ریچارډ بنېټ راتلونکې اوونۍ په لاهور کې د افغانستان د بشري حقونو پر وضعیت وینا کوي

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت نن شنبه، د سلواغې په ۱۸مه په اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي، چې ددې ډلې د کورنیو چارو وزارت د نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې معینیت د دفتر د مشر حسیب الله احمدي په مشرۍ اته کسیز پلاوی، چې پکې د یاد معینیت یو شمېر رئیسان او د عامې روغتیا وزارت مسؤلین شامل دي، د اندونیزیا پلازمېنې جاکارتا ته په سفر روان شو.

دوی زیاتوي، چې دا پلاوی په کابل کې د ملګرو ملتونو د نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې ادارې (UNODC) په رسمي بلنه او د جاپان هېواد په مالي همکارۍ، په هغه ناسته کې د ګډون په موخه سفر کوي چې د نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې او د روږدو کسانو د درملنې په برخه کې د ګډو هڅو په هدف جوړه شوې ده.

د طالبانو د بیا ځلي واک ته رسېدو سره د کابل ښار په ګډون له ولایتونو څخه زرګونه تنه په نشه‌يي توکو روږدي کسان راټول کړي دي او ځیني یې د تداوی وروسته خپلو کورونو ته رخصت کړي دي.

د دې قومندانۍ د معلوماتو له مخې، دا پېښه نن د شنبې په ورځ د سلواغې په ۱۸مه نېټه له غرمې مخکې رامنځته شوې ده. ویل کېږي، چې د پېښې قربانیان ښځې او ماشومان دي.

په خپره شوې اعلامیه کې راغلي، چې دا موټر د بدخشان د مرکز فیض اباد ښار څخه د ارغنجخواه ولسوالۍ مرکز ته روان و، چې د لارې په اوږدو کې له سړک څخه درې ته ولوېد.

د طالبانو امنیې قومندانۍ د دې پېښې لامل د سړک سخت خرابوالی بللی دی.

هغه د دریو کلونو راهسې په یوه چای خانه کې د ۷۰۰۰ تر ۱۰۰۰۰ افغانیو په بدل کې کار کاوه خو نوموړې اوس د طالبانو له خوا نیول شوې ده.

په ویډیو کې یو طالب د هلک په جامو کې د نجلۍ څخه د هغې د هویت، د هغې د ژوند ځای او د هغې د کورنۍ په اړه پوښتنه کوي.

طالب پوښتنه کوي، "ایا ته هلک یې که نجلۍ؟"

هغه نجلۍ چې د هلک جامې یې اغوستې دي تاییدوي چې هغه یوه نجلۍ ده او مجبوره ده چې د هلکانو جامې واغوندي ځکه چې هغه د خپلې کورنۍ د پالنې مسوولیت لري.

هغه طالب چې د هلک په جامو کې نجلۍ څخه اعتراف اخلي له هغې څخه د هغې د کار ځای هلته د څومره وخت راهیسې کار کوي او د هغې د معاش په اړه پوښتنه کوي.

نجلۍ ځواب ورکوي، چې هغه له دریو کلونو راهیسې په یوه کافه کې کار کوي، په لومړیو څو کلونو کې اووه زره افغانۍ او د اتو میاشتو یا یو کال وروسته لس زره افغانۍ ګټي.

وروسته له هغه چې طالبان په ۱۴۰۰ کال بیاځلي واک ته ورسېدل، له افغان مېرمنو یې د کار کولو حق واخیست.

د دولتي ادارو ښځینه کارمندانې - د روغتیا او ځینو تعلیمي سکتورونو پرته ښځې په کورونو کې بندې شوې.

طالبانو په خصوصي ادارو او نړیوالو سازمانونو کې د ښځو د کار کولو مخه هم ونیوله او د سلګونو ښځو د ښکلا سالونونو دروازې یې وتړلې.

هغه پریکړې، چې د سلګونو زرو افغان کورنیو ژوند یې له خطر سره مخ کړی دی.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت هم په مختلفو ښارونو کې د کوڅو او بازارونو څخه د ځوانو ښځو د نیولو لپاره یو پراخ کمپاین پیل کړی دی.

نجونې د هلکانو جامې اغوستل؛ د طالبانو د بندیزونو په وړاندې مقاومت

په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ په لومړۍ دوره کې د نجونو له خوا د هلکانو جامې اغوستل هم عامې وې؛ نجونو د طالبانو د بندیزونو څخه د خلاصون لپاره خپلې جامې بدلې کړې ترڅو ښوونځي ته لاړې شي، کار وکړي او په ټولنه کې شتون ولري.

