رحمت نبیل: د طالبانو ظلم او د یوې نجلۍ د ژغورنې اړتیا د دین د تفسیر توپیر ښيي

افغان ایواک په یوه اعلامیه کې ویلي، چې د افغان ځانګړې کډوالۍ ویزوپروګرام نه دی لغوه شوی، خو د ویزو صدور، د قضیو پرېکړه او د افغان متحدینو انتقال په بشپړه یا جزوي بڼه درول شوی دی. د دې بنسټ په وینا، دا حالت د اداري ځنډ له امله نه، بلکې د مشخصو سیاسي پرېکړو پایله ده.

اعلامیه څرګندوي، چې د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ له لومړۍ نېټې راهیسې، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د ملي امنیت اړوند فرمانونو پر بنسټ، افغان وګړو ته د ویزو ورکړه، د ایس ای وي ویزو په شمول، ځنډولې ده. تر دې وړاندې، د ۲۰۲۵ کال د ډسمبر له لومړۍ نېټې، د افغانایس ای ويځانګړي واحد د هغو غوښتنلیکونو په اړه هم پرېکړې درولې، چې د «چیف اف مېشن» (COM) تایید ته رسېدلي وو.

د افغان ایواک د معلوماتو له مخې، تر اګست ۲۰۲۵ پورې، شاوخوا ۱۷۸ زره او ۱۱۰ کسان د COM رسمي تایید ترلاسه کړی، چې له دې ډلې ۳۳ زره او ۸۸۳ تنه اصلي غوښتونکي او ۱۴۴ زره او ۲۲۷ تنه د هغوی د کورنیو غړي دي، خو لا هم نه دي مرکې ته بلل شوي او نه ورته ویزې ورکړل شوې دي.

اعلامیه زیاتوي، چې له ۲۰۲۱ کال راهیسې تر اوسه، امریکا ټولټال ۷۷ زره او ۲۳۲ د SIV ویزې صادرې کړې دي، چې یوازې ۱۷ زره او ۴۷۳یې اصلي غوښتونکو ته رسېدلې دي. افغان ایواک ټینګار کوي، چې دا شمېرې ښيي ستونزه د امنیتي پلټنو نه، بلکې د ویزو د کمښت او سیاسي انتخابونو ده.

په اعلامیه کې همداراز راغلي، چې د ټرمپ د ادارې له‌خوا د «انډورینګ ویلکم»د انتقال پروګرام درول، او وروسته په واشنګټن کې د دوو ساتونکو تر وژل کېدو وروسته د افغان ویزو د بهیر کنګل کېدل، هغه مهم اجرایي ګامونه وو چې د افغان متحدینو د انتقال بهیر یې په ټپه ودراوه.

افغان ایواک د امریکا پر کانګرس هم نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې قانون جوړونکو څلور اساسي ګامونه نه دي اخیستي.

اعلامیه خبرداری ورکوي، چې د دې بن‌بست له امله زرګونه افغان متحدین اوس هم په افغانستان، درېیمو هېوادونو او یا له قانوني بې‌ثباتۍ سره مخ چاپېریالونو کې بند پاتې دي، له خپلو کورنیو بېل شوي او د غچ اخیستنې له جدي ګواښ سره مخ دي، سره له دې چې د امریکا حکومت له‌خوا وار له مخه تصدیق او تایید شوي دي.

افغان ایواک په پای کې ټینګار کوي، چې د دې ستونزې حل یوازې هغه وخت ممکن دی، چې کافي ویزې، فعال د انتقال مېکانېزم، د داخلېدو اجازه ورکوونکي سیاستونه او سیاسي اراده په یو وخت کې موجود وي؛ هغه شرایط چې د بنسټ په وینا، دا مهال سره نه یوځای کېږي.

ښاغلي بېنټ د «اسما جهانګیر» د یاد غونډې په کنفرانس کې، په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت ته، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو حالت ته اشاره وکړه او ویې ویل چې دا هېواد د ډېرو خلکو د بېرته ستنېدو لپاره خوندي نه دی.

د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي د ښځو او نجونو پر زده‌کړو او کار د بندیزونو یادونه وکړه او ویې ویل چې خبریالان، د بشري حقونو مدافعان، پخواني دولتي چارواکي، قومي او مذهبي لږکي او نور هغه کسان چې د مخالفینو په توګه ګڼل کېږي، له ګواښونو او خپل‌سرو نیونو سره مخ دي.

هغه زیاته کړه: «یوازې تېر کال کې له دوو میلیونو ډېر افغانان افغانستان ته ستانه شوي یا اړ ایستل شوي چې بېرته ستانه شي، چې له دې ډلې سلګونه زره یې یوازې له پاکستانه وو.

ډېری دا کسان د نیول کېدو له وېرې ستانه شوي، نه د خپلې خوښې له مخې.»

د بېنټ په وینا، ماشومان له دغو ستنولو سخت اغېزمن شوي دي، دا بهیر د هغوی زده‌کړې ګډوډې کړې، ماشومان یې د کم‌عمر ودونو له خطر سره مخ کړي او د قاچاق او ناوړه ګټې اخیستنې ګواښونه یې هم زیات کړي دي.

