د زاهدان د جمعې امام مولوي عبدالحمید، د دې ښار د جمعې د لمانځه په خطبه کې د ۱۴۰۴ لمریز کال د مرغومي میاشتې د معترضانو د ځپلو او وژنو په اړه خبرې کړي او د ایران له حکومت سره د ځینو علماوو پر چوپتیا او ملګرتیا یې سختې نیوکې وکړې.
نوموړي وویل: «هېڅ خپلواک عالم نه شي کولی د دې وحشیانه وژنې پر وړاندې بېپروا پاتې شي او یا یې ملاتړ وکړي.»
هغه ټینګار وکړ: «د دغو ښاریانو وژل په هېڅ صورت د توجیه وړ نه دي او د داسې کړنو ملاتړ هېڅ ډول ديني مشروعیت نه لري.»
د ایران د مشهد ښار امام، احمد علمالهدی، دایران او امریکا ترمنځ روانو مذاکراتو ته په اشارې سره ویلي، هغه خبرې اترې چې د زور او ګواښ تر سیوري لاندې ترسره کېږي، هیڅ ارزښت نه لري.
نوموړي ویلي: «هغه مذاکره چې د مېز پر سر یې وسلې او الوتکې ولاړې وي، د امریکا سیاسي لوبه ده او نړۍ پوهېږي چې دا کار ملندېدی.»
علمالهدی همداراز له ایراني چارواکو وغوښتل چې په دې خبرو اترو کې په ځواک او عزت سره ګډون وکړي او زیاته یې کړه چې باید ایران ځان کمزوري و نه ښيي.
هغه ټینګار وکړ چې ایران باید د خپلو ملي ګټو او دریځونو په ساتلو کې کلک پاتې شي او د فشارونو تر اغېز لاندې پرېکړې و نه کړي.
د اروپایي ټولنې مشرې اورزولا فون ډیرلاین،د جمعې په ورځ د سلواغې په ۱۷مه نېټه وویل چې دغې ټولنې د روسیې پر وړاندې نوې تحریمیزه بسته وړاندیز کړې ده، چې پکې د روسیې د تېلو د صادراتو لپاره د سمندري خدماتو بشپړ بندیز شامل دی.
دا د اروپا ټولنې له خوا له هغه راهیسې چې روسیې پر اوکراین برید کړی دا شلمه وړاندیز شوې تحریمیزه بسته ده.
روسیه له درېیمې برخې څخه زیات خپل نفت د لویدیځو تېلکشونو په وسیله، په عمده توګه هند او چین ته صادروي او په دې صادراتو کې د لویدیځو بحري لېږدونې خدماتو څخه کار اخلي. دغه بندیز به په دې سوداګرۍ باندې چې په عمده توګه د اروپایي اتحادیې د بحري هیوادونو، لکه یونان، قبرس او مالتا، له لارې ترسره کېږي، ختم کړي.
معتبرې سرچینې د ډسمبر په میاشت کې رویترز ته ویلي و چې اروپایي اتحادیه او د اووه هېوادونو ډله د روسیې د صادراتو د نفتو د بیې د حد ټاکلو پر ځای د خدماتو د بندیز په اړه خبرې کوي، څو هغه عواید چې په اوکراین کې دروسیې پر جګړه مصرفیږي، کم کړي.
د اروپایي ټولنې مشرې زیاته کړه: «روسیه یوازې هغه وخت د ریښتینې ارادې سره د خبرو میز ته راځي چې فشار پرې واچول شي. دا یوازینۍ ژبه ده چې روسیه پرې پوهیږي. همدا دلیل دی چې نن ورځ موږ فشارونه زیاتوو.»
دې تحریمیزې بسته کې د فلزاتو، کیمیاوي موادو او مهمو کانیزو توکو نوي وارداتي بندیزونه شامل دي چې تر اوسه تحریم نه وو. له اروپا څخه روسیې ته د صادراتو محدودیتونه نور هم زیاتېږي.
