د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف چې د دوشنبې په ورځ د دغه هېواد د ملي اسمبلۍ په غونډه کې وینا کوله، د افغانستان په جګړو کې یې د ګډون په اړه د پاکستان د پخوانیو مشرانو جنرال ضیاءالحق او جنرال پروېز مشرف پر پرېکړو نیوکه وکړه.
هغه زیاته کړه، چې یادو پاکستاني مشرانو امریکا ته د «خوشخدمتۍ» لپاره هېواد د افغانستان جګړې ته داخل کړ. خواجه اصف وویل، چې دغې «ناسمې پرېکړې» پاکستان د جګړې پر لومړۍ کرښه بدل کړ او د داسې هېواد په توګه یې رول ولوباوه، چې د نورو په استازیتوب باید جګړه پر مخ یوسي.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف ویلي، چې د سپټمبر د یوولسمې له بریدونو وروسته دغه هېواد د جګړې لومړۍ کرښې ته راوکاږل شو، چې د هغه په وینا "کرایي" بڼه یې درلوده. که څه هم هغه په دې اړه نور جزییات ورنهکړل، خو زیاته یې کړه چې پاکستان په دې جګړه کې هم زیان وکړ او هم په پای کې څنډې ته پاتې شو.
پاکستان په افغانستان کې د طالبانو او القاعدې پر وړاندې د دوو لسیزو جګړې پر مهال د نړۍوال اېتلاف د ځواکونو او تجهیزاتو د تېرېدو له اصلي لارو څخه ګڼل کېده. افغانستان ته د بارونو د لېږد لپاره د کراچۍ له بندر او د ځمکنیو او هوايي لارو څخه ګټه اخیستنه په دې جګړه کې د پاکستان یو له مهمو بریاوو څخه شمېرل کېده.
له دې سره، متحده ایالاتو په بېلابېلو پړاوونو کې په ښکاره او پټه پر پاکستان تور پورې کاوه، چې ځینو وسلهوالو ډلو او په ځانګړې توګه حقاني شبکې ته یې پناه ورکړې ده. په همدې تړاو، د امریکا د پوځ د هغه وخت لوی درستیز مایک مولن حقاني شبکه د پاکستان "استخباراتي مټ" بللې وه.
د اسلاماباد د ځانمرګي برید عامل په افغانستان کې روزل شوی و
په همدې ناسته کې د پاکستان د پارلماني چارو وزیر طارق فضل چودري څرګنده کړه، چې په اسلاماباد کې وروستی ځانمرګی بریدګر د پېښور اوسېدونکی و، خو په افغانستان کې روزل شوی و. هغه ادعا وکړه، چې دا روزنه د هند په ملاتړ ترسره شوې او ډیلي په دې ټولو عملیاتو کې مستقیم لاس درلود.
نوموړي دغه راز زیاته کړې، چې بریدګر لومړی پر امنیتي ساتونکو ډزې کړې دي او بیا "امامبارګاه" ته په ننوتلو سره یې د جومات دننه ځان ته چاودنه ورکړې ده. د دغې پېښې په پایله کې ۳۳ لمونځ کوونکي وژل شوي، چې د چودري په وینا ډېری یې ځوانان وو.
د پاکستاني چارواکو د شمېرو پر بنسټ، په دې پېښه کې ۱۵۰ تنه نور ټپیان شوي هم دي. د پاکستان د پارلماني چارو وزیر د بریدګر هویت "یاسر خان" ښودلی او زیاته کړې یې ده، چې له هغه سره د همکارۍ په تور څلور نور کسان هم نیول شوي دي.
افغانستان انټرنشنل د کابل په بازارونو کې له هۍوالو سره تر خبرو او د بیو تر ارزونې وروسته موندلې ده، چې د یوې کورنۍ د اساسي خوراکي توکو د برابرولو لګښت نږدې ۳۵ سلنه زیات شوی دی.
له پاکستان سره د سوداګریزو لارو تر بندېدو مخکې په کابل کې یوې کورنۍ کولای شول د اوړو، غوړیو، وريجو، لوبیا او بورې په ګډون د خوراکي توکو یوه اساسي کڅوړه په ۶۴۷۰ افغانیو واخلي، خو اوس د همدې بیه ۸۷۲۰ افغانیو ته لوړه شوې ده.
په دې منځ کې د ځینو توکو لکه وريجو، غوښې او غوړیو بیې ډېرې لوړې شوې دي.
