د بامیان بُتانو ویجاړوونکي؛ په سمه توګه د تاریخ انتقال راتلونکو نسلونو ته ډېر ګټور دی

د امریکا د ملي ګارد ۲۰کلنه سرتېرې،سارا بکسټروم، د ۲۰۲۵کال د نومبر په ۲۶مه نېټه، د واشنګټن په ښار کې سپینې ماڼۍ ته نږدې، د رحمان‌الله لکنوال په نوم د یوه افغان پناه‌غوښتونکي د ډزو موخه وګرځېده او وروسته د سختو ټپونو له امله یې خپل ژوند له لاسه ورکړ.

اندرو وولف، چې د ملي ګارد بل غړی دی، په همدې برید کې ټپي شوی و او دا مهال د رغېدو په پړاو کې دی. د راپورونو له مخې، نوموړی به د روان کال په مارچ میاشت کې د سر د هډوکي د بیا رغونې جراحي عملیات ترسره کړي.

د امریکا د جګړې وزیر، پېټ هېګسټ، په دې اړه ویلي: «موږ یو سرتېری له لاسه ورکړ او بل د رغېدو په حال کې دی. دواړه به ډېر ژر د ارغواني زړه مډال ترلاسه کړي، ځکه چې د یوه افراطي کس له‌خوا پرې برید شوی دی.»

د «ارغواني زړه» مډال د امریکا له تر ټولو پخوانیو پوځي نښانونو څخه ګڼل کېږي او ریښه یې د امریکا د انقلاب دورې ته رسېږي. دا مډال لومړی ځل په ۱۷۸۲کال کې د جورج واشنګټن په نوښت، د «پوځي وړتیا نښان» تر نوم لاندې، هغو سرتېرو ته ځانګړی شو چې د خدمت پر مهال ټپیان یا وژل شوي وو.

د دې مډال اوسنی بڼه په ۱۹۳۲کال کې بیا راژوندۍ شوه او د امریکا د ولسمشر په نوم هغو پوځيانو ته ورکول کېږي چې د دښمن د اقدام له امله ټپیان یا وژل شوي وي.

محسن نقوي وویل چې د دې برید ټول ښکېل کسان، د اصلي طراح په ګډون، د سهار شاوخوا درې بجې د پولیسو د عملیاتو پر مهال ونیول شول. د هغه په وینا، په دې عملیاتو کې د پاکستان یو امنیتي سرتېری هم وژل شوی دی.

د پاکستان کورنیو چارو وزیر ټینګار وکړ چې د برید طراح له داعش ډلې سره تړاو لري. نوموړي ادعا وکړه چې دا مهال شاوخوا ۲۱ترهګرې ډلې، د تحریک طالبان پاکستان او داعش په ګډون، له افغانستان څخه فعالیت کوي.

محسن نقوي د ترهګرو ډلو د مالي ملاتړ زیاتېدو ته هم اشاره وکړه او ویې ویل: «پخوا به دوی ۵۰۰ډالر ترلاسه کول، خو اوس ۱۵۰۰ډالر اخلي. دا ښکاره ده چې څوک یې بودیجه زیاتوي.»

هغه ادعا وکړه چې دا ډلې د هند له‌خوا تمویلېږي او زیاته یې کړه چې پاکستان به دا بهیر ودروي.

د پاکستان یوه امنیتي چارواکي رویټرز خبري اژانس ته ویلي، چې دغه نیونې د نوښار او پېښور په سیمو کې د دوو جلا استخباراتي عملیاتو پر مهال ترسره شوې دي، خو د نیول شویو کسانو هویت نه دی افشا شوی.

ددغه سازمان د راپور له مخې، اعدام شوی افغان احمدفرهاد حیدري نومېده او د هرات ولایت اصلي اوسېدونکی و. نوموړی شاوخوا شپږ کاله وړاندې نیول شوی و او د ایران د قضايي نظام له‌خوا د «قتل» په تور د اعدام په سزا محکوم شوی و.

