په منځګړیتوب د اوکراین په اړه خبرو کې مرکزي رول لري، وویل چې په اروپا او برېټانیا کې «جګړهپال ځواکونه» په پرلهپسې توګه هڅه کوي چې په دې بهیر کې لاسوهنه وکړي او دا بهیر ګډوډ کړي.
هغه د خبرو تر پیل وړاندې خبریالانو ته وویل: «هر څومره چې دا هڅې زیاتېږي، هغومره موږ په څرګنده توګه وینو چې بېشکه پرمختګ روان دی. یو مثبت خوځښت مخ ته روان دی». ډیمیټریف زیاته کړه، چې له متحده ایالاتو سره د اړیکو د بیارغونې لپاره د اقتصادي ګډ کاري چوکاټ په ګډون فعال ګامونه روان دي.
د روسیې او اوکراین ترمنځ د سولې خبرو دویم پړاو د چهارشنبې په ورځ په ابوظبي کې پیل شو او ټاکل شوې ده، چې دا خبرې د پنجشنبې په ورځ هم دوام ومومي. د خبرو لومړی پړاو چې د مسکو او کییف ترمنځ لومړنۍ مستقیمې او علني خبرې وې، تېره میاشت په متحده عربي اماراتو کې ترسره شو، خو بې له کومې پایلې پای ته ورسېد.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي ویلي، چې د یاد هېواد د بهرنیو چارو وزیر سیدعباس عراقچي د یوه لوړپوړي پلاوي په مشرۍ له امریکايي لوري سره د اټومي مذاکراتو لپاره عمان ته په سفر لاړ.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند ویلي، چې د ایران او امریکا ترمنځ مذاکرات د یوې عادلانه او دوه اړخیزې هوکړې ته د رسېدو په موخه ترسره کېږي.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت ټینګار کړی، چې د یادو مذاکراتو هدف د ایرانیانو د حقونو ساتنه او د اټومي موضوع په اړه د حل لارې موندل دي.
اسماعیل بقايي د ایران او امریکا ترمنځ تېرو مذاکراتو ته په اشارې ویلي: «که څه هم د تېرو تجربو په ګډون د ژمنو پخوانۍ سرغړونې زموږ د سترګو پر وړاندې دي، خو موږ ځان مسوول ګڼو چې د خپلو ملي ګتو د خوندي کولو او په سیمه کې د سولې او ثبات لپاره له هېڅ ډیپلوماټیک فرصت څخه تېر نه شو».
د ایران د بهرنیو چارو وزارت له خپلو ټولو هغو ګاونډیو څخه مننه کړې، چې د تهران او واشنګټن ترمنځ د مذاکراتو په پیلولو کې یې رغنده رول لوبولی دی.
اکسیوس تېره ورځ د لوړپوړو امریکایي چارواکو په حواله راپور ورکړی و، چې د عربي او مسلمانو مشرانو له پرلهپسې فشارونو وروسته په عمان کې د ایران او امریکا ناسته تنظیم شوه.
د راپور لهمخې، د سیمې لږ تر لږه ۹ هېوادونو د دغې ناستې د نه لغوه کېدو غوښتنه وکړه او واشنګټن سره له دې چې شکمن و، "خپلو متحدینو ته یې د درناوي او د ډیپلوماټیکې لارې د دوام لپاره" ورسره موافقه وکړه.
تر دې وړاندې اکسیوس راپور ورکړی و، چې د امریکا او ایران ترمنځ کېدونکي مذاکرات لغوه شوي.
ایران له امریکا څخه د مذاکراتو د ځای او د خبرو د بڼې د بدلون غوښتنه کړې وه، خو امریکا یې غوښتنه رد کړې وه.
پاکستانۍ رسنۍ وایي، اسلاماباد او ازبکستان بېلابېلو برخو کې د دوهاړخیزو همکاریو د پراخولو په موخه لسګونه تړونونه او هوکړهلیکونه لاسلیک کړل. د همدې بهیر په ترڅ کې د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف او د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایف یوه ګډه اعلامیه هم لاسلیک کړه.
دا مراسم د پاکستان د لومړي وزیر په دفتر کې ترسره شول، چې پهکې د دواړو هېوادونو ترمنځ د ۲۹ ډوله همکاریو تړونونو او تفاهملیکونو اړوند اسناد په بېلابېلو برخو کې سره تبادله شول.
په دې مراسمو کې د دواړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزارتونو ترمنځ د ډیپلوماټیکو همکاریو د پیاوړتیا لپاره یو تفاهملیک لاسلیک شو. همداراز، د پاکستان او ازبکستان ترمنځ د ترجیحي سوداګرۍ د تړون په چوکاټ کې د توکو د نوملړ د پراخولو اړوند یو پروتوکول هم تبادله شو.
د پاکستانۍ جیونیوز ټلوېزیوني شبکې راپور وایي، دواړو لوریو د یو سیمهییز فورم پر جوړولو هوکړه وکړه او د دفاعي همکاریو د عملي پلان اړوند اسناد یې وروستي کړل. سربېره پر دې، د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د مبارزې او د طبیعي پېښو د مدیریت، د خوړو د خوندیتوب او د کرنیزو څېړنو په برخه کې د همکاریو تفاهملیکونه هم لاسلیک شول.