ریچارډ بېنټ په خپله وینا کې همدارنګه افغانستان کې روانو ګڼو بحرانونو ته اشاره وکړه، چې پکې سخته خوراکي ناامني، اوږدمهاله وچکالي، اقتصادي سقوط او د مدني فضا ورځ تر بلې محدودېدل شامل دي.

یاده دې وي چې پاکستان په ورستیو کلونو کې په دې هېواد کې د میشتو افغانانو جبري سنتولو لړۍ چټکه کړې، په ټولو ښارونو کې د افغانانو د نیولو او جبري ستنولو عملیات روان دي، په دغه عملیاتو کې زیات شمېر هغه افغانان هم نیول شوي او افغانستان ته ستانه کړل شوي چې په افغانستان کې یې ژوند له ګواښ سره مخ دی.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې د شنبې په ورځ (د سلواغې ۱۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، په کونړ کې له ګاونډیو هېوادونو څخه په جبري ډول رااېستل شویو او مستحقو ۶۹۱ کورنیو ته له سروې وروسته خوراکي او غېر خوراکي مرستې وشوې.

د خبرپاڼې له‌مخې، په دې کې له ۶۵۰ کورنیو هرې یوې کورنۍ ته ۱۰ کیلو وریجې، ۵ ليټره غوړي، ۲ کارتنه خرما او یوه د خوراکي توکو بسته او همداراز ۴۱پاتې هرې یوې کورنۍ ته ۱ بورۍ ۵۰ کيلويي غنم، ۲بورۍ ۲۵ کيلويي وريجې، ۱ د ژمنۍ البسې کېټ، ۱ چپرکټ، ۱ د خوب بستره او ۲تختې کمپلي وېشل شوې دي.

له دې سره سم، د همدې ادارې په همکارۍ د ډنمارک کډوالو شورا (ډي‌ار‌سي) له لوري په نورګل ولسوالۍ کې د تېرې زلزلې له امله ۷۵۰ زیانمنو کورنیو ته سولري کېټونه یا د لمریزې برېښنا اړوند وسایل ووېشل شول.

د یوه بل خبر له‌مخې، د یونېسف، د خوړو نړۍوال پروګرام او د کډوالۍ نړۍوال سازمان له لوري او د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې په همکارۍ په پکتیا کې د وروستیو واورو او بارانونو له امله له زیانمنو ۵۴ کورنیو هرې یوې ته یې د خوړو نړۍوالو پروګرام او د کډوالۍ نړۍوال سازمان له لوري ۲۰ زره او ۱۰۰ افغانۍ او د یونېسف له لوري هرې کورنۍ ته د البسې یوه ژمنۍ بسته او یو هایجن کېټ ووېشل شول.

د هرات د والي مطبوعاتي دفتر د شنبې په ورځ (د سلواغې ۱۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره وویل، نور احمد اسلام‌جار په دغه ولایت کې د یوه خصوصي روغتون د پرانیستلو په مراسمو کې ویلي، چې په هرات کې د طب په برخه کې د پام وړ پرمختګونه شوي او دا ولایت د افغانستان په «طبي قطب» بدل شوی دی؛ خو زیاته یې کړه چې دا لاسته راوړنې بسنه نه کوي او ډاکټران باید خپله علمي کچه او د روغتونونو د خدمتونو کیفیت لا لوړ کړي.

نوموړي د درملنې لپاره له هېواده بهر د خلکو د سفرونو په اړه اندېښنه څرګنده کړه او له ډاکترانو یې وغوښتل، چې په روغتونونو کې باید ناروغانو ته ښه رسېدنه په خپلو لومړیتوبونو کې راولي او همداراز معیاري او فوق‌تخصصي روغتیايي خدمات وړاندې کړي.

د دغه طالب چارواکي څرګندونې په داسې حال کې دي، چې د طالب چارواکو په ګډون شتمن افغانان له هېواده بهر درملنې ته لومړیتوب ورکوي، ځکه په کور دننه تشخیص ضعیف او د درملو کیفیت ډېر ټيټ دی.

د یادونې وړ ده، چې د هرات ښار په ۱۱مه ناحیه کې یو خصوصي معالجوي روغتون د شاوخوا ۷۹ میلیونه افغانیو په پانګونې سره په ۵ پوړونو کې په معیاري او مجهز ډول جوړ شوی دی.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت د شنبې په ورځ (د سلواغې ۱۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، ندا محمد ندیم په کندوز کې د امام قتیبه بن سعد دیني جامعې د افتاء او قضاء د تخصص لومړۍ دورې فارغانو ته په یوه استول شوي پيغام کې د افغانستان د ادارو په «چلولو» کې د دغو فارغانو رول مهم ګڼلی دی.

نوموړي په دې پیغام کې یادو فارغانو ته د تالیفاتو او علمي څېړنو سپارښتنه هم کړې ده.

د ندا محمد ندیم دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې تر دې مخکې ډېری طالب چارواکو د دیني مدرسو له زده‌کوونکو غوښتي وو، چې دغه زده‌کړې په دولت کې د کار کولو او د یوه منصب او یا هم د یوې څوکۍ د ترلاسه کولو لپاره ونه‌کړي.

د یادونې وړ ده، چې په کندوز کې د امام قتیبه بن سعید له دیني جامعې د افتاء او قضاء تخصص له لومړۍ دورې څخه ۲۸ کسان فارغ شوي دي.