د ایران او امریکا ترمنځ خبرې به په عمان کې د عربي هېوادونو په منځګړیتوب ترسره شي

د هغه په وینا، د دغو منرالونو د تولید د بېلابېلو پړاوونو لپاره به د بیو ټاکلې مرجعې جوړې شي. هغه زیاته کړه، چې دغه بیې به د بدلېدونکو تعرفو له لارې د حداقل بیې په توګه وساتل شي، څو ارزانه منرالونه به بازار ته داخل نه‌شي او د کورنیو تولیدوونکو د زیان مخه به ونیول شي.

دا نوښت داسې مهال وړاندې کېږي، چې واشنګټن د مهمو منرالونو د پروسس په برخه کې د چین له نفوذه اندېښنه لري. دغه منرالونه د نیمه هادي چپونو، برېښنایي موټرو او دفاعي تجهیزاتو په تولید کې مهم رول لري. امریکايي چارواکي وايي، چین په تېرو کلونو کې د صادراتو په محدودولو او د بیو په ټیټ ساتلو سره دا سکتور د جیو اقتصادي فشار د وسیلې په توګه کارولی دی.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وویل، د سوېلي کوریا، هند، جاپان، جرمني، اسټرالیا، تایلنډ او د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت په ګډون د ۵۵ هېوادونو استازو په دې خبرو اترو کې برخه اخیستې ده. همدارنګه د امریکا سوداګریز استازي اعلان وکړ، چې له مکسیکو سره د دوه اړخیزې همکارۍ طرحه او له اروپايي ټولنې او جاپان سره درې اړخیزه هوکړه شوې، چې د مهمو منرالونو د اکمالاتي ځنځیرونو د پیاوړتیا لپاره زمینه برابروي او د نورو هېوادونو د پراخ ګډون لپاره لار هواروي.

د ډونالډ ټرمپ ادارې د «Vault» په نوم پروژه هم پیل کړې، چې د مهمو منرالونو ستراتیژیک زېرمتونونه جوړ کړي. دغه پروژه د امریکا د صادراتو او وارداتو بانک له خوا د ۱۰ میلیارد ډالرو لومړنۍ پانګې او د ۲ میلیارد ډالرو خصوصي پانګې په ملاتړ پر مخ وړل کېږي. د دې طرحې موخه د منرالونو د استخراج او پروسس په برخه کې د پانګونې جذب او د چین له ارزانه عرضې سره د سیالۍ کمول بلل شوي دي.

په همدې حال کې د ارجنټاین د بهرنیو چارو وزارت اعلان کړی، چې له امریکا سره یې د اکمالاتي ځنځیرونو د پیاوړتیا او متنوع کولو لپاره په یوه چوکاټ هوکړه کړې، څو د دې هېواد د مسو او لیتیوم صادرات زیات شي.

د دې سوداګریز بلاک د جوړېدو د خبر له خپرېدو سره سم د ځینو کان‌کېندونکو شرکتونو ونډې له ۶ تر ۱۴ سلنې پورې راولوېدلې دي. شنونکي وايي، دا تګلاره ښايي د نړۍ اکمالاتي ځنځیرونه بدل کړي، خو په لنډ مهال کې به د صنایعو د تولید لګښتونه لوړ کړي او د واشنګټن او بېجینګ تر منځ د سوداګریزو کړکېچونو د زیاتېدو احتمال هم شته. چین هم ویلي، چې د نړۍوالو اکمالاتي ځنځیرونو د ثبات د ساتلو لپاره همکارۍ ته چمتو دی.

د بشري حقونو د څار سازمان په خپل راپور کې په ایران کې د سراسري لاریونونو پر مهال د ایراني ځواکونو له لوري د لاریونوالو ډله‌ییزو وژنو ته په اشارې لیکلي: «داسې شواهد موندل شوي چې ښيي چارواکو د جنورۍ له ۸مې راهیسې د هغو اعتراض کوونکو پر وړاندې چې پر سر او تنه د مرمیو د لګېدو له امله وژل شوي یا ټپیان شوي، په همغږې توګه له غېرقانوني او مرګوني ځواک څخه استفاده زیاته کړې ده».

همدارنګه د بشري حقونو یاد سازمان لیکلي، چې «ایراني چارواکو د خپلو جنایتونو د پټولو لپاره په ټول هېواد کې د انټرنټ او مخابراتي محدودیتونو په لګولو سره ډله‌ییزې وژنې کړې دي».

