د ملګرو ملتونو چارواکې: په پاکستان کې افغان کډوال له جدي حقوقي محدودیتونو سره مخ دي

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر نن یکشنبه، د سلواغې پر ۱۹مه د طالبانو د ملي دفاع وزارت اړوند نظامي پوهنتون د حضرت معاذ بن جبل (رض) نظامي اکاډمۍ د اوولسمې دورې په فراغت غونډه کې وویل، چې د اوږدمهاله سیاسي او اقتصادي ګټو د خوندي کولو لپاره لازمه ده، چې هیوادونه د یو او بل ارزښتونو او حریمونو ته درناوی ولري.

ملا برادر له ټولو هېوادونو وغوښتل، چې د ارزښتونو او اصولو په چوکاټ کې دې له افغانستان سره د تعامل هڅه وکړي او هغه انرژي او امکانات، چې د یو او بل په تخریب ضایع کېږي، ښه ده چې د یو او بل په ملاتړ او د مشترکو ټکو په پیاوړي کولو مصرف شي.

د روان کال د تلې پر ۷مه، پاکستان پر کابل هوايي برید وکړ، چې د دغه هیواد او طالبانو ترمنځ یې اړیکې ترینګلې کړې.

له هغه وروسته قطر او ترکیې د کړکیچ د کنټرول لپاره هڅې پیل کړې. که څه هم په دوحه او استانبول کې د افغان طالبانو او پاکستاني حکومت ترمنځ د خبرو اترو درې پړاوونه د دواړو خواوو ترمنځ اوربند ته ورسیدل خو د دواړو خواوو ترمنځ لاهم ستونزې اوارې نه دي.

ملا عبدالغني برادر وویل، چې دوی د اقتصاد محوره سیاست په چوکاټ کې په سیمه ییز او نړیوال مشارکت باور لري او د خپلو اصولو په چوکاټ کې له هر هیواد سره تعامل ته ژمن دي.

هغه زیاته کړه: «افغانستان نه چاته ضرر رسول غواړي او نه یې له چا مني. خو که څوک ناولې ارادې ورته لري، نو بیا خپل پور چا ته نه پرېږدي. تاریخ ګواه دی چې دا هېواد غوړه ګوله نه، بلکې د زقوم ونه ده؛ د سترو امپراتوریو مرۍ یې ور ترخې کړې، نو زیږي ماشومان به یې هېڅکله هضم نشي کړای.»

ملا عبدالغني برادر وویل چې په نږدې ورځو کې به کورنیو او بهرنیو پانګوالو ته په نویو سکتورونو کې د پانګونې اندازې ته په کتو له یو تر پنځو کلونو پورې بشپړ مالیاتي معافیت اعلان کړي.

نوموړي زياته کړه، په دې سره به له یوه لوري نوي سکتورونه پرمختګ وکړي او له بل لوري به د هیواد په اقتصادي وده او خودکفایۍ کې پام وړ اغېز ولري.

ملا برادر وویل چې د صنعت او سوداګرۍ وزارت ته جدي لارښوونه شوې چې د کوچني، متوسط او لوی صنعت لپاره د ځمکو د توزیع پروسه ګړندۍ او لازم امکانات ورته برابر کړي.

د راپور له مخې، طالبانو نوي سخت قوانین نافذ کړي چې د ښځو د تګ راتګ، کار کولو او زده‌کړو ته د لاسرسي مخه نیسي.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کارپوهانو دا وضعیت «جنسیتي اپارتاید» بللی او خبرداری یې ورکړی چې دا کړنې د بشري حقونو له بنسټیزو اصولو سره په ټکر کې دي.

همداراز، د جرمونو نړیوالې محکمې په جولای میاشت کې د طالبانو د ځینو لوړپوړو مشرانو پر ضد د ښځو د ځورونې په تور د نیولو حکمونه هم صادر کړي دي.

راپور همدارنګه وايي، چې طالبانو د رسنیو پر فعالیتونو نوي محدودیتونه لګولي، یو شمېر خبریالان او منتقدین یې په خپل‌سري ډول نیولي او د «اخلاقي قوانینو» تر نامه لاندې یې خلک تعقیب کړي دي. د بهرنۍ مرستې د کمېدو له امله، د رسنیو مالي ستونزې هم زیاتې شوې او د خبریالانو شمېر راکم شوی دی.

د بشري حقونو د څار بنست ټینګار کړی، چې په ۲۰۲۵کال کې د بهرنۍ مرستې د کمښت او د میلیونونو افغان کډوالو د جبري راستنېدو له امله د افغانستان بشري ناورین لا ژور شوی دی.

د راپور په وینا، تر ۲۲میلیونو ډېر خلک د خوړو له جدي ناامنۍ سره مخ دي چې ښځې او نجونې تر ټولو ډېرې زیانمنې شوې دي.