دا د بیو لوړوالی وروسته له هغه رامنځته شوی، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګریزې اړیکې د څلورو میاشتو لپاره پرې شوې او پر ډیورنډ کرښه ټولې دروازې وتړل شوې.
د طالبانو د ښاروالۍ نرخپاڼه نه عملي کېږي
د کابل په بازارونو کې د خوراکي توکو د پېر او پلور بیې د طالبانو د ښاروالۍ له ټاکل شوې نرخپاڼې سره توپیر لري.
په کابل کې د خوراکي توکو یوه پلورونکي افغانستان انټرنشنل ته ویلي، ځیني هټۍوال د طالبانو د ښاروالۍ د مامورینو د مخنیوي لپاره د ځینو توکو بیې په نرخپاڼو او ټولنیزو شبکو کې ټیټې ښيي، خو په عملي ډول یې په بازار کې په لوړو بیو پلوري.
د ۱۶ کیلوګرامه غوړیو د یوه پیپ بیه له ۱۴۵۰ افغانیو څخه ۱۹۶۰ افغانیو ته لوړه شوې ده.
همدارنګه، د پاکستاني وريجو د ۲۵ کیلوګرامه بوجۍ بیه له ۲۴۰۰ افغانیو څخه ۳۹۰۰ افغانیو ته رسېدلې ده. د کابل یو هټۍوال وایي، چې د پاکستاني وريجو پیدا کول ډېر سخت شوي دي.
د اوړو د اووه منه (۴۹ کیلوګرامه) بوجۍ بیه له ۱۶۸۰ افغانیو څخه ۱۸۰۰ افغانیو ته لوړه شوې ده.
دغه راز، د اووه کیلوګرامه لوبیا بیه له ۶۰۰ افغانیو څخه ۷۰۰ افغانیو ته لوړه شوې او د یوه من بورې بیه له ۳۴۰ افغانیو څخه ۳۶۰ افغانیو ته رسېدلې ده.
خو برعکس، د اووه کیلوګرامه میو بیه چې له پاکستان څخه نه واردېږي، کمه شوې او له ۶۰۰ افغانیو څخه ۵۷۰ افغانیو ته راټیټه شوې ده.
پر ډیورنډ کرښه دروازې د تلې په میاشت کې، وروسته له هغه وتړل شوې چې د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ خونړۍ نښتې وشوې.
تر دې وروسته، طالبانو له سوداګرو وغوښتل چې له پاکستان سره سوداګریزې راکړې ورکړې ودروي.
د سوداګرو په وینا، د لارو بند پاتې کېدل هره ورځ بازار ته درانه مالي زیانونه اړوي او د خوراکي توکو د بیو پر لوړوالي یې مستقیم اغېز کړی دی.
طالبانو اعلان کړی، چې له پاکستان سره به سوداګریزې لارې یوازې هغه وخت پرانېستل شي، چې اسلاماباد ډاډ ورکړي چې دغه لارې به د سیاسي او اقتصادي فشار د وسیلې په توګه نه کاروي.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد ویلي، چې افغانستان خپلې خوراکي اړتیاوې له نورو هېوادونو پوره کوي. هغه ټینګار کړی، چې له پاکستان سره د سوداګریزو لارو پرانیستل د دې هېواد د حکومت له لوري د «پیاوړو تضمینونو» تر ترلاسه کېدو پورې مشروط دي.
په همدې حال کې، طالبانو له ګاونډیو هېوادونو په ځانګړي ډول له ایران او ازبکستان سره خپلې سوداګریزې اړیکې زیاتې کړې دي او ویلي یې دي، چې د افغانستان کرنیز محصولات به د ازبکستان د هوايي دهلېز له لارې د سیمې او اروپا بازارونو ته صادر شي.
خو په کابل کې د خوراکي توکو یو شمېر پلورونکي وایي، سره له دې چې د افغانیو پر وړاندې د ډالر د بیې د راټیټېدو اعلان شوی، خو د خوراکي توکو بیې په بازارونو کې نه دي راکمې شوې. د افغانستان مرکزي بانک د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۰مه) د یوه امریکايي ډالر بیه ۶۳ افغانۍ اعلان کړه.
د چرګانو غوښه هم په تېرو څلورو میاشتو کې ۹۰ افغانۍ ګرانه شوې ده.
د بیو لوړوالی یوازې خوراکي توکو پورې محدود نه دی. د طالبانو لهخوا له پاکستان سره د درملو د سوداګرۍ د بندولو تر امر وروسته، په کابل کې د درملو بیې تر ۴۰ سلنه پورې لوړې شوې دي.