د یاد راپور په یوه برخه کې راغلي، چې په تېر کال کې په ایران کې په پراخه او سیستماتیک ډول د بشري حقونو سرغړونې شوې دي، چې په دغو سرغړونو کې اعدامونه او د مرګ سزاګانې هم شاملې دي.

د بشري حقونو د څار سازمان ویلي، چې اعدامونه د ناعادلانه محاکمې او له قوانینو څخه د سختو او سیستماتیکو سرغړونو وروسته ترسره شوي؛ په ځانګړې توګه ښځو او قومي اقلیتونو ته چې ډېری یې په سُني مذهب پورې تړاو لري، په پراخه کچه د اعدام سزاګانې ورکړل شوې دي.

د بشري حقونو د څار سازمان کې د ایران لوړپوړی څېړونکی بها صبا وايي: «په تېرو لسیزو کې د حکومت تېرو جنایتونو ته د سزا نه ورکول د دې لامل شول چې په ۲۰۲۵ کال کې اعدامونه او د خلکو وژل خورا زیات شي او زرګونه بې‌ګناه خلک په‌کې ووژل شي».

د بشري حقونو د څار سازمان په یاد راپور کې د ایراني چارواکو له‌خوا د ښځو ضد تګلارو ته هم اشاره شوې او د ښځو پروړاندې د اجباري حجاب، تبعیض او سپکاوی یې د ځپلو د نوې څپې نښې بللې دي.

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي د چهارشنبې په ورځ د فرانسې ۲ ټلوېزیون سره په ځانګړې مرکه کې ویلي: «له روسیې سره په جګړه کې د وژل شویو اوکرایني سرتېرو شمېر ۵۵ زره تنو ته رسېږي».

په وژل شویو سرتېرو کې تازه جذب شوي او مسلکي سرتېري هم شامل دي.

همدارنګه نوموړي ویلي، چې پر یادو رسمي شمېرو سربیره د هغو کسانو شمېر هم خورا لوړ دی، چې د جګړې په ډګر کې لادرکه شوي او برخلیک یې څرګند نه دی.

د اوکراین ولسمشر زېلېنسکي د ۲۰۲۵ کال په فبروري میاشت کې د وژل شویو سرتېرو شمېر نږدې ۴۶ زره ښودلی و.

زېلېنسکي دا څرګندونې پر داسې مهال کړې، چې لا هم د اوکراین او روسیې ترمنځ جګړه دوام لري او دواړه لوري یو بل ته د درنو تلفاتو اړولو ادعاوې کوي.

د پاکستان لومړي وزیر د چهارشنبې په ورځ د کابینې غونډې ته د وینا پرمهال ویلي، چې د نوموړي په ګډون د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر او د پوځ مشر په سیمه کې د کړکېچ د هوارۍ لپاره د ایران له مشرتابه سره په بېلابېلو کچو لیدنې او ټلیفوني خبرې کړې دي.

نوموړي زیاته کړې: «موږ په سیمه کې د ګواښونو په کمولو کې د مرستې لپاره د یو ورور په توګه هر ګام پورته کړی دی. په دې هڅو کې پاکستان یوازې نه دی، بلکې د قطر، ترکیې، مصر، عمان او سعودي عربستان په څېر مهم اسلامي هېوادونه هم شریک دي».

د پاکستان لومړي وزیر هیله څرګنده کړې، چې د دغو ګډو هڅو په پایله کې به د خبرو اترو داسې یوه لار وموندل شي، چې سیمه له اوسني ګواښونکي حالت څخه وژغوري.

د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې په چارو کې د ملګرو ملتونو د دفتر سرپرست الکساندر زویف د چهارشنبې په ورځ د نړۍوالې سولې او امنیت پر وړاندې د ترهګریزو ګواښونو په تړاو د امنیت شورا غونډې ته وویل، چې د داعش خراسان څانګه خپلې لیکې په چټکۍ سره بیا رغوي او د انټرنټ له لارې د نویو کسانو د جذبولو وړتیا یې ساتلې ده.

نوموړي زیاته کړې: «په افغانستان کې داعش خراسان څانګه اوس د سیمې او له سیمې بهر لپاره یو له جدي ګواښونو څخه ګڼل کېږي».

د ملګرو ملتونو یاد چارواکي په کابل کې د داعش وروستي برید ته اشاره کړې، چې په ترڅ کې یې د یوه چینايي وګړي په ګډون اووه کسان ووژل شول او ګڼ نور ټپیان شول.

خو په ورته مهال بیا طالبان ادعا کوي، چې د داعش د ګواښ مخه یې نیولې ده.