اروپا کمیسیون زیاته کړه چې په دې بسته کې به د روسیې ۲۰ سیمهییز بانکونه هم د تحریمونو په لست کې شامل شي او د ډیجیټل اسعارو او سوداګریزو شرکتونو په اړه هم اقدامات اخیستل کېږي.
دغه تحریمیزه وړاندیز باید د اروپا اتحادیې د غړو هیوادونو لخوا تایید شي، ترڅو عملي شي.
هندي چارواکو ویلي، چې ددغه هیواد د شمال ختیځ په جاینتا هیلز سیمه کې د ډبرو سکرو په یوه کان کې د چاودنې له امله لږ تر لږه ۱۸ کسان وژل شوي او ۸ نور ټپیان شوي دي. پولیسو د ژغورنې او پلټنې عملیات پیل کړي دي.
یو سیمه ییز چارواکی، مانېش کومار، د پنجشنبې په ماښام (سلواغې ۱۶مه) رسنیو ته وویل چې کېدای شي یو شمېر کارګران لا هم لاندې بند پاتې وي. د هغه په خبره، کارګران په دې ځای کې «غیر قانوني» د ډبرو سکرو او نورو کانیزو موادو د استخراج په کار بوخت وو.
د سیمې د پولیسو قوماندان وویل، لومړنۍ څېړنې ښيي چې ممکن ډینامیټ د چاودنې سبب شوی وي. هغه زیاته کړه چې د پېښې په اړه پلټنې لا هم روانې دي.
د هند لومړي وزیر نرېندرا مودي د پېښې د قربانیانو کورنیو ته د تسلېت ترڅنګ ویلي چې حکومت به د هر قرباني کورنۍ ته شاوخوا ۲۰ زره ډالره غرامت ورکړي.
د عمان په پلازمېنه مسقط کې د ایران او امریکا ترمنځ خبرې اترې پای ته ورسېدې. له خبرو اترو وروسته د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي وویل:«له امریکا سره خبرې اوږدې او جدي وې.» هغه زیاته کړه:«د خبرو اترو د دوام لپاره یوه هوکړه وشوه خو څرنګوالی او وخت به وروسته وټاکل شي.»
عراقچي د ایران راډیو او ټلویزیون ته وویل: «څو غونډې په غیر مستقیم ډول ترسره شوي، او د عمان د بهرنیو چارو وزیر پیغامونه ورسول.»
هغه ټینګار وکړ:«چې د اتو میاشتو ځنډ په جریان کې دا بې باوري د خبرو اترو لپاره یوه ننګونه ده، او موږ باید لومړی له هغې څخه بریالي شو او د نوي ډیالوګ لپاره چوکاټ وټاکو.»
د اکسیوس ویب پاڼې لپاره د نړیوالو چارو خبریال بارک راوید د یوې باخبرې سرچینې په حواله لیکلي، چې د خبرو اترو بل پړاو به په راتلونکو ورځو کې ترسره شي.
ایران او امریکا د جمعې په ورځ په عمان کې د ایران د اټومي پروګرام په اړه د جدي اختلافاتو د له منځه وړلو لپاره خبرې اترې پیل کړې؛ خو د اجنډا د پراخولو په اړه اختلافات کولی شي ډېپلوماسي له منځه یوسي او په منځني ختیځ کې د بلې شخړې ګواښ رامینځته کړي.
د خبرو اترو کوربتوب د عمان په غاړه و، او د یاد هېواد د بهرنیو چارو وزیر د خبرو اترو له پیل څخه مخکې د امریکا او ایران له پلاوي سره په جلا توګه ولیدل.
په دې غونډه کې د امریکا د ولسمشر ځانګړي استازي سټیو ویټکاف د ډونالډ ټرمپ زوم جیرډ کوشنر او همدارنګه د امریکا د مرکزي قوماندې قوماندان براډ کوپر ګډون کړی و.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت لیکلي، چې ښاغلي عراقچي په دې غونډه کې وویل: «تهران په بشپړ ډول چمتو دی چې د هر ډول زیاتیو او ماجرا په وړاندې د هیواد د حاکمیت او ملي امنیت دفاع وکړي.»