یاد سازمان له نړیوالې ټولنې غوښتي، چې پر طالبانو فشارونه زیات کړي، له افغان ولس سره بشري مرستې دوامداره وساتي، د افغانستان د بشري حقونو د څېړنې خپلواک میکانیزم ملاتړ وکړي او هغه افغان کډوال په زور بېرته ستانه نه کړي، چې د ځورونې او مرګ له ګواښ سره مخ دي.

دغه مراسم د دیني عالمانو، قومي مشرانو او د ناوې او زوم د کورنیو په حضور کې ترسره شوي.

د ګډونوالو په وینا، د دې پروګرام موخه د هغه ټولنیز فشار کمول دي چې ډېری ځوانان یې د کلونو لپاره د واده له حقه محروم کړي دي.

تنظیموونکو ویلي، ډله‌ییز ودونه کولی شي د هغو ناوړه دودونو پر وړاندې عملي بدیل وي چې واده یې د سیالیو، پورونو او درنو لګښتونو په یوه بوج بدل کړی دی.

د دوی په باور، اسانه واده نه یوازې د کورنۍ بنسټ پیاوړی کوي، بلکې د بې‌کارۍ، رواني فشارونو او ټولنیزو ستونزو د زیاتېدو مخه هم نیسي.

د یاد وزارت د معلوماتو له مخې، له نیول شویو کسانو څخه درې تنه په کونړ ولایت کې د لرګیو د قاچاق په تور، درې تنه په بلخ ولایت کې د غلا په تور، درې تنه په جوزجان کې د غلا په تور، درې تنه په هرات کې د وسلو د ناقانونه لېږد او ساتنې په تور، دوه تنه په سرپل کې د غلا په تور او دوه نور کسان په کندوز ولایت کې د وسلو د ناقانونه لېږد په تور نیول شوي دي.

دوي وایي چې په ورته وخت کې، د نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې پولیسو یې په کابل ښار کې د عملیاتو پر مهال په لسګونو زره نشه‌يي ټابلېټونه او د پام وړ اندازه چرس کشف او ضبط کړي دي.

د طالبانو کورنیو چارو وزارت ویلي، چې د کابل ښار د څلورمې، پنځلسمې او اوولسمې ناحیو په مربوطاتو کې د پولیسو د هڅو په پایله کې ۳۸زره او ۲۰۰دانې نشه‌يي ټابلېټونه (کا ټابلېټ) او ۲۳کیلوګرامه چرس ترلاسه شوي دي.

د یادو قضیو په تړاو اته تنه هم نیول شوي دي. د وزارت په وینا، دغه کسان به له لومړنیو څېړنو وروسته عدلي او قضايي ارګانونو ته وسپارل شي.

د پاکستان ولسمشر اصف علي زرداري په اسلام اباد کې په یوه جومات کې د ځانمرګي برید له پېښې وروسته، د هېوادونو د خواخوږۍ له پیغامونو د مننې په ترڅ کې ویلي، چې د پاکستان ختیځ ګاونډی د طالبانو رژیم ملاتړ کوي، چې نه یوازې پاکستان، بلکې د سیمې او نړیوالې سولې لپاره هم ګواښ دی.

زرداري په یوه رسمي اعلامیه کې ویلي، چې ځینې ګاونډي هیوادونه له خپلې خاورې څخه ترهګرو ډلو ته اجازه ورکوي چې پر پاکستان بریدونه وکړي او په دې جرمونو کې شریکان ګرځي. هغه زیاته کړې، « ځینې هیوادونه نه یوازې هغوی ته مستقیمه مالي مرسته ورکوي، بلکه تخنیکي او نظامي وسایل هم ورته برابروي».

زرداري زیاته کړې چې د طالبانو رژیم داسې شرایط جوړ کړي چې د سپټمبر د ۱۱مې پېښو مخکې له وخته هم ډیر خطرناک دي.

نوموړي ویلي، «پاکستان د افغانستان له وضعیت نه جدي اندېښمن دی، ځکه هلته د طالبانو رژیم داسې شرایط رامنځ ته کړي چې د ۹/۱۱ پېښې مخکې وضعیت سره ورته یا تر هغه هم بد دي».

دوه ورځې وړاندې د اسلام اباد په ترلایي سیمه کې د جمعې د لمانځه پر مهال په خدیجه الکبرا مسجد او تکیه خانې کې د یوه ځانمرګي برید له امله ۳۳ تنه ووژل شول او تر ۱۵۰ پورې نور ټپیان شول.

طالبانو په دغه برید کې لاس لرل رد کړل، خو پاکستان له تېرو څو کلونو راهیسې، چې له افغان طالبانو سره یې اړیکې ترینګلې شوې دي، په خپله خاوره کې د بریدونو رېښې له افغانستان سره تړي.