د طالبانو له دورې وروسته، افغان ډایرکټر صدیق برمک د اسامه په نوم فلم جوړ کړ، چې د هلکانو جامې اغوستونکې نجلۍ د ژوند کیسه یې راخیستې وه.

اسامه فلم په ۲۰۰۳ کال کې د طالبانو د لومړي حکومت په اړه جوړ شو. د دې فلم کیسه د یوې نجلۍ کیسه ده چې د طالبانو د واکمنۍ په لومړیو کې د هلکانو په جامو او ظاهري بڼې سره ټولنې ته د ننوتلو لپاره اړ اېستل کیږي او له ټولنې څخه د اېستل کیدو په وړاندې مقاومت کوي.

د دې فلم ډایرکټر صدیق برمک د خپل کار په اړه وویل: «اسامه په هغه دوره کې یوه ریښتینې تراژیدي وه کله چې هیچا د خپلو پریکړو کولو حق نه درلود.»

صدیق برمک په ۲۰۰۴ کال کې د اسامه فلم سره د کانز فلم فستیوال کې د غوره بهرني ژبې فلم لپاره د ګولډن ګلوب جایزه او د ګولډن کیمرې جایزه وګټله.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت نن شنبه، د سلواغې پر ۱۸مه په اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي، چې د ملا عبدالغني برادر په مشرۍ نن شنبه د اقتصادي کمېسیون نوبتي غونډه ترسره شوې ده.

په غونډه کې بهرنیو پانګه والو ته په افغانستان کې د پانګونې په مقابل کې له یو تر لسو کلونو پورې د افغانستان د اقامې د ورکړې موضوع د بحث لپاره وړاندې شوه.

د طالبانو د بیا راتګ سره ددې ډلې ټینکار دا دی، چې دوی اقتصادي پالیسۍ ته لومړیتوب ورکړی او هڅه کوي، چې د بهرنیو پانګوالو ته د اسانتیاوو په برابرولو سره غواړي چې بهرني پانګوانې ته لاره پرانیزي.

سټیفن شېنګ د افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې ویلي، د طالبانو نوې جزايي اصول‌نامه «ژوره اندېښنه» راولاړوي او د مذهبي ازادۍ او بشري حقونو لپاره جدي ګواښ بلل کېږي. د هغه په وینا، دا سند یوازې د طالبانو د حنفي مذهب تفسیر مني او نور مذهبونه او دیني لارې څنډې ته کوي.

نوموړي زیاته کړه، طالبانو په دې اصول‌نامه کې د مخالفانو وژنه، غلامي او د ځینو کړنو لکه نڅا جرم ګرځول توجیه کړي، چې دا کار د نړیوالو قوانینو او بشري حقونو له بنسټیزو اصولو سره په ټکر کې دی.

طالبانو په دې وروستیو کې د افغانستان د محکمو لپاره نوې جزايي اصول‌نامه معرفي کړې ده. د دې سند له مخې، غلامي رسمیت لري، د مخالفانو لپاره د مرګ سزا په کې شامله ده او همدارنګه د بېلابېلو جرمونو لپاره د اعدام، په دُرو وهلاو د غړو پرې کولو سزاوې په کې ځای پر ځای شوې دي.

سټیفن شېنګ ټینګار وکړ، چې د افغانستان د «ځانګړې اندېښنې وړ هېواد» په توګه پېژندنه به د طالبانو پر ضد د پراخو بندیزونو لپارهلاره هواره کړي او نړیواله ټولنه باید په ګډه اقدام وکړي.

هغه وویل، د طالبانو جزايي اصول‌نامه یوازې حنفي تفسیر د اسلام د منلو وړ بولي او نور اسلامي مذهبونه او فکري لارې «بدعت» ګڼي. د شېنګ په باور، دا چلند په افغانستان کې د عقیدې ازادي او مذهبي حقونه له جدي ګواښ سره مخ کوي او د نړیوالو بشري قوانینو ښکاره سرغړونه ده.

نوموړي همدارنګه وویل، چې له ښځو او نجونو سره د طالبانو چلند، چې د دې اصول‌نامې له خوا یې ملاتړ کېږي، د غلامۍ بڼه لري او د نړیوالو قوانینو ښکاره نقض بلل کېږي.