د جرمني د بهرنیو چارو وزارت د ایران د امنیتي وضعیت د شدیدې بېثباتۍ په اړه د خبرداري په ورکولو سره، له خپلو وګړو غوښتي چې له دغه هېواده ووځي.
د جرمني د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې په ایران او سیمه کې وضعیت په بېساري ډول ګډوډ دی او په ایران کې د جرمني وګړي په ځانګړې توګه دوه تابعیت لرونکي له خپلسرو نیونو، پوښتنو، ګروېږنو او د درنو محکومیتونو له لوړ ګواښ سره مخ دي.
سپینې ماڼۍ په یوې ګډه اعلامیه کې ویلي، چې د امریکا او هند ترمنځ د یو لنډمهالي او متقابل سوداګریز تړون پر چوکاټ هوکړې ته رسېدلي دي. د دواړو هېوادونو په وینا، دا هوکړه د دواړو لوریو د اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا لپاره مهم ګام دی او د یوه پراخ او هر اړخیز سوداګریز تړون بنسټ برابروي.
د اعلامیې لهمخې، دغه نوی چوکاټ یو ځل بیا د واشنګټن او نوي ډيلي ژمنتیا څرګندوي چې د امریکا–هند د دوهاړخیز سوداګریز تړون (BTA) خبرې به روانې وساتي. دا خبرې اترې د ۲۰۲۵ کال د فبرورۍ په ۱۳مه د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ او د هند د لومړي وزیر نرېندرا مودي په نوښت پیل شوې دي. تمه کېږي، چې دغه خبرې به بازارونو ته پراخ لاسرسی او د اکمالاتي ځنځیرونو پیاوړتیا رامنځته کړي.
سپینې ماڼۍ دا لنډمهالی تړون د دواړو هېوادونو په مشارکت کې «یو تاریخي پړاو» بللی او ویلي یې دي، چې دا د متوازن، متقابل او د دواړو لوریو پر ګټو ولاړې سوداګرۍ پر وړاندې د ګډې ژمنتیا څرګندونه کوي.
د دې چوکاټ لهمخې، هند ژمنه کړې چې پر ټولو امریکایي صنعتي توکو او همدارنګه د امریکا پر ګڼو خوراکي او کرنیزو محصولاتو به ګمرکي تعرفې ختمې یا راکمې کړي. په دغو محصولاتو کې د څارويو خوراک، مغزباب، تازه او پروسس شوې مېوې، د سویابینو غوړي، الکولي مشروبات او نور کرنیز توکي شامل دي.
په بدل کې، امریکا اعلان کړی چې پر یو شمېر هندي توکو به ۱۸ سلنه متقابله تعرفه ولګوي، چې پهکې نساجي توکي، جامې، څرمن، بوټان، عضوي کیمیاوي مواد او ځینې ماشینالات شامل دي. خو که چېرې لنډمهالی تړون په بریالیتوب سره وروستی شي، نو دا تعرفې به پر پراخې کچې توکو لکه جنریک درملو، ګاڼو، الماسو او د الوتکو پر پرزو پورې هم وغځول شي.
همدارنګه، امریکا پلان لري هغه تعرفې لغوه کړي چې مخکې یې د ملي امنیت د لاملونو له کبله پر ځینو هندي الوتکو او د هغوی پر پرزو لګولې وې. په مقابل کې، هند ته به د موټرو د پرزو لپاره د غوره تعرفوي ونډې اسانتیا ورکړل شي.
دواړو هېوادونو هوکړه کړې، چې د یو بل بازارونو ته به د دوامدار او غوره لاسرسي زمینه برابروي، د سوداګرۍ پر وړاندې به غېرتعرفوي خنډونه راکموي او د توکو د اصل اصول به داسې تنظیموي، چې اصلي ګټه یې امریکا او هند ته ورسېږي.
د ټېکنالوژۍ او انرژۍ په برخه کې هند اعلان کړی، چې په راتلونکو پنځو کلونو کې به شاوخوا ۵۰۰ میلیارده ډالره امریکایي محصولات واخلي، چې پهکې انرژي، الوتکې او د هغوی پرزې، قیمتي فلزات، ټېکنالوژیک محصولات او د فولادو لپاره کارېدونکي سکاره شامل دي. دواړو لوریو همدارنګه د پرمختللو ټېکنالوژیکو محصولاتو لکه د ګرافیکي پروسس کوونکو (GPU)، پر سوداګرۍ د زیاتوالي او د ګډو ټېکنالوژیکو همکاریو پر پراختیا ټینګار کړی دی.
امریکا او هند ویلي، چې دا چوکاټ به په چټکۍ سره عملي کړي او د لنډمهالي تړون د وروستي کولو لپاره به هڅې ګړندۍ کړي. د دواړو هېوادونو په باور، دا به د یوه پراخ، ګټور او دوامدار دوهاړخیز سوداګریز تړون لاره هواره کړي او د اقتصادي امنیت ترڅنګ به د اکمالاتي ځنځیرونو زغم او پیاوړتیا نوره هم زیاته کړي.
د طالبانو مخالفې وسلهوالې او سیاسي ډلې مقاومت جبهې په اسلاماباد کې د شیعهګانو پر جومات ځانمرګی برید غندلی او ویلي یې دي، چې یاد برید په افغانستان کې د طالبانو د جنایتونو یاد تازه کړ.
د مقاومت جبهې د سیاسي دفتر مشر عبدالله خنجاني پر خپلې اېکسپاڼې لیکلي: «دا برید په افغانستان کې د تېرو ۲۵ کلونو د هغو جنایتونو یادونه تازه کوي، چې طالب ترهګرې دلې د افغانستان پر سپېڅلو دیني او کلتوري ځایونو بریدونه کول».