پاکستان او ازبکستان د نشهیي توکو د قاچاق پروړاندې د مبارزې لپاره هم یو تړون لاسلیک کړ. همدارنګه، د نباتاتو د ساتنې په برخه کې د همکاریو یو پروتوکول، د سپورټ په برخه کې د تفاهم یادښت او د کانونو او ځمکپوهنې (جیولوجي) په برخو کې د همکاریو اسناد د دواړو هېوادونو ترمنځ تبادله شول.
ورپسې، د محکومو بندیانو د تبادلې په اړه یو تړون، د معلوماتي ټېکنالوژۍ په برخه کې د همکاریو تفاهملیک او همداراز د ساینس، زدهکړو، ساتنې او د فرهنګي میراث د څېړنو په برخه کې د همکاریو تړونونه هم لاسلیک شوي دي.
دواړو هېوادونو همدارنګه د وړو او منځنیو کاروبارونو د پراختیا، د سمندري چارو او د سوداګرۍ د اسانتیا، د درمل جوړونې صنعت، د ټوکر (نساجۍ) صنعت او د فرهنګي همکاریو د پراخولو په موخه د همکاریو اسناد هم سره تبادله کړل.
د نږدې دوهاړخیزو اړیکو د درناوي په موخه د پاکستان حکومت اعلان وکړ، چې د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایف ته به افتخاري دوکتورا ورکړي.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف په دې مراسمو کې د وینا پر مهال وویل: «موږ د ازبکستان د ولسمشر او د هغه د مل پلاوي له پاکستان څخه د سفر هرکلی کوو او پرې ډېر خوښ یو».
شهباز شریف ټینګار وکړ، چې د ازبکستان د ولسمشر رول د دواړو هېوادونو د اړیکو په ټینګښت کې ډېر ارزښتناک دی او زیاته یې کړه: «د وخت په تېرېدو سره د پاکستان او ازبکستان اړیکې لا پیاوړې شوې دي. تاریخي واقعیتونه زموږ د نږدې اړیکو څرګندونه کوي او د دواړو هېوادونو لپاره د یوه روښانه راتلونکي زېری ورکوي».
هممهاله، طالبانو له اسلاماباد سره خپلې اړیکې خړې کړي؛ خو بیا یې له ازبکستان سره اړیکې ډېرې کړي او سوداګري یې هم ورسره د پام وړ زیاته شوې ده. افغانستان د منځنۍ اسیا سره د پاکستان او د هند سوداګرۍ اصلي مسیر ګڼل کېږي.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دُراني په بلوچستان کې د بلوڅ ازادۍ پوځ وروستیو بریدونو ته په اشارې ویلي، چې د بلوچستان مسله په زور نه، بلکې په تدبیر حل کېږي.
اصف دُراني پر خپلې اېکسپاڼې لیکلي، چې په بلوچستان کې تاوتریخوالی یوه جدي اندېښنه ده او باید پرته له کوم ابهام او ځنډ څخه وغندل شي.
نوموړي ویلي، حکومت حق او مسوولیت لري چې د خپلو وګړو او نظم ساتنه وکړي، خو تېر ته په کتو که څه هم پوځي عملیات تاوتریخوالی کمولی شي، خو شخړه په بشپړه نه پرې حل کېږي.
دُراني زیاته کړې: «هغه ثبات چې یوازې د زور له لارې ترلاسه کېږي، خورا نازک او ډېری وخت موقتي وي».
نوموړي دا څرګندونې تر هغه وروسته وکړې، چې په بلوچستان کې د بلوڅ ازادۍ پوځ له بریدونو وروسته په یاد ایالت کې پوځي عملیات پیل شول او چارواکو ویلي و، چې لسګونه بلوڅ وسلهوال یې وژلي دي.
اصف دُراني ویلي، چې په بلوچستان کې د وسلهوالې مبارزې، کمزورې حکومتولۍ، اقتصادي محرومیت او د واقعي استازولۍ د نشتوالي ستونزې یوازې په پوځي لارو نه حل کېږي.
نوموړي خبرداری ورکړی، چې د یادو ستونزو د نه حل په صورت کې به د تاوتریخوالي لړۍ په نویو بڼه راڅرګنده شي.
اصف دُراني زیاته کړې: «ټاکل شویو صوبايي بنسټونو ته د رښتینې واکمنۍ د زمینې برابرول، پر پراختیايي لومړیتوبونو شفاف کنټرول او په پرلهپسې ډول د قانون حاکمیت ته غاړه اېښودل د بلوچستان د ستونزې حل دی».
نوموړي ویلي، چې په بلوچستان کې ثبات هغه وخت ممکن دی چې د تاوتریخوالي پروړاندې د سختوالي ترڅنګ په سیاست، حکومتولۍ او عدالت کې له انصاف څخه کار واخیستل شي.