یاد سازمان ویلي، له دغو پنځو زندانیانو څخه څلور تنه د دلو په اتمه او یو تن یې د جدی په ۱۸مه نېټه اعدام شوي دي.

د بشري حقونو بنسټونه وايي، له هغه وروسته چې طالبان په افغانستان کې واک ته رسېدلي، ایران د افغان زندانیانو د اعدام لړۍ په بې‌ساري ډول چټکه کړې ده.

د هه‌نګاو بشري حقونو سازمان د راپور له مخې، ایران یوازې په ۲۰۲۵کال کې لږ تر لږه ۱۸۵۸کسان اعدام کړي دي، چې په دغو کې ۸۵تنه افغان زندانیان هم شامل دي.

د دغه وزارت په خبرپاڼه کې راغلي چې د پروګرام له مخې، ۱۲۰۰هغو کډوالو ته چې په جبري ډول له ګاونډیو هېوادونو راستانه شوي، ټولټال ۶میلیونه افغانۍ نغدي مرسته او ۳۰۰ټنه غنم وېشل کېږي.

دغه راستنېدونکي اکثراً هغه کورنۍ دي چې د جنګ او اقتصادي ستونزو له امله په تیرو څو کلونو کې له خپلو سیمو کډه شوي او اوس بیرته خپل اصلي ټاټوبي ته راستنېږي. د کډوالو ډیری کورنۍ د خوراک، سرپناه او لومړنیو اړتیاوو له کمښت سره مخ دي، او د دې مرستو موخه د دوی د ژوندي پاتې کېدو او ورځنیو اړتیاوو پوره کول دي.

د یاد ولایت د علماوو شورا مرستیال، مولوي امان‌الله حقاني، په دې اړه ویلي چې طالبان هڅه کوي تر خپلې وسې د راستنېدونکو ستونزو ته پر وخت رسېدنه وکړي او د اړینو خدماتو چمتو کولو لپاره اقدامات وکړي.

هغه په خپلې وروستي وینا کې د پاکستان د حکومت هغه ادعاوې چې تل افغانستان د ناامنیو لپاره مسوول بولي، له ننګ سره مخ کړې. هغه په ټینګار سره وویل:«که ترهګر له افغانستان څخه راځي، نو زه پوښتنه کوم چې ولې دغه ترهګر ایران یا چین ته نه ځي؟ ولې دا ترهګري یوازې زموږ په برخلیک کې لیکل شوې ده؟»

حمدالله د پاکستان د لوی درستیز جنرال عاصم منیر د څرګندونو په اړه وویل چې هغه ویلي و: «هېوادونه چې پوځ ونه لري، د سوریې او لبنان په څېر کېږي.» حمدالله په ځواب کې وویل:«موږ د نړۍ لومړۍ پوځ، لومړني استخباراتي ځواک (ای ایس ای) او اټومي ځواک لرو. که ټول ځواکونه لرو، نو ولې موږ د سوریې او لبنان په وضعیت کې یو؟ ولې هره ورځ زموږ په سړکونو د جنازو مراسم ترسره کېږي؟»

هغه زیاته کړه چې د عدالت غږ په پاکستان کې خاموشېږي:«موږ د جسدونو ترلاسه کولو څخه نه وېرېږو، بلکې د دې څخه وېرېږو چې د پوښتنو کولو په خاطر سزا ونه ګورو.»

حمدالله ټینګار وکړ چې د خلکو د وینې د مطالبه کولو حق لري او په دې لار کې له هېڅ چا نه وېرېږي.

دا څرګندونې په داسې وخت کې شوې، چې په اسلام اباد کې د داعش له وروستي ځانمرګي برید وروسته د پاکستان چارواکو بیا د افغانستان پر ضد تورونه لګولي دي. حمدالله چې خپله د کوټې اوسېدونکی دی، باور لري چې د پاکستان امنیتي ستونزې د کورنیو ناکامیو او مدیریتي نیمګړتیاوو له امله رامنځته شوې، نه د ګاونډیو هېوادونو د کړنو له امله.