پداسې حال کې چې دواړو خواوو ویلي دي چې دوی چمتو دي چې د لویدیځ سره د ایران د اوږدې مودې اټومي شخړې په اړه ډیپلوماسي بیا پیل کړي او د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د چهارشنبې په ورځ وویل، چې واشنګټن غواړي د خبرو اترو ساحه پراخه کړي ترڅو د ایران د بالستیک توغندیو پروګرام په سیمه کې د وسله والو ډلو لپاره د تهران ملاتړ او څنګه له خپلو خلکو سره چلند کوي.
د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي له خبرو اترو مخکې وویل، چې ایران به په «پرانیستو سترګو» سره خبرو اترو ته ننوځي او د تیرو تجربو په پام کې نیولو سره به په ښه نیت سره خبرې اترې وکړي خو په کلکه به د خپلو حقونو ملاتړ وکړي او په متقابل درناوي او متقابلو ګټو ټینګار وکړي.
وال سټریټ ژورنال د یو امریکایي چارواکي په حواله راپور ورکړ، چې د امریکا د مرکزي قوماندې قوماندان براډ کوپر به په عمان کې د امریکا د مذاکره کونکي ټیم برخه وي.
که څه هم د پوځي چارواکو لپاره په ډیپلوماتیکو خبرو اترو کې ګډون کول عادي خبره نه ده، ټرمپ مخکې هم لوړ پوړي پوځي قوماندانان خبرو اترو ته لیږلي دي.
ډونالډ ټرمپ خبرداری ورکړی، چې که چیرې یوه هوکړه ونه شي نو «بد شیان» پېښ کیدی شي او نوموړي پر ایران باندې یې په یوه داسې حالت کې فشار زیات کړی چې د هوایی بریدونو متقابل ګواښونو لامل شوی دی.
روسي رسنیو خبر ورکړی چې د دغه هېواد یو لوړپوړی جنرال، ولادیمیر الکسییف، نن جمعه د سلواغۍ په ۱۷ مه نېټه په مسکو ښار کې د ډزو موخه ګرځېدلی دی.
د راپورونو له مخې، هغه تر برید وروسته روغتون ته لېږدول شوی، خو روغتیايي وضعیت یې لا هم نامعلوم ښودل شوی دی.الکسییف د روسیې د پوځ د لوی درستیز د اصلي ادارې مرستیال دی.
د مسکو څارنوالۍ ویلي، چې دا پېښه د مسکو په شماللوېدیځ کې په یوه استوګنیزه ودانۍ کې رامنځته شوې، چېرې چې نوموړی څو ځایه په مرمیو لګېدلی دی. د برید عامل تر اوسه نه دی پېژندل شوی او بریدګر له سیمې تښتېدلی دی.
ولادیمیر الکسییف تر دې وړاندې، د ۲۰۲۳کال په جون میاشت کې، د واګنر ډلې د مشر یوګني پریګوژین له لنډمهالي بغاوت وروسته، له هغو روسي چارواکو څخه و چې د نوموړي سره د خبرو اترو لپاره ورلېږل شوي وو.
له هغه مهاله چې روسیې پر اوکراین جګړه پیل کړې، ګڼ لوړپوړي روسي پوځي افسران په بېلابېلو بریدونو کې وژل شوي یا ټپیان شوي دي. مسکو دا بریدونه اوکراین ته منسوبوي.
په ځینو پېښو کې، د اوکراین د پوځ استخباراتي ادارو د دغو بریدونو مسوولیت هم منلی دی.
تر ټولو وروستۍ پېښه د تېر کال د ډسمبر په ۲۲مه رامنځته شوې وه، چې پکې جنرال فانیل سارواروف، د روسیې د پوځ د روزنې د ادارې مشر، د هغه په موټر کې د ځای پر ځای شوي بم د چاودنې له امله ووژل شو.