نوموړي ویلي، چې په اسلاماباد کې د شیعهګانو په جومات کې برید په سیمه کې د فکري، اخلاقي او کلتوري تنوع د لهمنځه وړلو لپاره د ترهګرو یوه منظمه هڅه ده.
نوموړي ویلي، چې افغانستان دمګړی د نورو نیابتي ډلو لپاره د فکري او عملیاتي ملاتړ په توګه کارول کېږي او خبرداری ورکوي، چې په افغانستان کې د ترهګرۍ د اصلي سرچینې له منځه وړلو پرته په سیمه کې د سولې او ثبات ټېنګښټ ناممکن دی.
یوه سیمهییز ډیپلومات چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي، رویټرز اژانس ته ویلي چې ایران په عمان کې د مذاکراتو پر مهال د امریکا هغه غوښتنه رد کړې، چې په خپله خاوره کې دې د یورانیمو بډایه کول ودروي.
یاد ډیپلوماټ زیاته کړې، چې ایران د یورانیمو د بډایه کولو د «کچې او درجې» یا د یوه سیمهییز کنسرسیم د جوړولو په اړه خبرو اترو ته چمتووالی ښودلی دی.
د یادې سرچینې په وینا، تهران په دې باور دی چې امریکايي مذاکرهکوونکي «د بډایه کولو په اړه د ایران په دریځ پوه شوي او د تهران د غوښتونو په وړاندې یې انعطاف ښودلی دی».
سرچینې ویلي، چې په مسقط کې د دغو خبرو پرمهال د ایران د توغندیزو وړتیا په اړه هېڅ بحث نه دی شوی.
پر همدغه مهال اکسیوس وېبپاڼې او د فاکسنیوز خبریالې جنیفر ګریفین د باوري سرچینو په حواله خبر ورکړی، چې د ډونالډ ټرمپ سلاکارانو سټیو وېټکاف او جرد کوشنر په عمان کې د ایران د بهرنیو چارو له وزیر عباس عراقچي سره مخامخ لیدنه کړې ده.
امریکايي او ایراني چارواکو ویلي، چې تمه لري یاد مذاکرات به په راتلونکو ورځو کې هم دوام ومومي.
د اسلاماباد د ترلای سیمې په یوه جومات کې تر ځانمرګي برید وروسته، په پاکستان کې د امریکا د متحده ایالاتو سفارت یو امنیتي خبرداری خپور کړی او خپلو وګړو ته یې د احتیاطي تدابیرو د نیولو سپارښتنه کړې ده.
د سفارت د خپرې شوې خبرتیا لهمخې، امریکایي وګړو ته ویل شوي چې له ګڼهګوڼې ډکو سیمو او لویو عامه غونډو څخه ډډه وکړي، خپل شخصي امنیتي پلانونه له سره وارزوي او د وروستیو بدلونونو د معلومولو لپاره په دوامداره ډول سیمهییز خبرونه او رسنۍ وڅاري.
همدارنګه، امریکایي وګړو ته سپارښتنه شوې چې ځان له عامه پاملرنې څخه وساتي، تل خپل د پېژندنې اسناد له ځان سره ولري او د اړتیا پر مهال له پولیسو سره همکاري وکړي. د امریکا سفارت ټینګار کړی، چې د یادو سپارښتنو پلي کول کولای شي په پاکستان کې د سفر او استوګنې پر مهال احتمالي ګواښونه راکم کړي.
امریکا داسې مهال په پاکستان کې خپلو وګړو ته دا خبرداری ورکوي، چې د جمعې په ورځ په اسلاماباد کې یوه ځانمرګي بریدګر د یوه جومات دننه په ځان پورې تړلو چاودېدونکو توکو ته چاودنه ورکړه، چې له امله یې ۳۱ کسان ووژل شول. همداراز، په دې برید کې ۱۶۹ کسان ټپیان شوي او روغتیاپالانو د ځینو ټپیانو روغتیایي وضعیت نازک ښودلی دی.
د ازادۍ جبهې په اسلاماباد کې وروستي برید ته په غبرګون ویلي، چې دغه ډول بریدونه په تېرو شلو کلونو کې د طالبانو لهخوا د افغانستان د ملکي وګړو او امنیتي ځواکونو پر وړاندې د یوې کړنلارې په توګه کارول کېدې، خو اوس د یادې ډلې د متحدینو لهخوا د ګاونډیو هېوادونو پر ضد کارول کېږي.
د ازادۍ په نوم د طالبانو مخالفې وسلهوالې جبهې د یوې اعلامیې په خپرولو سره په اسلاماباد کې پر شیعه لمونځ کوونکو وروستی ځانمرګی برید غندلی او زیاته کړې یې ده:«دا ډول جنایتونه چې په تېرو شلو کلونو کې د طالبانو لهخوا د افغانستان د خلکو او پخوانیو امنیتي ځواکونو پر وړاندې د یوې جنګي کړنلارې په توګه ترسره کېدې، اوس د دې ډلې د متحدینو لهخوا د ګاونډیو هېوادونو پر ضد کارول کېږي».
د ازادۍ جبهې پر پاکستان او د سیمې پر هېوادونو غږ کړی، چې په افغانستان کې د قانوني نظام ړنګېدو ترخې تجربي ته په کتو باید د طالبانو او د هغوی د متحدینو ترهګرو ډلو سره د مبارزې لپاره دفاعي او امنیتي تګلاره چمتو کړي.
دا په داسې حال کې ده، چې نن د جمعې په ورځ په اسلاماباد کې د شیعهګانو په جومات کې د ځانمرګي برید له امله ۳۱ کسان ووژل شول او ۱۶۹ نور ټپیان شول. یاد برید د ملګرو ملتونو په ګډون د ګڼو هېوادونو لهخوا په سختو ټکو وغندل شو.